თავისუფალი არწივი

 გეოგრაფია ბავშვობიდან მიყვარდა. საბჭოთა კავშირი რომ მრავალეროვნული სახელმწიფო იყო, ისიც კარგად მომეხსენებოდა, მაგრამ იმან, რაც მე – 18 წლის ჯარისკაცმა საბჭოთა ჯარში გაწვევისას ვიხილე, ყოველგვარ მოლოდინს გადააჭარბა.

რა ეროვნების ადამიანს არ ნახავდი საბჭოთა ყაზარმაში – ლეკები და ტუველები, ყარაყალპაყები და უიღურები, ლეკები და ყალმუხები … რომ მოსაღამოვდებოდა და ლოგინებზე ჩამომჯდარი ჯარისკაცები  მშობლიურ ენაზე აზუზუნდებოდნენ, თავი ბაბილონის გოდოლის მშენებლობის ბოლო სტადიაზე მეგონა.

თუმცა ხმამაღალი შეძახილებითა და ხორხისხმიერი ბგერებით დატვირთულ ვაინახურს ყველასგან გაარჩევდი. ვაინახები ჩვენი კარის მეზობლები – ჩეჩენ-ინგუშები არიან. თავიდან ამ ორ ხალხს ერთმანეთისგან ვერ ვარჩევდი. თუმცა მათთან 2-წლიანმა ურთიერთობამ ეს განსხვავება ნათლად დამანახა.

ინგუში უფრო პრაგმატულად მოაზროვნეა, ეშმაკობა არ აკლია, უყვარს კარგი ცხოვრება, ამისთვის არ ითაკილებს ვაჭრობასაც კი. მოკლედ ჩვენებურად რომ ვთქვათ,  უფრო გამოსულია.   სხვა საქმეა ჩეჩენი  – საოცრად ამაყ, თავისუფლებისმოყვარე, ბავშვივით გულუბრყვილო, შუა საუკუნეებში გაჩხერილ ჩეჩენ ახალგაზრდებს რომ ვუყურებდი, ვხვდებოდი, როგორები  იყვნენ ნამდვილი  მთიელები ძველად, მოკლედ ალექსანდრე ყაზბეგის ნაწარმოების გმირები ხომ გახსოვთ – ზუსტად ისინი გახლდნენ.

 

საბჭოთა ჯარში ფართოდ იყო გავრცელებული არასაწესდებო ურთიერთობის ისეთი ფორმა, როგორიცაა ,,დედოვშინა“,  როცა  ახალი ჯარისკაცი ვალდებულია უსიტყვოდ დაემორჩილოს ,,დედს“, ანუ ჯარში მასზე უფრო ადრე  მოსულ სხვა ჯარისკაცს.  სწორედ ასეთი ურთიერთობების თავიდან ასაცილებლად, ჩემი ასეული  ერთი გაწვევის სამხედრო მოსამსახურეებით    ვიყავით დაკომლექტებული.

მათ შორის იყო 5 ჩეჩენი ჯარისკაცი: სიტყვაძუნწი, მრისხანე შესახედაობის მაგომედი, მისი პატარა ბიძაშვილი მუდამ პირღია იბრაგიმი, ჭოკივით მაღალი, აქტიური იმ-ალი, პატარა ტანის, კატასავით მოქნილი ბილალი და მუდამ არასერიოზული და მომღიმარი ბაისულთანი.

სიამაყე ვახსენე და ჩეჩნები საერთოდ არავის არ მიიჩნევდნენ თავის სწორად და ტოლად (ინგუშებს არ ვგულისხმობ) და სხვა კავკასიელებსაც კი ამრეზით უყურებდნენ.  ორად ორი ერი, რომლებსაც ისინი მეტ-ნაკლებად პატივს სცემდნენ, ეს იყვნენ: ჩერქეზები და ქართველები. ბოლომდე ვერ დავადგინე, საიდან ჰქონდათ ჩანერგილი ეს გრძნობა მთიან აულებში გაზრდილ წერა-კითხვის უცოდინარ ახალგაზრდებს –  ალბათ უფროსი თაობის გადმოცემებით.

მახსოვს ერთხელ გაკვირვებული იმ-ალი გამენდო:  ერთმა ადიღეელმა მითხრა, ჩვენთან თავსაბურავით სიარული ქალისათვის სავალდებულო არ არისო…

– წარმოგიდგენია გიორგი? ქალი თავსაბურავის გარეშე – ეგენიც იტყვიან რა, კავკასიელები ვართო…

რას ვეტყოდი…  ,,შეწუხებულმა” აღშფოთებით გადავიქნიე თავი..

ახალწვეულები ვიყავით და ე.წ. ,,კარანტინში“  მოგვათავსეს.

ვხედავ მაგომედი სამხედრო სკამზე ,,ტაბურეტზე“ ჩამომჯდარა  და ფანჯარაში იყურება დაღონებული.  გვერდზე მივუჯექი და ვკითხე:

– რაო, მაგომედ, სახლი ხომ არ მოგენატრა?

– ეჰ გიორგი… გამიგია, რომ საქართველო ძალიან ლამაზია,  მაგრამ…  შენ რომ ჩვენი მთები განახა – წუთით ჩაფიქრდა და განაგრძო:

– წარმოიდგინე, რა ხდება: 1 თვის ჩამოსული ვართ და ბაისულთანმა უკვე 3 წერილი მიიღო, ბილალმა 2,  მე კი – არც ერთი. ეხლა ბიჭები წავიდნენ კლუბში, იქნებ გამახარონ.

ამის თქმა იყო და  ოთახში შუბლზე ქუდჩამოფხატული ჩეჩნები  შემოვიდნენ.  უსიტყვოდ კართან გაჩერდნენ, დაღონებულ სახეებზე ეტყობოდათ –    ხელმოცარული დაბრუნდნენ.

– ალაჰს ვფიცავ, – აღაპყრო  ხელები მაგომედმა, – ვინც პირველ წერილს მომიტანს, იმის საპატივცემულოდ კარგ ცეკვას შევასრულებ.

– ოი, მაგომედ!  რა გითხრათ, მამაკაცი ხარ, მამაკაცი – შეუძახეს აღტაცებულმა მეგობრებმა.

მეორე დღეს მაღაზიიდან მომავალმა ნაწილის კლუბს ჩავუარე და..

– ეი, ქართველო, – აქეთ მოდი, – გავხედე და ჩვენი ფოსტალიონი მიქნევს ხელს. მივედი.

– შენ ხომ კარანტინიდან ხარ, ბარემ თქვენი წერილები წაიღე…

წერილების დასტა გამოვართვი. ქართველების წერილები  გადავაწყე, ვიფიქრე, მოდი, ჩეჩნებსაც გავახარებ-მეთქი და რას ვხედავ, სხვების წერილებთან ერთად, მაგომედის ორი წერილი არ დევს!  ცალკე გადავმალე და ოთახში შევედი.

– ბიჭებო, წერილები! – ტაბურეტზე დავყარე წერილები და იქვე ჩამოვჯექი.

ჯარისკაცები წერილებს დააცხრენ და დაინაწილეს.

– რაო, ისევ არაფერი? – თანაგრძნობით შევეკითხე მაგომედს.

ხელი ჩაიქნია და შეტრიალდა.

– ეი, იბრაგიმ – შევძახე პირღიას – როგორ ფიქრობ, მართლა იცეკვებს მაგომედი, წერილი რომ მივცე?

ვიგრძენი, როგორ დაეჭიმა ზურგი პირით ფანჯრისკენ მიბრუნებულ მაგომედს.

– რას ამბობ გიორგი, – დაიძახეს ერთხმად ბიჭებმა – მამაკაცის სიტყვა ითქვა…

– კეთილი და…. 2 წერილი რომ მივცე? 2-ჯერ იცეკვებს? – მუხლზე ტკაცუნით დავირტყი მაგომედის წერილები.

მაგომედი არ შემობრუნებულა, თითქოს რაღაცას ელოდებაო.

სამაგიეროდ ოთხი ჩეჩენი წამოხტა და ოთახის შუაგულში ნახევარწრედ განლაგდა. მერე იმ-ალიმ ჩეჩნურად რაღაც შეჰყვირა და  ტაში შემოკრა…  სხვებიც ხორხისმიერი შეძახილებით და რიტმული ტაშით აყვნენ. ეს იყო და ისკუპა მაგომედმაც და ხმამაღალი შეძახილით  ხელები გაშალა.

12208000_1155139134513824_1152275561_n

გინახავთ, როგორ ცეკვავს ჩეჩენი? თავი და ტანი უძრავად რჩება, ხოლო ხელები და ფეხები ენით აუწერელი ტემპით და  თავისუფლებით მოძრაობს. ქართველ კაცს ცეკვით ვინ გააკვირვებს, მაგრამ არ მეგულება დედამიწის ზურგზე ხალხი,  რომელსაც ასე უყვარდეს და ვისთვისაც ასეთი მნიშვნელობა ჰქონდეს ცეკვას, როგორც ჩეჩენისთვის. რამდენ კაცს ეხერხება კარგად ცეკვა 10 სტატისტიკური ქართველიდან?  ალბათ, სამს ან ოთხს.  ჩეჩენს? ალბათ ათივეს…

ასეთები ვიყავით, ალბათ, კავკასიელები, ადრე..

ერთ  საღამოს ბილალი და იმ-ალი მომიახლოვდნენ.

– გიორგი, რას უყვებოდი ქართველებს, ასე რომ გისმენდნენ?

– ვიდეოს ფილმებს მაყოლებენ, თვითონ ნანახი არა აქვთ და…

– ვიდეო რა არის?

– ვიდეო… ვიდეო მაგნიტოფონი.

– რა ვიდეო მაგნიტოფონი? მაგნიტოფონი?

მივხვდი, გაგონილიც არ ჰქონდათ.

– იგივეა, რაც მაგნიტოფონი, ოღონდ ტელევიზორში აერთებ და კასეტით ფილმს უყურებ.

– თუ მუსიკას უსმენ?

– არა… ფილმს უყურებ.

ერთმანეთს გადახედეს და სიცილი აუტყდათ.

– ოი, ოი, გიორგი, ეს  რა დაახეთქე; შენ ვინ ყოფილხარ!

ნერვები მომეშალა

– ჰო, მესმის თქვენი… თქვენს აულებამდე  ეს სიახლე ჯერ ვერ ჩამოაღწევდა.

ბიჭები ჩამომსხდარ ჩეჩნებს დაუბრუნდნენ და რაღაც უთხრეს. ხმამაღალმა სიცილმა მიმახვედრა, რომ ჩემს უსაზღვრო ფანტაზიაზე იცინოდნენ.

ამ ამბის მერე ჩეჩნებში  გამოუსწორებელი მატყუარას სახელი გამივარდა. ურთიერთობაშიც მერიდებოდნენ და ზურგს უკან დამცინოდნენ.

ჩვენს პოლკში 20-მდე ჩეჩენი მსახურობდა. მათი ლიდერი  გახლდათ გროზნოელი სტუდენტი, რომელიც უდიდესი ავტორიტეტითა და პატივისცემით სარგებლობდა თანამემამულეებში. ცხოვრებაში იშვითად მინახავს ასეთი ლამაზი მამაკაცი, როგორიც იყო რუსლანი.

თეთრი პირის კანით, შავი, ლამაზად დაწყობილი თმებითა და თხელი ტუჩებით, საოცრად ჰგავდა ალენ დელონს. თავიდან რომ ვნახე, ვიფიქრე, ეს ნატიფი და ნაზი ბიჭი ჩეჩნებმა ლიდერად როგორ აღიარეს მეთქი, მაგრამ მალე მივხვდი, რომ ვცდებოდი. შემთხვევით გადავაწყდი, ერთ-ერთი კავკასიური ეროვნების 3 წარმომადგენელი როგორ მიბეგვა ჩხუბში ისე, რომ თვითონ ერთი მუშტიც არ მოხვედრია.

სასადილოდან  მარტო ვბრუნდებოდი. ჩეჩნების ჯგუფს ჩამოუარე და მივესალმე. სალმითვე მიპასუხეს.

როგორც შემდეგ მიამბეს, თურმე რუსლანმა ჩემს ჩეჩნებს ჰკითხა:

– თქვენი გურჯია?

– ჩვენი გურჯია..

– მომწონს, კარგი ბიჭი ჩანს.

– კი, კარგი ბიჭია… ვმეგობრობდით კიდეც მასთან, მაგრამ მერე საოცარი მატყუარა აღმოჩნდა  და ვიდეომაგნიტოფონის ამბავი უამბეს.

– ოი, ბიჭებო, რამდენჯერ გითხარით, თუ რამე არ იცით მოდით და მკითხეთ. ის მართალია… არსებობს ასეთი მაგნიტოფონი. მართალია მე არ მინახავს, მაგრამ გროზნოში ბევრს ჰქონდა.

რუსლანის სიტყვა შეუცდომელი ჭეშმარიტება იყო ბიჭებისთვის. საღამოს ლოგინზე ჩამომჯდარს ხუთივე მომადგა:

– გიორგი, კარგად არ გამოგვივიდა შენთან. მართლა ვერ წარმოგვედგინა ასეთი მაგნიტოფონი; რუსლანმა გვითხრა, რომ მართალი ყოფილხარ..

ისეთი სასაცილოები იყვნენ ეს 18 წლის ,,მამაკაცები”, რომ წყენამ იმ წამს გადამიარა.

– ჰო, თავიდან მეც გამიჭირდა დაჯერება… მართლაც საოცარი რამეა.

– გიორგი, კაცურად.. იქნებ ერთი კინო მოგვიყვე, თუ შეგიძლია, რა თქმა უნდა – მაგომედი ფრთხილად არჩევდა სიტყვებს

– თქვენ უარს ვერ გეტყვით ბიჭებო – დავიფასე თავი – რა ჟანრის ფილმები მოგწონთ?

– ყველა გვაინტერესებს.

– კეთილი, მაშინ საშინელებათა ფილმს მოგიყვებით.. იმაზე თუ როგორ ჭამდა უზარმაზარი  ზვიგენი დამსვენებლებს..

დაახლოებით ერთი საათის   შემდეგ მონაყოლით დაზაფრულ და გაოგნებულ ჩეჩნებს ვთხოვე,  გვიანაა, დავიძინოთ-მეთქი.

– რა თქმა უნდა,   დაიძინე გიორგი…  მაგრამ, ეს რაც მოყევი, მართლა მოხდა?

– არა, ბიჭებო, ეს ხომ კინოა…  დაიძინეთ და   ხვალ სხვას მოგიყვებით..

მეორე საღამოს 5-ის მაგივრად  ათნი მოვიდნენ.

– გაიცანი გიორგი – ასლანი, შამილი, ნაზირი, ზელიმხანი…

წამოვდექი და ყველას კავკასიურად მხარზე მხარის მიდებით მივესალმე.

– გიორგი, ბიჭებს მოვუყევით შენი ფილმი, მაგრამ ჩვენ შენსავით კარგად არ გამოგვდის;  ჰოდა ბიჭებმა გვთხოვეს, წამოგვეყვანა..

– კარგი გიქნიათ, ოღონდ  ყოველ საღამოს ცოდო ვარ… შაბათ-კვირას მოდით ხოლმე… ეხლა კი, რახან მოხვედით, სტუმრებს ისე ხომ არ გავუშვებ – გავიხსენებ რამეს. აბა მითხარით, რემბოს შესახებ თუ გსმენიათ…

ამის მერე ყოველ შაბათს საღამოს, ყაზარმის შესასვლელთან წამოწოლილი ქუთაისელი როსტომი მთელი ხმით გამომძახებდა:

– სად ხარ ბიჭო გიაიააა…

– აქ ვარ, რა ხდება როსტომ – გამოვძახებდი მე.

– ე ბიჭო,  მოდი, მოხედე სტუმრებს… მევიდნენ შენი ჩეჩნები.

მალე  ისე გავშინაურდი, რომ თავის თავყრილობაზეც კი მიმიწვიეს, რომელიც რომელიღაც მუსულმანურ რელიგიურ დღესასწაულს ეძღვნებოდა. ოფიცერთა სახლის სარდაფში განლაგებულ საქვაბეს შუა აზიიდან  გაწვეული ჩეჩენი – ახმედი განაგებდა (როგორ მოხვდნენ ჩეჩნები შუა აზიაში, მოგვიანებით გავიგე), მის განკარგულებაში რამოდენიმე დიდი დარბაზი და ხუთიოდე უზბეკი ცეცხლფარეში იმყოფებოდა.

ჩვენი პოლკის ოცამდე ჩეჩენი  დიდი სიყვარულით და პატივისცემით მიესალმა ერთმანეთს, ჩემი მისვლა არავის გაკვირვებია, მეც   ყველას ვიცნობდი – ვიდეო სეანსების მუდმივი კლიენტები ბრძანდებოდნენ. ლოცვა მეზობელი ასეულის ქერა სერჟანტმა  სულთანმა წაიკითხა, ყველამ ხელები   და  სახე ჯერ  ზევით აღაპყრო, მერე სახეზე ჩამოისვა და რუსლანმაც  სადღესასწაულო სუფრაზე მიგვიწვია, რომელიც ტკბილეულითა და ხილით იყო გაწყობილი.

საკვების გადაღებას არავინ ჩქარობდა, ჯერ ერთმანეთს სთავაზობდნენ, მიუხედავად იმისა რომ საკვები ჯარში აშკარად არ გვყოფნიდა და ჯარისკაცები  სანახევროდ მშივრები დავდიოდით, მოუთმენლობის ან სულწასულობის გამოჩენა  ჭამის დროს ჩეჩნებში უდიდეს სირცხვილად ითვლებოდა.

საუბარი წყნარად, ჩეჩნურად მიდიოდა და თუ ვინმეს ხუმრობაზე გაიცინებდნენ, მხოლოდ  მაშინ მითარგმნიდნენ ხუმრობის შინაარს და სიცილის მიზეზს… სუფრაზე ალკოჰოლი არ იყო, თუმცა ამას მხიარულებისთვის ხელი არ შეუშლია. მალე რუსლანმა ტახტი ასწია და რუსული ბალალაიკა და ფანდური ამოიღო, მერე შემომხედა და ფანდური გამომიწოდა, ის იყო უნდა მეთქვა, რომ დაკვრა არ მეხერხება, რომ უცებ გავშეშდი, ფანდურზე ქართული წარწერა შევნიშნე  ,,გურამი. 1956 წელი”. რუსლანმა გამიღიმა.

– ხედავ რა ძველია… ეს ფანდური ქართველებს ეკუთვნოდათ, მაგრამ შემდეგ ჩეჩნებს გადასცეს.

– ალბათ, ისინი უკეთესად უკრავდნენ.

რუსლანმა ფანდური შეათამაშა და ბილალს გადაუგდო. თვითონ ბალალაიკას წვალება დაუწყო, თან ღიმილით მანიშნებდა, ბოდიში, სხვა არაფერი გვაქვსო. მალე ინსტრუმენტები აიწყო. წრეზე ჩამოვჯექით, რუსლანმა ბიჭებს გადახედა, თითქოს შეკვეთას ელოდაო.

ბიჭები კი  ჩუმად ისხდნენ და რიდითა და პატივისცემით შესცქეროდნენ.  მივხვდი, რომ იგი თავად შეარჩევდა რეპერტუარს.

რუსლანმა ბილალს რაღაც უთხრა და სიმებს ჩამოკრა, ბილალმაც დიდხანს არ ალოდინა და ქართული ფანდურის ხმოვანებამ საოცარ ჟრუანტელად დამიარა ტანში. რამოდენიმე აკორდიც  და ბილალმა   ჩეჩნური სიმღერა წამოიწყო.

ვისაც ჩეჩნურ ენაზე საუბარი მოუსმენია, ვერ წარმოიდგენს, რომ ამ ენაზე სიმღერა საერთოდ შესაძლებელია. ამიტომ სასიამოვნოდ გაკვირვებული ვუსმენდი საოცრად მელოდიურ და ამავე დროს ნაღვლიან სიმღერებს, რომელიც სადღაც გულის სიღრმეში  ასე არხევდა ჩემს კავკასიურ გენებზე გაჭიმულ სიმებს. სიმღერის დასრულების შემდეგ ბილალს ვთხოვე:

– თუ შეგიძლია რუსულად იმღერე  ბილალ… სიტყვები რომ გავიგო

– რა თქმა უნდა, შემიძლია – ხმადაბლა მითხრა ბილალმა – მაგრამ… რუსლანი გვიკრძალავს.

– რატომ? – გამიკვირდა მე.

– როგორ თუ ,,რატომ?” – საპასუხოდ გაუკვირდა მას.

იგივე თხოვნით რუსლანს მივმართე:

– რუსლან, კაცურად… სანამ ჩეჩნურს ვისწავლი, ერთხელ რუსულად მიმღერეთ. მინდა    შინაარსი გავიგო-მეთქი.

გაეცინა და ბილალს თავი დაუქნია.

რატომღაც დარწმუნებული ვიყავი, რომ სიმღერები  სიყვარულზე იქნებოდა და სმენად გადავიქეცი:

,, ამოიწვერა      მთებში  ცისკარი

სხივი  მოჰფინა  ჩეჩნურ    აულებს…

შამილს მოჰყვება გმირების   გუნდი

ქარი გაფანტავს მოწოლილ ღრუბლებს…’’

ამღერდა ბილალი უაქცენტო რუსულით.

გაკვირვებისგან პირის დაღებაც ვერ მოვასწარი, რომ სულთანმა და მაგომედმა მიუმღერეს:

,, ვის     გაუხდია    მთიელი    მონად…

სიცოცხლეს დავთმობთ, შიში არ ვიცით..

რუსთა       ხიშტებზე     კამარას   შეკრავს,

თავისუფალი    მთების       არწივი..’’

მართალია ჰაერში უკვე ,,პერესტროიკის’’ სუნი ტრიალებდა, მაგრამ ესეთი სიმღერები  საბჭოთა სამხედრო ნაწილში?!  სულგანაბული ვუსმენდი და თითო სიმღერას სამჯერ მაინც ვამეორებინებდი. ასე დაგვათენდა თავს…

ისე იმოქმედა ჩემზე ამ სევდიანმა, მაგრამ სულით ხორცამდე ვაჟკაცობით და სამშობლოს სიყვარულით გაჟღენთილმა სიმღერებმა, რომ ვფიცავ, დილით მზად ვიყავი შამილის ნებისმიერ რაზმში გავწევრიანებულიყავი და სისხლის უკანასკნელ წვეთამდე მებრძოლა სამშობლოს თავისუფლებისათვის…

ასე იმუხტებოდნენ, ალბათ, ადრე ბრძოლის წინ მთიელები…

ამ შეკრების შემდეგ 1 წელი გავიდა. დადგა გაზაფხული. რუსლანი სახლში გაემგზავრა. მე და ჩემს ჩეჩნებს რამოდენიმე თვე გვაშორებდა სამსახურის დამთავრებამდე. მაგომედმა ახმედისგან ჩვენთვის ცნობილი საქვაბის უფროსობა გადაიბარა.

1986 წლის 9 მაისს  პოლკის საზეიმო მოწყობაზე დივიზიის მეთაური გვესტუმრა. ის იყო მიტინგი გახურდა, რომ მოულოდნელად პოლკოვნიკის მახვილმა თვალმა პლაცის სიახლოვეს მდგარი მაგომედი შენიშნა.

– აქ მოდით, ამხანაგო ჯარისკაცო – დაიგრგვინა რუსმა ოფიცერმა, დაყენებული სამეთაურო ხმით .

მაგომედი არასამწყობრო ნაბიჯით მიუახლოვდა და უხერხული სამხედრო სალამი მისცა. პოლკოვნიკმა დამცინავად ახედ-დახედა წელში გამოკერილ ფორმას და მზერა მაღალ ქუსლებზე შეაჩერა:

– ერთი მოდით აქ და შეხედეთ ამას! აი თქვენი მუშაობის შედეგი!!! –  დაუყვირა ჩვენი პოლკის მეთაურს, რომელიც იქვე  აწურული იდგა

– მაშინ, როდესაც უბრალო რუსი ბიჭები თავს არ იზოგავენ დიადი საბჭოთა სამშობლოს სამსახურში – ასეთი მაგომედები არხეინად გორაობენ ,,კაჩეგარკაში’’ და ჩვენს გვერდით მწყობრში დგომასაც არ კადრულობენ!  გინდათ მეტი გითხრათ? კი ბატონო! გინდათ ნიძლავი, რომ ამისთვის 9 მაისი დღესასწაულიც კი არ არის!!!

– ეხლავე, აქვე გაიხადეთ ეგ ჩექმები და ფორმა და დადექით მწყობრის წინ, სანამ ჰაუპტვახტში წახვალთ! მინდა ყველამ დაიხსომოს თქვენი უზადო სხეული! – მოინდომა ,,შოუს”  დადგმა რუსმა.

– არასოდეს! – უპასუხა მაგომედმა.

– რაო? – ყურებს არ უჯერებდა დივიზიის მეთაური.

– არასოდეს!!!

– შენ იცი, რომ, ამ პასუხისთვის ციხეში მოხვდები, შვილო?!

– მე თქვენი შვილი არა ვარ და არც თქვენი ციხის მეშინია! – უპასუხა მაგომედმა 1200 კაციანი მწყობრის წინ.

– აი, ამას კი ვნახავთ! ბევრ შენისთანას ჩაუფსია სასამართლოზე – გადაიხარხარა პოლკოვნიკმა.

– მაშ, მე მამაკაცი არ ვიყო, თუ თქვენს სასამართლოზე ლეკური არ ვიცეკვო! – ამაყად უპასუხა ჩეჩენმა.

– ვნახოთ, ვნახოთ, შენზე მაგარი ბიჭები გაუტეხია  საბჭოთა ხელისუფლებას; უკანასკნელად  გეკითხები…  შეასრულებ საბჭოთა მეთაურის ბრძანებას?

მწყობრიდან   მაგომედის ვაჟკაცობით აღფრთოვანებული  ჩეჩნური შეძახილები  გაისმა, თუმცა  მაგომედს მშვიდ გამომეტყველებაზე  ეტყობოდა, რომ გამხნევება სულ არ სჭირდებოდა

– არასოდეს!

– მაშ კარგიიი…

სიჩუმე ჩამოვარდა, რომელსაც მხოლოდ პლაცის გარშემო ხეებზე ჩამომსხდარი ყვავების ყრანტალი არღვევდა.

– პოლკო სწორდიით, სმენაა! რიგითო მაგომედ ასხაბოვ, თქვენ არღვევთ სამხედრო ფორმის ტარების დადგენილ  წესს. გიბრძანებთ, გაიხადოთ იგი და მოაწესრიგოთ!

მღელვარებისგან კინაღამ გული გამიჩერდა.

–   არასოდეს!

– დააპატიმრეთ, ამხანაგო მაიორო! – მიმართა პოლკოვნიკმა საგანგებოდ გამოძახებულ ნაწილის მორიგეს.

მაგომედი წაიყვანეს.

ამ ამბიდან დაახლოებით 2 თვეში, ჩვენი პოლკის კლუბში, მაგომედის საჩვენებელი სასამართლო გაიმართა. ჯარისკაცებით გადავსებული დარბაზის სცენაზე  სასამართლოს წევრები ისხდნენ. სამხედრო პროკურორი, რომელსაც წითელ სამხრეებზე ფარი და ორი ჯვარედინი მახვილი უელავდა, თავის გამოსვლაში აღშფოთებას ვერ მალავდა:

– მაშინ, როდესაც 26 ყრილობის გადაწყვეტილებებით ფრთაშესხმული ჩვენი საბჭოთა მშრომელები დღეს და ღამეს ასწორებენ კომუნიზმის მშენებლობის ხარაჩოებზე, სამწუხაროდ უნდა ვაღიაროთ, რომ ჩვენს შორის კიდევ დარჩნენ ისეთი  ელემენტები, როგორიც ეს ახალგაზრდაა…

მაგომედი არხეინად იჯდა შეიარაღებულ მცველებს შორის, თითქოს ეს ყველაფერი მას არ ეხებოდა…

პროცესი დიდხანს არ  გაგრძელებულა.

,,მეთაურის ბრძანების შეუსრულებლობისთვის… მუხლის  თანახმად მიესაჯოს… ხუთი წლით თავისუფლების აღკვეთა…”

მაგომედი ფეხზე ადგა, დარბაზს გადახედა და მშვიდი ხმით დაიძახა ,,ალლაჰუ აკბარ…”

აცრემლებულმა იბრაგიმმა დარბაზიდან შეძახილითვე უპასუხა ,, ალლაჰუ აკბარ…”

მაგომედი შემოტრიალდა, მერე ერთი  მოძრაობით დაცვას დაუსხლტა და სცენაზე მთიულური ცეკვის რამოდენიმე ილეთი ლაზათიანად შეასრულა.

ეს იყო და ატყდა შეძახილები, ალიაქოთი და გაწევ-გამოწევა… მუჯლუგუნებით გასასვლელისკენ გავიკვლიე გზა, სადაც შეიარაღებულ ბადრაგს მაგომედი მიჰყავდა, მაგრამ წინ  საგანგებოდ მოყვანილი დაზვერვის ცალკეული  ასეულის რუსი სერჟანტები გადამიდგნენ.

– მაგომეეედ!  – დავიღრიალე მთელი ხმით.

დაბორკილი ჩეჩენი მანქანის ძარაზე აიყვანეს. წამით შემობრუნდა, თავი ღიმილით აიქნია და სიღრმეში გაუჩინარდა.

მანქანა დაიძრა. გაშეშებული ვიდექი. უკნიდან საუბარი შემომესმა:

– აბა, რას იტყვით ყოველივე ამაზე, ნიკოლაი ივანოვიჩ? – ორმა წითელსამხრეებიანმა პოლკოვნიკმა სიგარეტი გააბოლა.

– იმას ვიტყვი, იგორ პეტროვიჩ, რომ ეხლა ვხვდები, რა სწორად მსჯელობდა იოსებ ბესარიონოვიჩი, როცა ამბობდა… ,,ამ ხალხის აღზრდას აზრი არა აქვს. ისინი უბრალოდ უნდა განადგურდნენ!’’

კვლავ მანქანას გავხედე, რომელმაც მოსახვევში სვლა შეანელა… და ამ დროს წამით, მხოლოდ წამით, მომეჩვენა რომ  ნიავს  სიმღერის ხმა მოჰქონდა:

,, … რუსთა ხიშტებზე კამარას შეკრავს,

თავისუფალი მთების არწივი…’’

1984-86 წელი

საბჭოთა ჯარების  ჯგუფი გერმანიაში.

გიორგი გობეჩიას მოთხრობა

მონადირის მოგონებები – “იარაღის სიყვარული”

როგორც მოგეხსენებათ, გამოვიდა ხასო ხანგოშვილის ახალი წიგნი ,,მონადირის მოგონებები”.

წიგნი სამწუხაროდ ყველასთვის ხელმისაწვდომი არ არის, ამიტომ საიტის ადმინისტრაციის გადაწყვეტილებით, ამ წიგნიდან თითოეულ მოთხრობას გამოვაქვეყნებთ ჩვენს საიტზე…

იარაღის სიყვარული ბავშვობიდანვე დამყვა. ჯერ კიდევ დაწყებითი სკოლის მოსწავლე ვიყავი, როცა ხისგან ვაკეთებდი დამბაჩებს, რომელთაც შეეძლო ზიანის მიყენება გარშემო მყოფთათვის. ხისგან გამოვჩორკნიდით ხოლმე დამბაჩას, შემდეგ ხის ლულაზე ვამაგრებდით თოფის გასროლილ მასრას, რომელსაც ფუძის ახლოს, გვერდზე პატარა ნაჩვრეტს ვუკეთებდით, სადაც ვათავსებდით ასანთის ღეროს ისე, რომ მისი თავი ხურავდა ამ ნაჩვრეტს.

დამბაჩის დატენვა შემდეგნაირად ხდებოდა: პირველ რიგში თოფის წამალი ჩაიყრებოდა მასრაში იმ დოზით, რომ მასრაზე გაკეთებულ ნაჩვრეტს ასცილებოდა, წამალი ქაღალდის საცობით(თექის საცობი არც გვენახა) დაიცობოდა, შემდეგ ტყვიის საფანტს ან ჩუგუნის ნამსხვრევებს მოვათავსებდით, ზემოდან კვლავ ქაღალდის საცობი კეთდებოდა და დამბაჩაც მზად იყო სასროლად. გასროლაც არ შეიცავდა სირთულზეს: ნაჩვრეტთან მიმაგრებულ ასანთის ღერს ჩამოჰკრავდი ასანთს, ცეცხლი ნაჩვრეტით თოფის წამალს გადაეცემოდა და დამბაჩაც იგრიალებდა.
ცხადია, ტყვია ან საფანტი შორს არ მიჰქონდა დამბაჩას, რამდენიმე მეტრზე შეეძლო ეფექტი მოეხდინა. მაგრამ ეს იარაღი არ იყო სანდო, ხშირად მასრა სკდებოდა, ან უკუცემის დროს სწყდებოდა ხეს და საშიშროებას წარმოადგენდა, პირადად ხელები მქონდა ხოლმე დაუმწვარი დენთით აჭრელებული.

მიუხედავად ამისა, ათასნაირ ხერხს მივმართავდით ხოლმე ბავშვები დამბაჩის თუ მსგავსად შეკოწიწებული თოფის გასამართად. იმ პერიოდში(მე-20 ს. 50-იანი წლები) სოფელში ჯერ კიდევ იშოვებოდა მწყობრიდან გამოსული კაჟიანი თოფებისა და დამბაჩების ლულები, რომელთა გამოყენებით ვცდილობდით შეგვექმნა იარაღი.
ჩემი იარაღით დაინტერესება შენიშნული ჰქონდათ არა მარტო მშობლებსა და და-ძმებს, არამედ მეზობლებსა, ბევრი მიშლიდა, უმთავრესად ქალები, მაგრამ მამაკაცები მხოლოდ შენიშვნით, სიფრთხილის დაცვისკენ მოწოდებით კმაყოფილდებოდნენ. უფროსი ძმა ალექსი იარაღის მოყვარული იყო დ არ მიშლიდა იარაღობანას, პირიქით, მეხმარებოდა კიდეც.
მე-4 კლასში ვსწავლობდი, როცა ალექსი ციხიდან გათავისუფლდა. ბიძაშვილისთვის ქალის მოტაცებაში მონაწილეობდა და ოთხსი წელი მიუსაჯეს. ერთხელაც, როცა აიავანზე ვიჯექი და დამბაჩის ასაწყობად ვჯახირობდი, გვერდზე ჩამიარა, მერე შეჩერდა, ჩაიმუხლა, გამომართვა ხის დამბაჩა და შეათვალიერა.

მერე დაკვირვებით შემომხედა. უფროს ძმას ვაღმერთებდი და შიშით შევცქეროდი, მეშინოდა, არ ამიკრძალოს შემოქმედებითი საქმიანობა-მეთქი. მან კი მშვიდად მითხრა:
-აბა ერთი წამომყევი, რაღაც მეგულება შენთვის.
მაშინვე წამოვხტი და გავყევი. ორსართულიანი სახლი გვქონდა მაშინ, იმერლების მიერ 1936 წელს აშენებული, დაბლა ქვითკირის სართული იყო, მაღლა კი ცაცხვის ფიცრული ოდები, გარშემო აივნებით. აღმოსავლეთის აივანი აგურით იყო ამოშენებული და პატარა ოთახი იყო მოწყობილი, ჩრდილო კედელთან ბუხარი იყო მიშენებული. ამ ოთახს არ ვხმარობდით.
ალექსი შევიდა ამ ოთახში, პირდაპირ ბუხრისკენ გაემართა, ხელი შეჰყო საკვამურში, კარგა ხანს აფათურა და შემდეგ კმაყოფილი სახით შემომხედა. მან ბუხრიდან ჩვრებში შეფუთული, მჭვარტლით დაფარული რაღაც საგანი გამოიტანა.
ინტერესით შევყურებდი, ცახცახმა ამიტანა, ვგრძნობდი, რომ რაღაც საოცრება უნდა მომხდარიყო. არ ვიცოდი, რა იდო ამ ჩვრებში, მაგრამ დარწმუნებული ვიყავი, რაღაც არაჩვეულებრივი რამ უნდა ყოფილიყო. ამას მახვედრებდა ალექსის იდუმალებით მოცული სახე, რომელზედაც ღიმილი და რაღაც მოგონებები იხატებოდა.
ალექსანდრემ გადაფერთხა მჭვარტლი, ფრთხილად შემოაცალა ჩვრები, მერე სუფთად შენახული მატერია და გამოჩნდა დოლიანი რევოლვერი, რომელიც ოთხი წლის განმავლობაში იდო ბუხარში, მაგრამ არ დაჟანგულიყო და შავი ფერი არ დაეკარგა.
საოცრად ლამაზი იარაღი იყო, იმ სისტემის იარაღი შემდეგშიც კი, როცა თითქმის ყველა სახის(იმ დროს პანკისში არსებული) იარაღთან მქონია საქმე, არ შემხვედრია. დიდი ზომის არ იყო, დაახლოებით დოლურიანი ნაგანის სისტემის რევოლვერს ჰგავდა, მაგრამ მათ შორის განსხვავებაც იყო: ნაგანს გლუვი ლულა აქვს, მას კი კურთხვილი ლულა ამშვენებდა.

დოლურიც ნაგანისგან განსხვავებით ექვსვაზნიანი იყო, თანაც საკმაოდ მსხვილი კალიბრის, რუსული შაშხანის ვაზნა თავსდებოდა, ოღონდ მასრა შევიწროების ადგილას უნდა გადაჭრილიყო და ფუძესთან, სადაც ყველაზე ფართოა, ცოტათი გადაქლიბვა იყო საჭირო. დოლურიც ლამაზი იყო, ტარი ჩუქურთმებით დამშვენებული ხით იყო მოპირკეთებული.
ერთი სიტყვით, მზეთუნახავი იყო. პირდაღებული ვუყურებდი ამ საოცრებას. ალექსიმ დოლური გადახსნა, ექვსივე ვაზნა გასროლილი იყო, მასრები შიგ დოლურში ჩაჭედილიყო, ვერაფრით შეძლო ამოღება, მომაწოდა და მითხრა:
– აი, შენ, ნამდვილი იარაღი, დღეიდან შენია, მაგრამ ფრთხილად ატარე, გარეთ არ გაიტანო და მეორედ არ ამომაყოფინო ციხეში თავი. და კიდევ – არასოდეს დაუმიზნო იარაღი გარშემომყოფთ არც დატენილი და არც დაუტენავი. ეს არის პირველი წესი იარაღთან მოპყრობისა, ეს კარგად დაიხსომე.
ბედნიერებისგან ხმა ვერ ამოვიღე, გამოვართვი რევოლვერი და თვალცრემლიანი დავყურებდი, ვერ ვიჯერებდი, რომ ეს ლამაზი იარაღი ჩემი იყო, ვათვალიერებდი და უსასრულოდ შემეძლო მისი ცქერა. ადრეც, როცა წამოვიაზარდე მაშინაც და ახლაც კარგ მეიარაღედ ვთვლი თავს, ახლაც სიყვარულით ვიხსენებ ჩემს პირველ ნამდვილ იარაღს. კარგად არც მახსოვს, რომელი სისტემისა და რომელი ქვეყნის გამოშვება იყო.

ალბათ, უფრო კოლტის ან სმიტ-ვენსონის ტიპისა, თუმცა დანამდვილებით ვერ ვიტყვი. ცხადია, ძველი გამოშვების იარაღი იყო, მაგრამ ნახევრად ავტომატური, თითს გამოსწევდი, დოლური ტრიალებდა და დამცემი ჩახმახი მომდევნო ვაზნას ეცემოდა. კოლტის სისტემის ძველი გამოშვების რევოლვერის ჩახმახის ფეხზე შეყენება და დოლურის ტრიალი ცერის საშუალებით ხდებოდა. ჩემი ექვსვაზნიანი რევოლვერი კი გაუმჯობესებული იყო, თანაც დატენის დროს დოლური ბუდიდან გვერდზე კი არ ინაცვლებდა, დოლურის გვერდიდან დამცველი იხსნებოდა, ატრიალებდი დოლურს და ისე ტენიდი.
ერთი სიტყვით, დიდებული იარაღი იყო. ხმარების წესები ძმამ ამიხსნა, აგრეთვე ამიხსნა, თუ როგორ უნდა დამეტენა ვაზნები. უცბად ისევ წავიდა ბუხრისკენ, ისევ აფათურა კარგა ხანს ხელი საკვამურში, კვლავ მომცრო ფუთა გამოიღო და გახსნა. მასში ხის პატარა კოლოფი იყო, საიდანაც ჩემი ლევორვერის ყალიბის გადაჭრილი მასრები, მთლიანი ვაზნები და მრგვალი ტყვიები ამოიღო.

თან ამიხსნა, როგორ დამემზადებინა ვაზნები და მარტო დამტოვა ჩემს სიმდიდრესთან ერთად.
ის დღე იყო და დამთავრდა კიდეც ჩემი ბავშვური თამაშობები ხის იარაღებთან, თუმცა მშვილდ-ისარი და “რაგატკა” კიდევ კარგა ხანს დარჩა ჩემს არსენალში. ახლა უკვე მოზრდილ მეზობელ ბიჭებთან მქონდა მეგობრობა. რევოლვერის წყალობით მათ თავიანთ წრეში მიმიღეს.
მეორე ფაქტორი, რომელმაც ასაკით უფროს მონადირეებთან დამაკავშირა, იყო ორლულიანი, 16 კალიბრიანი სანადირო თოფი, რომელიც ალექსის აჩუქა ზემო მაჩხაანელმა ციხის მეგობარმა რამან ტოკლიკაშვილმა. ის ჩემს ძმასთან ერთად იმ სამეულში შედიოდა, რომელთაც მოახდინეს ხირსის პატიმართა ბანაკში ორგანიზებული სისხლიანი ამბოხი ქურდების წინააღმდეგ, რასაც რამდენიმე ქურდის სიცოცხლე შეეწირა.
თოფი ღილაკიანი(“კნოპკიანი”) დამცველის მქონე იყო და დიდ სიფრთხილეს მოითხოვდა. თოფის გამხსნელ-დამკეტი სახელურის უკან მოთავსებული იყო ღილაკი, რომლის ცერა თითით წინ წაწევის შემდეგ დამცველი იხსნებოდა და სროლისთვის მზად იყო. ხშირ შემთხვევაში, უყურადღებობით, ღილაკის გადაადგილება შეუმჩნეველი რჩებოდა.

განსაკუთრებით მაშინ, როცა ფრინველს ეპარები, მოხსნი დამცველს, მაგრამ ამ დროს თუ ფრინველი სხვა ტოტზე გადაფრინდა, აზარტში შესულ მონადირეს ავიწყდება დამცველის უკან გადმოწევა, კვლავ ეპარება და ამ დროს გაუფრთხილებლობით შეიძლება თოფი გავარდეს. ჩახმახიანი ორლულიანი თოფი უფრო საიმედოა, ჩახმახს მოზიდავ ცერით, ფეხზე დააყენებ და ნათლად ჩანს თოფის საბრძოლო მდგომარეობა..
ამიტომ იყო, რომ ამ თოფს მარტოს არ მატანდენენ, მაგრამ მე ყოველთვის ვახერხებდი მისით სარგებლობას. ბოლოს და ბოლოს, ნება დამრთეს, თავისუფლად მეტარებინა. იმ პერიოდში(გასული საუკუნის 50-იანი წლები) მზა ვაზნები(ქარხნული) იშვიათობა იყო, რეგიონებში მათ არც ხმარობდნენ, თითბრის მასრები, ამფეთქებლები(“ფისტონი”), თოფის წამალი და საფანტი იყიდებოდა და თავად ვამზადებდით ვაზნებს. ცხადია, თოფის წამლის საზომი, თექის საცობები და ვაზნის დამზადებისათვის საჭირო ხელსაწყოები არ გაგვაჩნდა, მათი შეძენისათვის ფულიც არ გვქონდა, მაგრამ ბიჭები ვარაუდით, თვალზომით ვტენიდით მასრებს და ვნადირობდით ფრინველებზე.
ხშირად, როცა ტყვიის საფანტი არ გვქონდა, ჩუგუნის გადაგდებულ ქვაბებს ვპოულობდით, ქვით ვამსხვრევდით წვრილ ნაწილაკებად და საფანტის მაგივრად ვიყენებდით. სხვათა შორის, ჩუგუნის “საფანტი” ძალიან ეფექტური იყო, განსაკუთრებით ბეღურების გუნდს რომ ვესროდით ხოლმე. მაგრამ თოფს აფუჭებდა, ლულას ხაზავდა, რომელიც ხშირი წმენდის მიუხედავად იჟანგებოდა. მაშინ თოფის ლულები მოკალული არ იყო.
ტყვიას ასე თუ ისე ვშოულობდით, ვადნობდით, წითელ მიწაში გაკეთებულ ყალიბებში ვასხამდით და საჭირო ფორმის მსხვილ თუ წვრილ საფანტს, საჭირო ყალიბის მსხვილ ტყვიას(“ჟაკანს”) ვამზადებდით.
აღნიშნულ პერიოდში, ქისტებში, ნიშანში სროლა ძალიან პოპულარული იყო. ახალგაზრდობა იკრიბებოდა და ვისაც ჰქონდა, საკუთარი თოფიდან ისროდა. დიდი გნიასი და ხმაური იდგა, მაგრამ, როცა რომელიმე თოფს დაუმიზნებდა, სამარისებული სიჩუმე ჩამოვარდებოდა ხოლმე. როგროც კი თოფი გავარდებოდა, ყველა სანიშნისკენ გარბოდა, ატყდებოდა ერთი აურზაური, მოწონების შეძახილები ან დამცინავი ხორხოცი. ბოლოს მსროლელიც მივარდებოდა და თუ ააცდენდა, დაღვრემილი განზე გადგებოდა.
ყოველტვის მაოცებდა, რატომ განიცდიდნენ ასე მძიმედ ქისტები სროლაში მარცხს. მათთვის ნამდივლად დიდი ტრამვა იყო ნიშანში სროლის დროს დამარცხება, ეს სათაკილოდ მიაჩნდათ და ვარჯიშში უამრავ ტყვია-წამალს ხარჯავდნენ, რათა მარჯვე სროლაში დახელოვნებულიყვნენ. ანდაზად იყო ქცეული, რომ ერთმა ჯოყოლოელმა კაცმა საკუთარ ეზოში მდგომი მუხა წააქცია ნიშანში გამუდმებული სროლის შედეგადო.

მე ვფიქრობ, რომ ეს სიმართლეა, რადგან გრძელი რუსული შაშხანა განსაზღვურლ მანძილზე მორჩილ წიფელს ხვრეტს. მართლაც, ძალიან უსიამოვნო გრძნობას განიცდი, როცა მიზანს ააცდენ. რამდენიმე მარცხს რომ პირდაპირ წონასწორობიდან გამოჰყავს კაცი, მწარე სინანულის გრძნობა დიდხანს გასდევს მონადირეს.
რა თქმა უნდა, აღნიშნულ შეჯიბრში მეც ვიღებდი მონაწილეობას. სოფლის განაპირას, ალაზნის მხარეს, ჩვენი სახლიდან ჩრდილოეთით 200-მდე მეტრის დაშორებით იდგა მამაჩემის აშენებული ახალთახალი წისქვილი. წისქვილი გაფორმებული იყო შუა ხალაწნის კოლმეურნეობის სახელზე, მაგრამ მამაჩემის საკუთრება იყო, მეწისქვილე ჰყავდა დაყენებული და ამუშავებდა.

შემდეგ უჩივლეს და ჩამოართვეს. უდგა ასე მიტოვებული ეს წისქვილი და კარგი სამიზნე იყო მსროლელთათვის. ფიცრებზე ცარცით ან ნახშირით წრეს შემოვხაზავდით და ვესროდით. თითქმის მთლიანად დაცხრილული აღმოსავლეთის ფიცრული კედელი, ხელის დადების ადგილიც კი არ იყო ნატყიარის გარეშე, ექვსსანტიმეტრიანი ფიცრები სხვადასხვა ყალიბის ტყვიით იყო დაჩვრეტილი.
მართალია, ასეთი სახის სროლებში კარგად გავიწაფე, მაგრამ ერთი ნაკლიც გამომყვა, რაც დიდი მინუსია მონადირისთვის. ვერაფრით შევძელი შემდეგში მოძრავ მიზანში სროლის ტექნიკის ათვისება. ისე შევეჩვიე უზრავ მიზანში სროლას, რომ ძალიან გამიჭირდა ამ სფეროდან გამოსვლა.

როცა წამოვიზრდე, დავდიოდი მწყერზე, ქედნებზე სანადიროდმ რამდენი ვაზნა დამიწვავს, მაგრამ ვერ მივაღწიე სასურველ შედეგს. მთაში ნადირობის დროს ხშირად უწევს მონადირეს სწრაფად რეაგირება, თითქმის დაუმიზნებლად, ინტუიციით სროლა გაფრენილი ნადირისათვის. აქ წამებზეა დამოკიდებული წარმატება, სწრაფ რეაქციას მოითხოვს და გაქცეულ, ნახტომებით მფრინავ არჩვს უნდა მიაყოლო ტყვია.
ძალიან ბევრი რამ არის დამოკიდებული იარაღზე – თოფს კარგად უნდა იცნობდეს მონადირე, უნდა იცოდეს, რომელ ნადირზე რა სახის თოფით უნდა ინადირო. საკუთარი თოფი მონაიდრეს უნდა ჰქონდეს შემოწმებული, ნიშანში სროლით უნდა დაადგინოს, საით იწევს ტყვია და ამის მიხედვით უნდა გაასწოროს სამიზნე. ძველი გამოშვების შაშხანებსა და უხაზო საფანტიან თოფებს ვერ გაასწორებ,მაგრამ გეცოდინება, სროლის დროს საით უნდა დაუმიზნო ნადირს. ასევე დიდი მნიშვნელობა აქვს ადგილმდებარეობას.

მაგალითად, ჩემს პრაქტიკაში ბარში ვერტიკალურად მაღლა სროლის დროს ტყვია ზუსტად მიდის, ვიდრე ჰორიზონტალურად. ვფიქრობ, ეს გამოწვეული უნდა იყოს ტყვიის ტრაექტორიაზე. როცა ჰორიზონტალურად მიქრის ტყვია, გაივლის რკალისებრ ტრაექტორიას თუ თოფზე არ არის დამონტაჟებული მარეგულირებელი სამიზნე, ძნელია ზუსტი სროლა. როცა ვერტიკალურად მიქრის ტყვია, ტრაექტორიის მრუდე მცირეა, მერე რაც უფრო მაღლა მიდის, ჰაერი გაიშვიათებულია და წინააღმდეგობაც ნაკლებია.
ეს განსაკუთრებით შეინიშნება მთაში, როცა 2000 მეტრზე (ზღვის დონიდან) იმყოფება მონადირე. ასეთ სიმაღლეზე ჰაერი გაიშვიათებულია, ტყვიისადმი წინააღმდეგობა ნაკლებია და სროლაც ზუსტია, მაგრამ აქაც არ იცი, რა ადგილიდან მოგიწევს სროლა, რა კუთხით ისვრი, ხევში ხარ, კლდეებში თუ გაშლილ მინდორზე. ერთი სიტყვით, ყველაფერი დამოკიდებულია მონადირის პროფესიონალიზმზე, იარაღის გამართულობაზე.
როგორც აღვნიშნე, იარაღი ბავშვობიდან მიტაცებდა. ჩემი ოცნება იყო, მქონოდა შაშხანა(“ვინტოვკა”) და პისტოლეტი “ტეტე”. ეს ორი იარაღი მიმაჩნდა იარაღების ეტალოდანდა დღესაც ასე ვფიქრობ. მონადირისთვის ყველაზე კარგი მუსიკა თოფის ჭახანია და ყველაზე სასიამოვნო სუნი დენთის “სურნელია”. ხოლო “ვინტოვკისა” და “ტეტეს” გაგრძელებულ გრიალს არც ერთი იარაღის ხმა არ შეედრება.
სკოლაში სამხედრო გაკვეთილები გვიტარდებოდა. სამხედროს გვასწავლიდამეორე მსოფლიო ომის მონაწილე წინუბნელი ვალოდია ნანიევი, რომელსაც მოსწავლეები “პიტის” ვეძახდით, ცხადია, ზურგს უკან. თოფის ყალიბების ახსნისას ხშირად ხმარობდა რუსულ სიტყვსა “პიატის” ფორმა “პიტი”-ს და აქედან დაარქვეს “პიტი”. თავისი საქმე კარგად იცოდა, ბუნებითაც კარგი კაცი იყო და გულმოდგინედ ვსწავლობდით მის გაკვეთილებს, განსაკუთრებით მე და ჩემი სულიერი მეგობარი ნადირობაში დაუდა მარგოშვილი.
კლასში საუკეთესოები ვიყავით “ვინტოვკისა” და “პეპეშას” სისტემის მრგვალკოლოფიანი ავტომატის დაშლა-აწყობაში. მასწავლებელ ვალოდიას გაკვეთილები ჩვენთვის დიდი სიამოვნება იყო, განსაკუთრებით ის გაკვეთილები, რომელთა დროსაც სამხედრო კაბინეტიდან გამოგვქონდა ირაღი და კლასში ვსწავლობდით შაშხანის ნაწილებს, მათ დანიშნულებას, დაშლას, აწყობას, გაწმენდასა და შენახვის წესებს.
როცა მე-10 კლასში გადავედით, თანდათან მომწიფდა იდეა სკოლიდან იარაღის მოპარვისა. ეს იდეა ჩემს გახურებულ თავშიც დაიბადა და გავანდე ჩემს მეგობარს. დაუდა და მე თითქმის მთელი დღეები ერთად ვიყავით, ზაფხულ-ზამთარ ერთად ვნადირობდით ფრინველებზე, ტყვია-წამალას ერთად ვამზადებდით და იარაღზეც ერთად ვჩხირკედელაობდით. კიდევ ერთი რამ გვაკავშირებდა – ძალიან გვიყვარდა წიგნები, მხატვრული ლიტერატურის კითხვას ვიყავით გადაყოლილები.
დაუდა სიფრთხილით შეხვდა ჩემს იდეას, მაგრამ ისეთი თავდაჯერებული ვიყავი წარმატებაში, რომ შევძელი მოყოყმანე მეგობრის დაყოლიება და დეტალურად გავაცანი ჩემი გეგმა. იარაღის სათავსო მდებარეობდა სკოლის დერეფნის სამხრეთ ბოლოში, აღმოსავლეთის მხარეს. ეტყობა, ადრე აქ კარი გადიოდა ეზოში, შემდეგ ამოაშენეს ალიზის აგურით და მოპირდაპირე კედელს მოაშენეს ორი საკლასო ოთახი. იარაღის საცავის კარები დერეფანში გამოდიოდა, საცავს ოთახი არც ეთქმოდა, ვიწრო საკანივით იყო.

კარებს გააღებდი და პირდაპირ ალიზით ამოშენებულ კედელთან იდგა შაშხანის მისაყუდებელი ხის კარკასი და ჩამწკრივებული იყო შაშხანები, ორი კარაბინი და ორიც “პეპეშას” სისტემის ავტომატი. გვერდით კუთხეში ხელის ტანკსაწინააღმდეგო ყუმბარები, სამოსწავლო ვაზნები, აირწინაღები და სხვა სახმხედრო აღჭურვილობა ელაგა.

ჩემი გეგმა შემდეგში მდგომარეობდა: დღისით, გაკვეთილების შემდეგ, საკლასო ოთახის ერთ ფანჯარას დაუკედავად დავტოვებდით, უბრალოდ მიხურული იქნებოდა და გარედან მიწოლით შიგნით გაიღებოდა, ღამე, ასე 12 საათის შემდეგ გადავძვრებოდით ფანჯრიდან, გადავწევდით დაფას, რომელიც ალიზით ამოშენებულ კედელთან იდგა და ნაჯახით დავშლიდით ალიზის აგურებს. მთავარი იყო ერთი აგურის გამოღება, დანარჩენს, ორს თუ სამს, ადვილად გამოვიღებდით.

შემდეგ ხელის შეყოფა და შაშხანების გამოღება დიდ სირთულეს არ წარმოადგენდა. ჩამოშლილ აგურის ნაშალს ტომარაში მოვათავსებდით, ჩვრით იატაკს მოვასუფთავებდით, დაფას თავის ადგილზე დავაბრუნებდით და ფანჯრიდან გადმოვიპარებოდით.
ყარაული საშიშროებებას არ წარმოადგენდა, რადგან მას სამასწავლებლოში ეძინა. იარაღის საცავის გატეხვის ამბავსაც გვიან გაიგებდნენ, მეორე ორშაბათს, ვინაიდან კვირაში ერთი გაკვეთილი გვქონდა. ასე რომ ჩვენ არხეინად შეგვეძლო შაშხანების დამალვა და ლოდინი, როგორ ჩაივლიდა ძიება.
კარგი გეგმა იყო, ჩვენზე, მოსწავლეებზე, აბა, ვინ იფიქრებდა, ასეთი დონის ქურდობა შეუძლიათო.
ყველაფერი გათვლილი გვქონდა. შაშხანებს ლულაზე, ვაზნების ბუდეზე სხვადასხვა ყალიბის ბურღით ერთი ნაჩვრეტი იყო გაკეთებული.

ამ ნაჩვრეტში ბაბიტის გამდნარ ტყვიას ჩავასხამდით, ვაზნა წინასწარ ექნებოდა პირში მიცემული, რომ გამდნარ ტყვიას დაბლა არ ჩაეღწია. რადგან გაბურღული იყო, ტყვია გვერდით ხაზებშიც შეაღწევდა და მკვიდრად შეავსებდა ხვრელს. შემდეგ სალტეს შემოვაჭდობდით და თოფი მზადყოფნაში იქნებოდა სამოქმედოდ.
ზოგიერთ ჩახმახს ვაზნის ფფისტონზე დასაცემი ნემსა გადაჭრილი ჰქონდა, მაგრამ არა ყველას. ზოგი შაშხანა ახალი იყო, ზოგიერთი საკმაოდ გაცვეთილი. ამიტომ შევარჩიეთ ორი ახალი შაშხანა, ჩახმახები სრული ნემსათი ავაწყვეთ და წინასწარ დავაწყვეთ სადგომზე იმ ადგილას, სადაც ვაპირებდით ხვრელის გაკეთებას, ეს ჩვენთვის სირთულეს არ წარმოადგენდა, როგორც წარჩინებულ მოსწავლეებს, მასწავლებელი გვავალებდა იარაღის გამოტანასა და დაწყობას.
ერთი სიტყვით, კარგად შემუშავებული გეგმა იყო და მის წარმატებით შესრულებაში ეჭვი არ მეპარებოდა.
ღამე დათქმული იყო, ყველაფერი მომზადებული. სადღაც შუაღამისას წამოვდექი ლოგინიდან, ძველმანები ჩავიცვი, ტომარაში ჩავდე ნაჯახი და სატეხიი და მივადექი დაუდას სახლს. დათქმულ ნიშანზე ჩემიი მეგობარი ზლაზვნით გამოვიდა და როგორც კი შევხედე, გულმა რეჩხი მიყო.
-წავედით, დაუდ, დროა, საქმეს შევუდგეთ.
-დიდი ბოდიში, მაგრამ გადავიფიქრე, ვერ წამოვალ.
– როგორ თუ ვერ წამოხვალ, რას ამბობ, რამ შეგაშინა?- მღელვარებას ვერ ვფარავდი..
-შიში რა შუაშია, ყველაფერი ავწონ-დავწორნე, სარისკო საქმეა, გასკდება და დავიღუპენი.
-როგორ თუ დაიღუპები? მეც შენთან არ ვარ? საქმეში ხომ ერთად ვართ, თუ ჩავარდა საქმე, ორივე ვაგებთ პასუხს.
ვცდილობდ, დავარწმუნო, მაგრამ ძლიერ ვარ შეშფოთებული, ვიცი,ჯიუტი ხასიათი აქვს, თუ ერთი გადათქვა, ძნელია მისი დაყოლიება.
-შენი საქმე სულ სხვაა,- ორჭოფულად ამბობს, ვერ ვხვდები, საით უმიზნებს, მე ვგრძნობს, რომ ამდენი ხსნის ნალოლიავები ოცნება მემსხვრევა, საათივით აწყობილი გეგმა მეშლება. ვცდილობ, დავარწმუნო, რომ ყველაფერი კარგად ჩაივლის, ვეუბნები, თუ ჩავარდა გეგმა, ყველაფერს ჩემს თავზე ავიღებ და ა.შ.
-შენ ჯერ პატარა ხარ, ხასოა(ორიოდე წლით დიდი იყო ჩემზე), შენ ჯერ არ ყოფილხარ მილიციაში დაკითხვაზე და არც კამერაში მჯდარხარ. ჩემს ოჯახს აქვს ამის გამოცდილება. შენც იცი, აბრაგების შენახვის გამო რამდენჯერ ააწიოკეს ჩვენი ოჯახი, ოჯახის წევრები დაჭერილები იყვნენ, ეჭვს მაშინვე ჩემზე მიიტანენ, შავ სიაში ვართ ყველანი შეტანილები, კაცი, ქალი, ბავშვი, შენ რა გიჭირს, ძმები გყავს, ახმეტაში ხელისუფლებას იცნობემ, მაგარი ბიძა გყავს, გამოგიყვანენ.
შემდეგ, როცა ყველაფერი ავწონ-დავწონე, მივხვდი, რომ მართალი იყო. მაგრამ იმ ღამეს არაფრის დაჯერება არ მინდოდა, ვფიქრობდი, რომ მიღალატა და ძლიერ დამწუხრებული დავბრუნდი სახლში. გეგმა ჩაიშალა, სხვას უკვე ვეღარ გავანდობდი. უფროსებისგან გაგონილი მქონდა – თუ სამმა იცის, ქვეყანამ იცის – და ხელი ავიღე ამ საქმეზე.
გავიდა წლები და სანადიროდ მიმავალს შემხვდა კაცი, რომელსაც სამოსწავლო “ვინტოვკა” ჰქონდა, ნაჩვრეტი კი შედუღებული, მაგრამ ამაზე შემდეგ…
მიუხედავად იმისა, რომ ძლიერ განვიცადე ასეთი საგულდაგულოდ და, ჩემი აზრით, უნაკლო გეგმის განუხორციელებლობა, დაუდთან მეგობრობა არ შემიწყვეტია. მით უმეტეს, როცა მეორე თუ მესამე დღეს დაუდმა დამაჯერებლად ამიხსნა, რომ იარარის გატეცების საიდუმლო ადრე თუ გვიან გამჟღავნდებოდა.
-მომისმინე, ამხანაგო(“ლადუაღალ ნაყუასთ”), თოფებს მე და შენ მიწაში ხომ ვერ ჩავმარხავდით, ოქრო რომ არ არის. სანადიროდ ხომ ოდემსე გავიტანდით და ბევრი თუ არა, ცოტა მაინც მიხვდებოდა, რომ სამოსწავლო თოფები იყო, ხალხში გავრცელდებოდა ხმა მოპარული თოფების შესახებ და მილიციონერების ყურამდეც მივიდოდა, დამიჯერე, სწორად მოვიქეცით, რომ არ გავტეხეთ პიტის კაბინეტი.
მე ვერ დავეთანხმე, ჯე კიდევ ცხელ გულზე ბოღმა მაწვებოდა, მაგრამ წლების გასვლის შემდეგ, როცა სიყმაწვილემ ჩიაარა და დინჯი აზროვნების დრო დადგა, მივხვდი, რომ დაუდა მართალი იყო და ჩემზე ჭკვიანიც. დღევანდელი გადასახედიდან მადლობასაც ვწირავ უფალს, რომ სწორედ ასე დამთავრდა ეს ჩვენი ყმაწვილური ავანტიურა, თორემ მთელი ცხოვრება რაღაც ხინჯად გამყვებოდა.
მაგრამ იარაღი ძალიან მიყვარდა და ეს არცთუ სასიქადულო გატაცება მთელი ცხოვრების მანძილზე გამომყვა. იშვიათად ყოფილა პერიოდი, როცა იარაღი არ მქონდა, ხან საკუთარი მქონდა, ხან ძმების თუ ნათესავების იარაღს დავატარებდი, უმთავრესად პატარა, ჯიიბის იარაღს, პისტოლეტს ან ნაგანს. ცუდი ჩვევაა, ძალიან ცუდი, რაღაც აზარტულ გატაცებას ჰგავს, თითქოს ხელს შეზრდიაო, ისე გიდევს მუდამ ხელი იარაღზე.

მით უმეტეს, თუ სმა-ქეიფიც გიყვარს, სიმთვრალეში კაცი დიდ გულზეა, თუ იარაღიც წელზე არტყია, თავი ყარამან ყანთელი ჰგონია და ფათერაკიც ახლოსაა. იარაღს სიფრთხილე უყვარს, რომ იტყვიან, წელიწადში ერთხელ ეშმაკიც ტენის მას ერთხელაც თითსაც გამოჰკრავს სასხლეტს.
ერთი ცუდი ჩვეულება დამჩემდა: ქორწილებში და დღეობებში სროლა მიყვარდა, ქორწილში უიარაღოდ როგორ წავიდოდი- ხალხმრავალ ადგილებში იარაღის ტარება სახიფათოა, ყოველთვის მსაყვედურებდნენ უფროსები ამ ამავნე ჩვევის გამო, მაგრამ სიცილით ვამბობდი ხოლმე :
– იარაღთან ვარ შეზრდილი, კარგად მაქვს ათვისებული ხმარების წესები.
მაგრამ ასეთი ტრაბახი და თავდაჯერებულობა სიკეთეს არ მოიტანს და რამდენიმე შეცდომა დავუშვი. ღმერთმა შემიწყალა და ყველაფერი მშვიდობიანად დამთავრდა, მაგრამ მივხვდი რომ კოკა ყოველთვის წყალს ვერ მოიტანდა. საბოლოოდ შევეშვი იარაღის წარამარა ტარებასა და ტრიალს.
ძმისწულის ქორწილი იყო. მაყრიონი წავედით პატარძლის მოსაყვანად. პატარძალიც ჩვენი სოფლელი იყო, ა.გუმაშვილის ოჯახში კარგი სუფრა იყო გაშლილი და ქეიფი გაჩაღდა. უფროს ძმისწულს ვუთხარი:
– წადი, ჩემი მანქანის “ბარდაჩოკში” პისტოლეტი დევს, წამოიღე და როცა ვიცეკვებ, ისროლე და მერე ისევ თავის ადგილას მოათავსე. მართლაც, ცეკვის დროს გაისმა “ტეტეს” გაბმული სასიამოვნო მჭახე ხმა და და გონებაში გავიაზრე, რომ გავარდა ორჯერ თუ სამჯერ.
როცა პატარძალი გარეთ გამოვიყვანეთ “ტეტე” დავცხე. ჩახმახი უკან წამოვიდოდა და გაჩერდა. ეს პოზიცია მაშინ დგება როცა სავაზნე დაიცლება და სავაზნის ენა, რომელიც ვაზნას მაღლა წევს, ჩახმახს აჩერებს. როცა მანქანაში დავჯექი საჭის ქვეშ ჩავწიე ხელები, ფეხები განზე გავწიე ყოველი შემთხვევისათვის, მარცხენა ხილის გული ვკარი გამოწეულ ჩახმახს, შევაცურე ბუდეში და დავაცემინე. იგრიალა”ტეტემ”.

ქალიშვილებმა, რომლებიც უკვე მოთავსდნენ მანქანაში, წამოიკივლეს,- მანქანაში ნუ ისვრიო. სახტად დავრჩი, შევცბუნდი, მაგრამ იხტიბარი არ გავიტეხე, ნაძალადევად გავიცინე და ყასიდად დავაყოლე:
– ეშხიც სწორედ მანქანაში სროლაში მდგომარეობს. დავძარი მანქანა და გვერდით მდგომ ხალხში ერთმა ქალმა დაიძახა:
-ბავშვს პისტოლეტი ესროლე და მიდიხარ?
გაოცებული შევხედე და დავინახე მის გვერდით მდგომი 10-12 წლის ქერა ბიჭი, რომელსაც მუცელზე ხელები მიეჭირა და ტიროდა. მაშინვე გვერდზე მივაყენე მანქანა და გადმოვხტი. ერთდროულად მივიჭერით ბიჭთან მე და ქირურგი შერიფა, ჩემი მეგობარი, რომელიც გვერდით მეჯდა, წავავლეთ ხელი ბავშვს და შევცვივდით ჩემი დეიდაშვილის ახიადას ეზოში.
შუშაბანდის კარი ღია იყო, შევედით და იქვე საწოლეზე შერიფმა წამოაწვინა, უფრო სწორედ, მიაგდო ბიჭი და წამოუწია პერანგი. ბიჭს წითელი ზოლი გასდევდა მთელი მუცლის გაყოლებით, ჰორიზონტალურად. მეგობარმა უხმოდ შემოხედა, თავი გააქნია, ბავშვი წამოაყენა, დააამშვიდა არაფერი გჭირსო და გარეთ გავიდა.
ნირწამხდარი ვიყავი, ვგრძნობდი, რომ დიდ უბედურებას გადავურჩი, ბიჭს ვუთხარი, ახლავე დავბრუნდები და მნაქანისკენ წავყევი მეგობარს. პატარძლის სახლში მიყვანის შემდეგ სწრაფად მოვბრუნდი, ბავშვის მშობელი ვნახე, ავუხსენი, რაც მოხდა და ბავშვთან ერთად ავედით ძმის სახლში, სადაც დიდი ზარ-ზეიმი იყო. მაგრამ ჩემთვის უკვე დამთავრდა ქორწილი, არ იყო სიხარული, ყველაფერი ჩამიმწარდა.
როცა “ტეტეს” ჩახმახი ბუდეში არ შეცურდა და უკუცემის მომენტში გაჩერდა, მე ვიფიქრე, როგროც ზემოთ აღვნიშნე,ვაზნებისგან სავაზნე კოლოფი დაიცალა, მაგრამ თურმე ბოლო ვაზნა ლულის სავაზნე ბუდეში გაიჭედა და მან შეაჩერა საკეტი. როცა მე მარცხენა ხელის გული ვკარი ჩახმახზე, რადტყმის შედეგად გაჭედილი ვაზნა ლულაში შეცურდა და “ტეტე” საბრძოლო მდგომარეობაში დადგა. მე რომ დამეხედა იარაღისთვის, შევნიშნავდი ხარვეზს და ყველაფეირი რიგზე იქნებოდა.
საოცარი ის იყო, თუ როგორ გაიარა ტყვიამა ხალხში, მე ხომ იარაღი დაბლა,”ჟიგულის” ძარის ნავში, მანაქანის იატაკის ვერტიკალურად მივმართე. შემდეგ, ფხიზელი გონებით ავწონ-დავწონე, მანქანის ძარის იატაკი დავათვალიერე და ყველაფერი ნათელი გახდა: “ტეტე” ძლიერი პისტოლეტია, ტყვიას გამჭოლი გამტარიანობა ახასიათებს.

ტყვიან გახვრიტა ძარის იატაკი, მოხვდა დაბლა გზას, შესაძლებელია ქვიან ადგილას, მიმართულება შეიცვალა, გამოვიდა მანქანის ქვემოდან და ასხლეტილი მაღლა წამოვიდა და უკვე ძალადაკარგული ხალხისკენ წავიდა. საოცარია, როცა ბიჭის მუცელს შეეხო, დაუწვა კანი, მაშასადამე, ჯერ კიდევ სწრაფად მოძრაობდა და იმდენ ხალხში დაიკარგა, სხვას არავის შეეხო. მართლაც, ალაჰის დიდი წყალობა იყო, რომ ასე ბედნიერად დასრულდა ყველაფერი.
ჭკუის სასწავლებელი მაგალითი იყო, მაგრამ სათანადო დასკვნები ვერ გავაკეთე, სანამ მეორედ არ შევეხე ფათერაკს. ღამე ძროხა სახლში არ მოვიდა, ვეძებეთ, მაგრამ ვერ ვნახეთ, თანაც დაღამდა და დილისთვის გადავდე ძებნა. ჯერ კიდევ არ იყო კარგად გათენებული, კვლავ წავედი ძროხის საძებნელად და ყოველშემთხვევისათვის, “ტეტეც” გავიყოლე. მზე უკვე კარგა ხნის ამოსული იყო, როცა მივაგენი, მერე ნახირის მოძებნაც დამჭირდა და მხოლოდ შუადღისას დავბრუნდი შინ.
არ გაუვლია დიდ დროს. სადილობას ვაპირებდი, რომ სამნი მომადგნენ: ჩემი ძმა ომარი, ბიძაშვილი ვისერგი და მეგობარი გოგია. დავსხედით, პური ვჭამეთ და არაყიც დავაყოლეთ. სმის გაგრძელებაზე უარი თქვეს, ქორწილში უნდა წავიდეთ ჯოყოლოში, გრძელი მოსე გვეპატიჟება, მისმა ვაჟიშვილმა ჰამიდამ ჩეჩნეთიდან პატარძალი ჩამოიყვანა და იქ იხდიან ქორწილსაო.
ავედით ჯოყოლოში. ჰამიდა მამასავით მაღალია, პატარძალიც სიმაღლეში არ ჩამოუვარდებოდა, ერთი სიტყვით, შესაფერისი წყვილი იყო. ნეფე-დედოფლის ცეკვის დროს რამდენჯერმე ვისროლე, დამცემი დავუშვი და უკან გადმოწევა დამავიწყდა, იარაღი დამცველის გარეშე მდგომარეობაში წელში გავირჭე.
ცოტა ხნის შემდეგ ტუალეტში გავედი. სამზარეულო უკან, ხეხილის ბაღში მოეწყოთ და ხალხი ტუალეტის გვერდით მიდი-მოდიოდა. სიგარეტს მოვუკიდე, რათა დრო მეხელთა და ისე შევსულიყავი ტუალეტში. ტუალეტი ხისა იყო, იატაკიც ხიასა ჰქონდა, უეცრად იარაღი დაცურდა და იატაკზე ბრაგვანი მოადინა.

დაცემისთანავე გავარდა კიდეც. როგორც კი დავწვდი და ავიღე, შევნიშნე, რომ გასროლილი მასრა გამოეგდო, ახალი პირში ჰქონდა მიცემული და “ტეტე” საბრძოლო მზადყოფნაში იყო. გასუსული ველოდი, ატყდებოდა თუ არა კივილ-წივილი, ხალხი ხომ ბუზივით ირეოდა ბაღში. გონება სწრაფად მუშაობდა, სწრაფად გამიელვა, რომ თუ უბედურება მოხდა, თავს ვერ ვუშველიდი, რადგან ძმა სუფრაზე იჯდა და ხომ ვერ მივატოვებდი.

თუ როგორ მოვახერხებდი მის გაყვანას, არ ვიცოდი, მაგრამ ის კი ვიცოდი მტკიცედ, რომ ვერ მივატოვებდი.
გარეთ უჩვეულო არაფერი მოხდა, მხოლოდ ერთმა ქალმა წაილაპარაკა, კაცმა არ იცის, სად ისვრიანო. ვიცი ოფლი მოვიწმინდე, სუფრასთან დავბრუნდი და გოგიას ვუთხარი, ვერა ვარ კარგად, შინ ჩამიყვანე და მერე ამობრუნდი მეთქი. გოგოიამ ჩამიყვანა და დავიძინე. დილით კი დავიფიცე, რომ ქორწილში იარაღით აღარ წავიდოდი.
ორჯერ ღალატს არ ვაპატიებდი ჩემს “ტეტეს”, გავყიდე და კარაბინი შევიძინე. გავიდა წლები, მაგრამ “ტეტე”, მისი სროლის ხმა ისევ მომენატრა და კვლავ შევიძინე, მაგრამ უკვე სიფრთხილით ვეკიდებოდი.
ბევრი შემთხვევა მახსოვს, როცა იარაღთან გაუფრთხილებელ მოპყრობას სიცოცხლით სავსე ახალგაზრდა შეეწირა. განსაკუთრებით დამამახსორდა ომალოელი ახმად წუწაშვილის ტრაგიკული სიკვდილი. ახმადი ბრგე აღნაგობის, ვაჟკაცური შესახედაობის, ზრდილი, ქისტურ ადათ-წესებზე აღზრდილი, მეგობრების მოყვარული, სტუმართმოყვარე ახალგაზრდა იყო.

ახალი წლის ღამეს ნაქეიფარი სახლში დაბრუნდა,თანასოფლელი თანამეინახე ამხანაგიც ახლდა, გაშლილ სუფრას მიუსხდნენ და ქეიფი განაგრძეს.
სუფრაზე იარაღზე ჩამოვარდა საუბარი, მასპინძელი გავიდა მეორე ოთახში, გამოიტანა შავად მოელვარე “ტეტე” და თანამეინახეს გადასცა: ნახე, როგორი იარაღიაო. ამხანაგიც ათვალიერებდა პისტოლეტს, საკეტი გააჩხაკუნა და უცბად გავარდა იარაღი.
გაუფრთხილებელმა მოპყრობამ იარაღისადმი შეიწირა ახალგაზრდა კაცი, რომელიც სოფლისთვის, თავის ხალხისთვის გამოსადეგი, ჭირსა და ლხინში თანამდგომი, რომ იტყვიან, კაი ყმა იყოო, ისეთი, რომელზედაც ძველებმა თქვეს :
“კარგ ყმასა შურობს სოფელი,
იტყვიან: “კარგი რად არი!”
საქმე რომ გაუჭირდებათ,
ყველა იბარებს: “სად არი?!”

იმავე სოფელში იარაღის გაუფრთხილებლად გამოყენებამ ტრაგედია გამოიწვია. მოსიყვარულე ბიძა-ძმისწული სუფრაზე ისხდნენ, უფროს-უმცროსის კვალობაზე ერთმანეთის პატივისცემაში იყვნენ, რომ ძმისწულმა წელიდან “ტეტე” დააძრო და თავი მოიწონა ბიძის წინაშე. პისტოლეტის თვალიერებასა და სინჯვაში ძმისწულს გაუვარდა იარაღი და ბიძა სიცოცხლეს გამოასალმა.
მართალია, ორივე შემთხვევაში სისხლის ძიება არ დაწყებულა, ქისტები შემთხვევით მომხდარ მკვლელობას პატიობენ და ამ ტრაგიკულ მკვლელობებს არ მოჰყოლია შურისძიება, მაგრამ ორი ახალგაზრდა კაცი გამოაკლდა სოფელს, უდროოდ ჩავიდა საფლავში.
დაჭრა, დასახიჩრება თან სდევს იარაღს გუფრთხილებლად ხმარებას, ამიტომ ყველას უნდა გვახსოვდეს, რომ იარაღი ცდუნებაა, რომ სატანა, ღვთისგან განდგომილი, ჩასაფრებულია, რათა ადამიანს შეცდომა დააშვებინოს.
იარაღი ისე მიყვარდა, რომ მისი გულისტის კომპარტიაშიც კი შევედი.

მამაჩემს საბჭოთა წყობილება ეჯავრებოდა. ჯერ იყო, წისქვილი ჩამოართვეს, მერე ვაჭრობაშიც ზღუდავდნენ, ხელოსნობაშიც ხელს უშლიდნენ, ერთი სიტყვით, ვერ ეწყობოდა დიდ პარტიას, დიდი ბელადიც ეჯავრებოდა და როგორც მამის ნაბოლარა შვილი, მეც ვიზიარებდი მის შეხედულებას, მაგრამ კომპარტიაში მაინც შევედი, რიისი მიზეზიც სწორედ იარაღი გახდა.
საბჭოთა წყობილების დროს იარაღზე მკაცრი კონტროლი იყო, უნებართვო იარაღის აღმოჩენის შემთხვევაში, ციხეს უსჯიდნენ. მართალია, ქისტები იარაღის გარეშე ვერ ძლებდნენ, ხეობაში ყველა სახეობის იარაღი იყო, მაგრამ რეპრესიებიც მკაცრი იყო. ამიტომ იარაღის შენახვა პრობლემა იყო. რას არ ვიგონებდი იარაღის დასამალად, მაგრამ ყოველთვის შიშში ვიყავი, აი, ახლა მომადგებიან-მეთქი.

დიდი ფიქრის შედეგად გამოსავალიც მოვნახე; რაიკომის ბიუროს ნებართვის გარეშე ძალოვნებს პარტიის წევრის გაჩხრეკის უფლება არ ჰქონდათ. პარტიის წევრს იმუნიტეტი იცავდა, თუ, რა თქმა უნდა, დანაშაულს არ ჩაიდენდი.
სწორედ ამიტომ შევედი სკკპ-ს რიგებში და, სხვათა შორის, მაშინვე დავტოვე კომპარტია, როგორც კი საქართველოში ეროვნული მოძრაობა დაიწყო. ჯერ გავაუქმე სკოლის პარტიული ორგანიზაცია(უკვე მდივანი ვიყავი) და მერე ჩემი ორგანიზაციის პარტიის წევრებთან ერთად დავტოვე კომპარტიის რიგები.
პანკისში საბჭოთა ხელისუფლების პერიოდში ძირითადად უცხოური იარაღი(თურქული, გერმანული, ავსტრიული) ჰქონდა ხალხს. გაბატონებული მდგომარეობა ირაღში მაინც რუსულ შაშხანას ეკავა – რუსული წარმოების დოლურიანი რევოლვერს და “ტეტეს”. “ტეტე” იშვიათობას წარმოადგენდა, ყველაზე საიმედოდ ითვლებოდა “ნაგანი”; ნაგანი – 7 ვაზნიანი რევოლვერი, მართლაც,იმედიანი იარაღი იყო.

ჯერ ერთი, ვაზნის სიყალბის შემთხვევაში მაშინვე გადადის ახალ ვაზნაზე. თვითმტენი პისტოლეტის გაყალბებული ვაზნა საკეტის მოძრაობით უნდა გამოაგდო და ახალი ვაზნა უნდა მისცე ლულაში. ეს კი საკმაო დროს გართმევს, რაც შეიზლება ბრძოლის დროს სიცოცხლის ფასად დაჯდეს; მეორეც, რევოლვერში ვაზნა არ იჭედება, რაც არცთუ იშვიათად ხდება ნახევრადავტომატურ პისტოლეტებში; მესამეც, “ნაგანი” სროლის ადგილზე გასროლილ მასრებს არ ტოვებს, პისტოლეტი კი გვერდზე ისვრის ცარიელ მასრებს.

ამდენად, პატარა იარაღებში დოლურიანი რევოლვერი ქისტებში სანდო იარაღად ითვლებოდა და საკმაოდ გავრცელებულიც იყო.
ერთი პრობლემა სჭირდა უცხოურ წარმოების იარაღს – ვაზნების უკმარისობა. პირველი და მეორე მსოფლიო ომების შემდეგ საზღვარგარეთიდან არც იარაღი შემოდიოდა და არც საბრძოლო მასალა. არსებული მარაგი გამოილია და იარაღიც არაფრის მაქნისი აღმოჩნდა. თუ იშოვიდი, მაგალითად “ვალტერის”, “ბრაუნინგის”,” პარაბელუმის” ან დოლურიანი “კოლტის” ან “სტიმ-ვენსონის” ვაზნებს, ძვირი იყო და ჩვენთვის, ახალგაზრდებისთვის მიუწვდომელი.

მახსოვს, პატარა ჯიბის იარაღისთვის 5 ნომრიან ვაზნაში ქ. ბათუმში მე და პეტომ, ჩემმა უახლოესმა მეგობარმა, თითო ვაზნაში 5 მან. გადავიხადეთ და 5 ცალი ვიყიდეთ. 25 მან. სტუდენტებისათვის დიდი ფული იყო, სტიპენდია 28 მან. გვქონდა.
გამოსავალი ყოველთვის მოიძებნებოდა, ადამიანი უცილობლად მიაგნებს ხერხს, რომელიც პრობლემას გადაჭრის. “ვალტერსა” და “პარაბელუმში” საბჭოთა წარმოების “მაკაროვის” სისტემის პისტოლეტის ვაზნების გამოყენება ვცადეთ და მიზანსაც მივაღწიეთ.

ამ ტიპის იარაღს ერთნაირი ყალიბი ჰქონდა, უცხოური წარმოების იარაღს მასრა ოდნავ გრძელი და ტყვიან წინ აქვს წამახვილებული. “მაკაროვის”ტყვია მრგვალია და ოდნავ მოკლე. ჩვენ ის გავქლიბეთ, მივეცით სათანადო ფორმა და გამოვცადეთ.

გასროლა ნორმალურად მოხდა, მაგრამ საკეტის უკუცემა არ მოხდა, ჩახმახმა ვერ გადმოაგდო გასროლილი მასრა ე.ი. ვაზნაში არსებული თოფის წამლის დოზა ნაკლები არის, ან ხარისხით ჩამოუვარდებოდა საბჭოური გერმანულს.

ეს პრობლემაც შემდეგნაირად გადავწყვიტეთ: “მაკაროვის” ვაზნას ტყვია მოვხსენით, სხვა ვაზნიდან ამოვიღეთ წამალი და დავუმატეთ საცდელ ვაზნას. შედეგი დამაკმაყოფილებელი აღმოჩნდა; ვალტერი აკაკანდა და მონადირის ენით რომ ვთქვა, მასრებს “სემიჩკასავით” ყრიდა.
მეორე ვარიანტსაც მივაგენით – ვიფიქრეთ პისტოლეტის ლულის შეცვლა. აქ უკვე საჭირო იყო ზეინკალი, თანაც მაღალკვალიფიციური და სანდო. არც ეს იყო პრობლემა “ეძიებდე და ჰპოვებდეო” – მართალი დოგმაა. ვალტერის ტიპის პისტოლეტი ჰქონდა ჩემს ბიძაშვილს, გამოვართვი და ვუთხარი, “გეკოზე” გადავიყვან-მეთქი. “გეკოც”, მცირე ყალიბიანი შაშხანის ვაზნები იშოვებოდა, 2 მანეთად 50 ცალიან კოლოფს შეიძენდი.
შილდელი ძმაკაცი მყავდა. დათო მჭედლიშვილი, თბილისში მილიციის მაღალჩინოსანს დაატარებდა, ქვეყნის ხალხს იცნობდა. მან მითხრა, რომ პისტოლეტს “გეკოს” ვაზნებზე გადაიყვანდა, ოღონდ “გეკოს” ლულა უნდა გვეშოვნა. ზეინკალს ის “გეკოს” ლულას აძლევდა, რომელიც ჩვენთვის საჭირო ლულას მოჭრიდა, დანარჩენს საფასურში თავად დაიტოვებდა.
შევთანხმდით. “გეკოს” ლულა პეტომ იშოვა და ჩავუტანე თბილისში. რამდენიმე ხნის შემდეგ დათომ მომიტანა იარაღი და მითხრა, ხომ მხოლოდ ერთ ტყვიას ისვრი, თვითტენა არ ხორცილედებაო. არაფერია-მეთქი, დავამშვიდე, ამის გამოცდილება მაქვს, თავად მივხედავ ამას-მეთქი.

მაგრამ ეს პრობლემა გადაუჭრელი აღმოჩნდა: ვაზნაში წამლის ჩამატებამ არ უშველა, ამ იარაღის მოქმედების პრინციპი უჩვეულო აღმოჩნდა, დამცემი მექანიზმი და ჩახმახის მოქმედების მექანიზმი ერთ ზამბარაზე იყო დამოკიდებული.

ზამბარას შევასუსტებდი, რომ უკუცემის მომენტი შემესუსტებინდა და ნახევარადავტომატურზე გადამეყენა იარაღი, მაგრამ უშედეგოდ, იარაღი ერთჯერად ისროდა, ხელით უნდა გადმომეწია ჩახმახი, ტყვია გადმომეგდო და ახალი ტყვია ცახმახის გაშვების შემდეგ თავად შეჰქონდა ლულაში სავაზნე კოლოფიდან.

დამცემ მექანიზმთანაც პრობლემა შემექმნა: გეკოს ნემსა ვაზნის კიდეში ხვდებოდა და ასე ფეთქდებოდა “ფისტონი”; დანარჩენ ყველა იარაღში, რაც კი მინახავს, ნემსა ეცემა “ფისტონის” შუაში.
ერთი სიტყვით, იარაღში, ცეცხლსასროლიანსა და ცივში, დავხელოვნდი და დიდ დროს იარაღთან ვატარებდი. სკოლის მოსწავლეობის პერიოდში მე და დაუდა ერთად ვჯახირობდით ხოლმე. სხვათა შორის, დაუდას ჰქონდა ერთი არაორდინალური იარაღი, ერთსასროლიანი, მსხვილი კალმის მაგვარი. შუა ადგილას იხსნებოდა ხრახნის საშუალებით. ქვემოთა ნაწილი ლულას წარმოადგენდა, ზემო ნაწილში დამცემი მექანიზმი იყო მოწყობილი.

ლულაში “გეკოს” ვაზნა იდებოდა, მერე მექანიზმიან დეტალს მიახრახნიდი და იარაღი საბრძოლო მდგომარეობაში დგებოდა. სასხლეტი, სამიზნე და სხვა იარაღისთვის დამახასიათებელი დეტალები არ ჰქონდა, უბრალოდ, გადმოსწევდი ამ “კალმის” სახურავს, დაუშვებდით და იარაღიც ისროდა. თითქოს ბავშვურ თამაშს ემსგავსებოდა, მაგრამ საშიში იყო ახლო მანძილზე. ერთი სიტყვით, ეშმაკის ნახელავი იყო.
შეიძლება, მკითხველისათვის საინტერესო არც იყოს იარაღზე ასეთი დაწვრილებითი საუბარი, მაგრამ მონაიდე, დარწმუნებული ვარ, თავადაც შეხვედრია ასეთი პრობლემებს და მისთვის, ჩემი აზრით, უინტერესო არ უნდა იყოს. დღეს იარაღის მაღაზიაში შეხვალ და მსოფლიოში საუკეთესო იარაღს შეიძენ, ვაზნებსაც უამრავს იყიდი. ადრე,საბჭოურ წყობილების დროს, ასეთი რამ სიზმრადაც არ მოეჩვენებოდა კაცს.
თოფების მხრივაც იგივე პრობლემების წინაშე იდგა იარაღის მოყვარული თუ მონადირე. როგორც ავღნიშნე, ადრინდელი შემორჩენილი თოფების(გერმანული,ავსტრიული, თუქრული,ირანული) ვაზნები არ იშოვებოდა, რუსული წარმოების შაშხანებიც, უმრავლესობა, მოძველებული იყო, კუთხვილის ხაზები წაშლილი და ტყვია ბრუნვის პროცეში ვერ გადაჰყავდა, შორს არ მიჰქონდა და მიზანსაც ვერ ახვედრებდა.
დაიწყო გადაკეთების პროცედურები. საჭირო იყო ახალი ლულის შოვნა, შემდეგ კარგი ზეინკალის მოძებნა, რომელიც ახალ ლულას ჩახრახნიდა ძველი თოფის გადაჭრილი ლულის ადგილას. ახალი ლულის შოვნაც არ წარმოადგენდა გადაუჭრელ პრობლემას. “დეგტერიევის” ტყვიამფრქვევს თან ახლდა ორი ცალი სათადარიგო ლულა, რომლებიც ინახებოდა საქართველოში და სსრკ-ს ყველა რესპუბლიკაში, სადაც კი იდგა საბჭოთა ჯარის ნაწილები.

შემხვედრია თოფები, რომელთაც ჰქონდათ დამონტაჟებული სომხეთიდან ჩამოტანილი ტყვიამფრქვევის ლულები.
ტყვიამფრქვევის ლულა მასიურია, გარედან ჭდეებით დახურული, ზეინკალი მას ამუშავებს, ათხელებს და “ვინტოვკის” ლულის დონზე დაჰყავს. შემდეგ დამწვარ ვინტოვკას სავაზნე ბუდის ბოლოში ლულას გადაუჭრის, შიგნით ამოჭრის ბურღით ე.წ. “რეზბას”, ჩახრახნის ახალ ლულას და სამიზნეს უყენებს. სამიზნეს თავად მონადირეც ასწორებს ნიშანში სროლით. ასეთი თოფები მთაში სანადიროდ გამოიყენება შორ მანძილზე სასროლად.
ერთხელ მთაში შევხვდი მონადირეს, რომელსაც ერთლულიანი თექვსმეტ კალიბრიან ფილთა თოფში ჩაწნეხილი ჰქონდა “ვინტოკის” ლულა. ისეთი “ბერდენკაც” მინახავს, რომელსაც ვინტოვკის სავაზნე კოლოფი ეყენა და ერთსასროლიანი ხუთსასროლიანად გადეკეთებინა.
გასული საუკუნის 90-იანი წლების დასაწყისიდან იარაღთან დაკავშირებით ძირეული ცვლილება მოხდა. პანკისის ხეობას მოაწყდნენ ეროვნული მოძრაობის წარმომდაგენლები, შემდეგ მხედრიონელები და იარაღის ყიდვა დაიწყეს. ყიდულობდნენ ყველანაირ თოფებსა და პისტოლეტებს, ხანჯლებსაც კი, ფასსაც სოლიდურად იხდიდნენ.

მოგეხსენებათ, ეს ის პერიოდი იყო როცა ფული გაუფასურდა, მეურნეობა, სახელმწიფო სტრუქტურები მოიშალა, ხალხი სამუშაოს გარეშე დარჩა და უკიდურესს გაჭირვებას განიცდიდა, ამიტომ იარაღის გაყიდვა დაიწყეს და მოკლე ხანში ხეობა იარაღისგან დაიცალა.
როცა მხედრიონმა პარპაში დაიწყო, ხეობა იარაღის გარეშე იყო და საფრთხის წინაშე აღმოჩნდა, არ შეეძლო თავის დაცვა.
მაგრამ ჩეჩნეთ-რუსეთის პირველი ომის წინ და ომის პერიოდში პანკისში დიდძალმა იარაღმა მოიყარა თავი. ამჯერად უკვე თანამედროვე იარაღი შემოვიდა, ხოლო ჩეჩნეთ-რუსეთის მეორე ომის დროს ხეობა იარაღით აივსო.
დღეს იარაღზე სახელმწიფო კონტროლი განმტკიცდა. ძალოვნება იციან, ვის აქვს დარეგისტრირებული იარაღი ტარებისა თუ შენახვის ნებართვით, უკანონოდ იარაღის შეძენა ან შენახვა-ტარება მკაცრად ისჯება. სამონადირეო თოფების ტარების ნებართვით შეძენა ხდება, მაგრამ აქაც ნადირობის ნებისმიერ სეზონზე ლიცენზიები გაიცემა. ერთი სიტყვით, ნადირობაც კანონის ჩარჩოში მოექცა, რაც მისასალმებელია, რამეთუ ბრაკონიერობა შეიზღუდა, შეწყდა ნადირის უაზრო და უმოწყალო ჟლეტა.
ზევით ვისაუბრე იარაღთან ფთხილი მოპყორბის საჭიროებაზე. განსაკუთრებით მონადირე უნდა იყოს ფრთხილად, საფრთხეში არ უნდა ჩაიგდოს არც თავისი თავი, არც პარტნიორი მონადირე და, რა თქმა უნდა, გარეშე ადამიანებს უნდა გაუფრთხილდეს. ბევრი შემთხვევა მოხდა, როცა ახალგაზრდა მონადირე ემსხვერპლა ამხანაგის იარაღისადმი გაუფრთხილებლობას.
გასული საუკუნის 70-იან წლებში საჭიდაო არენაზე გამოჩნდა ახმეტელი ახალგაზრდა ზაზა ქინქალაძე. ჭიდაობის მოყვარულებს, მათ შორის ამ სიტყვების ავტორსაც, ეს ახალგაზრდა დაახსომდა თავისი ვაჟკაცური, რაინდურლი ჭიდაობით. განსაკუთრებით გამოირჩეოდა შემტევი ხასიათის ჭიდაობის სტილით, ჭიდაობა დაწყებიდან დამთავრებამდე წამით არ შეასუსტებდა ხოლმე შეტევას, თანაც ჭიდაობა სწრაფას, ცოცხლად. ერთი სიტყვით, გამორჩეული მოჭიდავე იყო.
ნადირობა უყვარდა, ხშირად დადიოდა სანადიროდ და პანკისის ტყეებშიც ნადირობდა. ერთხელაც, პანკისს მეობრებთან ერთად სანადიროდ ეწვია, ბიძახევის თუ ტოლოშის(ზუსტად არ მახსოვს) ტყეში ნადირობდნენ. ზამთარი იყო, დიდი თოვლი იდო. ერთ-ერთი წინაღობის, წაქცეულ წიფელზე გადასვლის დროს თოფი გაუვარდა და საზარდულში მოხვდა ტყვია-კარტეჩი. შემდეგ ხმა გავრცელდა, ამხანაგს გაუვარდაო.

ამას არც ჰქონდა მნიშვნელობა, თავისი თუ ამხანაგის გაუფრთხილებლობით მოხდა უბედურება და დიდი მომავლის მქონე ახალგაზრდა დაიღუპა. თანაც უცბად კი არ არ მოკვდა, მგონი გზაში დაიღუპა, ასეთ ძლიერ ტკივილებს განიცდიდა, თურმე ამხანაგებს ეხვეწებოდა, მესროლეთ და გამათავეთო.
ომალოში თელაველი მონადირეები მეგობრებს ესტუმრნენ და მუწუს ხევის სათავეში სანადიროდ ავიდნენ. სანადირო მონაკვეთები მონიშნეს და ცალ-ცალკე შეუდგნენ ტყვიან ფერდობებს. საუბედუროდ, დილით ადრიანად ამ ადგილებში ავიდა ომალოელი აიუფ გორნაკაშვილი, მაღლა ფერდობიდან ხევდახევ დაბლა უნდა ჩამოეცურებინა წაბლის ხის მორი.

ის ხევში დახრილი ჯახირობდა მორთან, როცა ავტომატიდან ესროლა რამდენჯერმე თელაველმა მონადირემ, რომელმაც ხევში, ბუჩქებში შენიშნა “დათვი”, შეცდომა იმანაც განაპირობა, რომ აიუფს ბეწვიანი შავი ქურქი ეცვა იმ დღეს. მაგრამ ეს სრულიადაც არ ამართლებს მონადირეს, როცა ისვრი, ასი პროცენტით უნდა ხედავდე, რომ ნადირი გყავს მიზანში ამოღებული.
ომალოელმა ქისტმა მასპინძლებმა სტუმარი გააპარეს და მხოლოდ ამის შემდეგ უთხრეს გორნაკაშვილების მკვლელის შესახებ. ისინი სწორად მოიქცნენ, დაიცვეს სტუმარ-მასპინძლის ადათი, ამიტომ მათ რაიმე სახის პასუხისმგებლობა არც დაეკისრათ.

რადგან ტრაგედია შემთხვევით, ყოველგვარი წინასწარი განზრახვის გარეშე მოხდა. უხუცესთა ჩარევის შედეგად სისხლიანი კონფლიქტი მშვიდობიანად მოწესრიგდა, მაგრამ მონადირის გაუფრთხილებელმა სროლამ კაცის სიცოცხლე შეიწირა, ეს კი გამოუსწორებელი შეცდომაა, რომელიც ოჯახისთვის მოუშუშებელი ჭრილობაა და დამნაშვესაც მთელი სიცოცხლე გაჰყვება ამ დანაშაულის სიმძიმე.
ელდარ კუშტანაშვილი გამოცდილი, პროფესიონალი მონადირე იყო. სანდო, საუკეთესო პარტნიორად ითვლებოდა მონადირეებში, თანაც ძალზე გაბედული იყო დათვზე ნადირობის დროს. ლეგენდად დადიოდა, თუ როგორ გამოიყვანა სოროდან დათვის ორი ბელი და მერე თავად ძუ დათვიც, თანაც ეს გააკეთა არა შებოლებით, სოროში გვირაბის(შემხვედრი ხვრელის) გაყვანით, არამედ თავად თავით წინ შეძვრა და ისე გამოიყვანა. დაუჯერებელია, მაგრამ ეს სინამდვილეში მოხდა, რასაც თავად ამ ამბის მომსწრეები ყვებოდნენ.
როცა იგი სახლში, თავის ეზოში, იარაღის (AKჩ-ის სისტემის ავტომატს) წმენდდა და მგონი, სიზუსტეს, სამიზნეს ასწორებდა, იარაღი გაუვარდა და მხარში დაიჭრა. წარმოუდგენელია, როგორ მოიხვედრა ბიჭში ტყვია (როგორ უნდა სჭეროდა იარაღი ხელში), მაგრამ ასე მოხდა, ეს შემთხვევა კიდევ ერთი დასტურია იმისა, რომ ხალხური სიბრძნე უტყუარია: იარაღს ერთხელ ეშმაკი ტენის.
იარაღთან თამაშმა შეიწირა კარგი მონადირე, ოჯახის ბურჯი, საუკეთესო ამხანაგი, სოფლისა და თავისი ხალხის მოყვარული ახალგაზრდა კაცი.

მონადირეებო! გაუფრთხილდით თქვენსა და თქვენს გარშემო მყოფთა სიცოცხლეს, ძალზე ფრთხილად და ფხიზლად იყავით იარაღთან.”
“ღმერთო, ნუ მაჰკლავ ვაჟკაცსა,
ნუ დაუბნელებ მზესაო!
ნუ დაუობლებ ცოლ-შვილსა,
ნუ გაულაღებ მტერსაო!”

გზაში “დაკარგული” ვაინახები

23 თებერვალს 73 წელი გავიდა ვაინახთა საშინელი ტრაგედიიდან. მოგეხსენებათ, ამ დღეს, 1944 წელს, საბჭოთა მთავრობის გადაწყვეტილებით, იოსებ სტალინის განკარგულებით, ვაინახები – ჩეჩნები და ინგუშები – შუა აზიაში გაასახლეს. ოპერაცია „ჩეჩევიცა“ – „ოსპი“ – გულისხმობდა, მათი ნების საწინააღმდეგოდ, ნახევარი მილიონზე მეტი ადამიანის დეპორტაციას – დასჯას “ნაცისტებთან თანამშრომლობისათვის”,

რაც ცხადია სრულიად აბსურდული ბრალდება იყო. შუა ზამთარს, ჩეჩნეთ-ინგუშეთის მთლიანი მოსახლეობა საქონლისთვის განკუთვნილ ვაგონებში შეყარეს, საკვების, სასმელი წყლის, თბილი ტანსაცმლის გარეშე და ასე მოახდინეს მათი გადაგზავნა დანიშნულების ადგილას.

 

2004 წელს, ევროპარლამენტის მიერ ვაინახთა დეპორტაცია გენოციდის აქტად იქნა აღიარებული. ამ და სხვა მრვალ თემაზე უფრო ფართოდ ქვემოთ მოცემულ სტატიაში მოგითხრობთ.

1424849450_4

ერის ძალადობრივ გადასახლებას უცხო მიწაზე მოსდევს ერთი მიზეზი: მოსწყვიტოს იგი მისთვის ძალის მომცემ მშობლიურ მიწას, ამოგლიჯოს მისი სულის მასაზრდოებელი ფესვები, გაწიროს იგი გადაშენებისთვის ან სწრაფი ასიმილაციისთვის.

სწორედ, ასე აღვიქვამთ ჩვენ ვაინახების დეპორტაციას, რომელიც განხორციელდა სტალინის ჯალათების მიერ 1944 წლის 23 თებერვალს, ისეთი სისასტიკით, რაც არ ენახა სისხლიან ბოლშევიკურ რეჟიმსაც კი.

საკუთარ თავს დავუსვათ კითხვა: შეძლო თუ არა კომუნისტურმა რეჟიმმა ამ აქციით ვაინახების სულით გატეხვა? ამ კითხვაზე პასუხს ჩვენ ვპოულობთ ალექსანდრ სოლჟენიცინთან, მის დოკუმენტურ ფილმში “არქიპელაგი გულაგი” (Архипелаг ГУЛАГ).

 

აზიაში დეპორტირებული ხალხების ჩამოთვლის, და თითოეული მათგანის მოკლე დახასიათების შემდეგ, ა. სოლჟენიცინი აღნიშნავს: “მაგრამ, იყო ერთი ერი, რომელიც ფსიქოლოგიურ მორჩილებას არ გამოხატავდა – არა ერთეულები, ან მეამბოხეები, არამედ მთელი ერი. ეს არიან – ვაინახები”.
ა. სოლჟენიცინი მოწმობს, რომ ვაინახებს ჯიუტად არ სურდათ ბედის შეგუება, მის გარდაუვალობად მიღება. ის წერდა:

“მე ვიტყოდი, რომ ყველა ემიგრანტიდან, ერთადერთმა ვაინახებმა გამოიჩინეს თავი, როგორც მსჯავრდებულებმა. მას შემდეგ, რაც  ვერაგულად მოსწყვიტეს სამშობლოს, მათ უკვე აღარაფრის არ სჯეროდათ. მათ აიშენეს ქოხები – დაბალი, ბნელი, საცოდავი, ისეთი, რომ, თითქოს, ფეხის ერთი მირტყმა და ჩამოიშლებოდა.

და ასეთი იყო მათი ყოფა დევნილობაში – ამ ერთ დღეს, თვეს, წელს, რაიმე მარაგის ან შორეული განზრახვის გარეშე. ისინი ჭამდნენ, სვამდნენ, ახალგაზრდები კიდევ ტანსაცმლით იმოსებოდნენ. გადიოდა წლები და ისევ ასე, მათ არაფერი ჰქონდათ, როგორც დასაწყისში. არცერთი ჩეჩენი არ ცდილობდა სადმე ფეხის მოკიდებას ან მმართველობისთვის თავის მოწონებას- მაგრამ, ყოველთვის ამაყად ეჭირათ თავი მათ წინაშე და ხშირად ღიად გამოხატავდნენ თავიანთ მტრულ განწყობილებას”.

უნდა აღინიშნოს, რომ 1949 წელს – დეპორტაციიდან ხუთი წლის შემდეგ – ვაინახებს, სხვა კავკასიელ “სპეცემიგრანტებთან” ერთად, ეკრძალებოდათ დაეტოვებინათ რაიონის საკომენდანტო ტერიტორიები, სადაც დარეგისტრირებული იყვნენ. აკრძალვა ეხებოდა ყველა 16 წელს მიღწეულ პირს, ხოლო მისი დარღვევა 25 წლის ვადით პატიმრობას ითვალისწინებდა.

სხვაგვარად, რომ ვთქვათ, კომუნისტურმა ხელმძღვანელობამ დეპორტირებული კავკასიელი ხალხებისთვის მოიგონა, რაღაც ჰიბრიდი სარეზერვო და შრომითი ბანაკებისა, რომლის ფარგლებს გარეთ გასვლა ისჯებოდა 25 წლიანი პატიმრობით.

სხვათა შორის, როდესაც ითხოვენ განსაზღვრო განსხვავება გერმანულ ნაციზმსა და რუსულ კომუნიზმს შორის, ჩვეულებრი პასუხობენ, რომ ნაცისტები ხოცავდნენ ადამიანებს ეროვნული ნიშნით, ხოლო კომუნისტები – სოციალური.

მაგრამ, ეს უკიდურესად მცდარი შეხედულებაა, რადგან კომუნისტები ხალხს ამყოფებდნენ მასობრივი რეპრესიების ქვეშ და ანადგურებდნენ არა მარტო სოციალური, არამედ ეთნიკური ნიშნითაც.

ასე, რომ კომუნისტური მოსკოვის სინდისზე, ნაწილობრივ განადგურებული და ნაწილობრივ  მუშათა საკონცენტრაციო ბანაკებში გამოკეტილი, საბჭოთა იმპერიაში შემავალი ათობით ეთნოსია.  ამიტომ, კომუნიზმის სახით ჩვენ საქმე გვაქვს “ორმაგ ნაციზმთან”, ასე ვთქვათ “ნაციზმთან კვადრატში”.

ეხლა ერთი-ორი სიტყვა ციფრებზე. ეს ციფრები ჩვენს მიერ აღებულია ნ. ბუგაისა და გონოვის დოკუმენტური წიგნიდან “კავკასია: ერები ეშელონებში” (20-60- წლები), (“Кавказ – Народы в эшелонах”, Изд-во “Инсан”, 1998 г.). ავტორები აღნიშნავენ, რომ მოსამზადებელი ღონისძიება ვაინახების გასახლებისთვის დაიწყო 1943 წლის იანვარ-თებერვალში – კავკასიის გერმანელი სამხედროებისგან გათავისუფლებისთანავე.

ამ ღონისძიებათა უმთავრეს ნაწილს წარმოადგენდა დაწვრილებითი სტატისტიკური ანგარიში ჩეჩნებისა და ინგუშების რაოდენობისა. ვაინახების რაოდენობიდან გამომდინარე, 1944 წლის იანვრის ბოლოს 14 200 ვაგონსა და 1000 პლატფორმაზე იქნა განაცხადი შეტანილი, რაც აუცილებელი იყო შუა აზიაში ჩეჩნებისა და ინგუშების დეპორტაციისათვის. ამ რაოდენობის ვაგონები და პლატფორმები უნდა დაენაწილებინათ 159 ეშელონად.

ადვილად გამოსათვლელია, რომ ყოველ ჯგუფზე მოდიოდა 89 ვაგონი და 6 პლატფორმა. ყოველ ეშელონს თან ახლდა 35 ზედამხედველი, რომლებსაც ერთი ვაგონი ეკავათ.

შეგახსენებთ, რომ ჩამოთვლილი 159 ეშელონიდან, ბოლოს ცენტრალურ აზიაში გაემართა ერთი ჯგუფი ყოველგვარი დაცვის გარეშე, რომლითაც შედარებით კომფორტულ პირობებში მიჰყავდათ რესპუბლიკური და სამეურნეო მაღალჩინოსნები, ჩეკისტები, საბჭოთა რეჟიმისადმი ლოიალურად განწყოფილი სასულიერო პირები და მათი ოჯახის წევრები.

n40_32-0-jpg-480x0_q90

ვაგონების საერთო რაოდენობიდან ზედამხედველობისა და ამ უკანასკნელი “ნომენკლატურისთვის” განკუთვნილი 158 ვაგონის გამოკლებით, ჩვენ გვრჩება 14041 ვაგონი, რომლებშიც ოფიციალური მონაცემებით, ჩეჩნეთ-ინგუშეთიდან ცენტრალურ აზიაში გადაყვანილი იქნა 478 479 ვაინახი (387 229 ჩეჩენი და 91 250 ინგუში). გამოდის რომ თითოეული ვაგონით 34 ადამიანი გადაჰყავდათ.

თუმცა, ასეთი რაოდენობის გადასახლებულთა ყოფნა ერთ ვაგონში სავსებით არ ემთხვევა სსრკ-ში სარკინიგზო მაგისტრალებზე ადამიანთა გადაყვანის იმ დროის ნორმებს. ამ ნორმატივებზე ჩვენ ვიგებთ ალექსანდრე სოლჟენიცინის ცნობილი ნაშრომიდან “არქიპელაგი გულაგი” (“Архипелаг ГУЛАГ”).  ავტორი აღნიშნავს:

“იმ პატარა მსხვილფეხა საქონლისთვის განკუთვნილ ვაგონებში, რომლითაც მიღებულია რვა ცხენის, ან ოცდათორმეტი ჯარისკაცის, ან 40 პატიმრის გადაყვანა, დეპორტირებულნი მიჰყავდათ ორმოცდაათი და მეტი”
( «Архипелаг ГУЛАГ», журн. «Новый мир», №11, стр. 168).

გასაგებია, რომ ომის პირობებში, როდესაც სსსრკ-ს სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურა დეფიციტს განიცდიდა ვაგონებისა და ლოკომიტივების მხრივ, ასევე სარკინიგზო მეურნეობაში, ორმაგი დატვირთვით მუშაობის პირობებში, НКВД-ს ნამდვილად არ შეეძლო ქვეყნის ხელმძღვანელობისგან დამატებითი ვაგონები გამოეთხოვა, რომ “ფაშისტებთან კავშირში” ბრალდებული “სპეცემიგრანტებისთვის”, რომლებიც ინსტრუქციის დარღვევით იყვნენ განთავსებულნი, 34-34 ადამიანი ვაგონში, ასე თუ ისე კომფორტული პირობები მოეწყოთ.

ცხადია, ეჭვს ვერავინ მიიტანდა სტალინის სადამსჯელო ორგანოებზე, რომლებიც დეპორტაციის პერიოდში ხვრეტდნენ და აფეთქებდნენ ათასობით, ყრიდნენ ტბებში და ცოცხლად წვავდნენ ვაინახებს, რომ შეექმნათ საგზაო კომფორტი “სამშობლოს მტრებისთვის”.

გარდა ამისა, არსებობენ ყოველივე ამის მომსწრე ვაინახები. მაგალითისთვის ავიღოთ ერთი პიროვნების ნაამბობი:

“უკიდურესად გადატენილ სატვირთო ვაგონებში, შუქისა და წყლის გარეშე, თითქმის, ერთი თვის განმავლობაში მივდიოდით ჩვენთვის უცნობი დანიშნულების ადგილისკენ. მოსახლეობაში ინფექციური დაავადებები გავრცელდა. არანაირი მკურნალობა, ომი მიდიოდა…ხანმოკლე გაჩერებების დროს, მატარებლის მიმდებარე მიყრუებულ, უკაცრიელ ადგილებში, ლოკომოტივის კვამლისგან გაჭვარტლულ თოვლში ასაფლავებდნენ დაღუპულებს” ( ხ. არაპიევის მოგონებიდან).

%d0%bc%d0%b0%d0%b4%d0%b8%d0%bd%d0%b0_view

აქედან და სხვა, დეპორტაციის ათასი მსხვერპლის, მოგონებიდან ჩვენ შეგვიძლია დავსაკვნათ, რომ ისინი უკიდურესად გადატენილი ვაგონებით გადაჰყავდათ. ამიტომ, თითოეულ ამ ვაგონში ვერანაირად ვერ იქნებოდა ინსტრუქციის შესაბამისად-50 ადამიანი. სინამდვილეში, მრავალი ვაინახის დადასტურებით, რომლებმაც გადაიტანეს დეპორტაცია, ერთ ვაგონში 80 და უფრო მეტ ადამიანს უწევდათ ყოფნა.

ძალოვანი სტრუქტურების მიერ გამოთხოვილი ვაგონების რაოდენობიდან გამომდინარე, ჩვენს შეგვიძლია ვიმსჯელოთ, სინამდვილეში თუ რამდენი იყვნენ ჩეჩნები და ინგუშები დეპორტაციის მომენტში. გაზვიადება, რომ არ მოხდეს ვიმსჯელებთ გამომდინარე ნორმატიული მინიმუმიდან – 50 ადამიანი ერთ ვაგონზე. ვამრავლებთ 14041 ვაგონს 50-ზე და მივიღებთ 702 ათას დეპორტირებულ ვაინახს. არ დაგავიწყდეთ, რომ ეს არის მინიმალური რაოდენობა ადამიანებისა, რომლებიც ჩეჩნეთ-ინგუშეთიდან გადაგზავნეს შუა აზიაში.

ახლა, გავიხსენოთ იმ ვაინახებსი რაოდენობა, რომლებმაც, ოფიციალური მონაცემებით, დანიშნულების ადგილას ჩააღწიეს. ჩეჩნეთ-ინგუშეთიდან ცენტრალურ აზიაში 478 479 (387 229 ჩეჩენი და 91 250 ინგუში). ვაკლებთ ამ რაოდენობას 702 ათასს და ვიღებთ 223 500 გზაში “დაკარგულ” ვაინახს. სწორედ ასეთია – მინიმალური შეფასებით – გადაყვანის დროს დაღუპული ვაინახების რაოდენობა. ამ მასიური სიკვდილის მიზეზი გახდა გაუსაძლისი ყინვა, შიმშილი, ეპიდემია ტიფა, სამედიცინო დახმარების არარსებობა.

351244_original
1944 წლის მარტში, დანიშნულების ადგილას ჩასული (ოფიციალური მონაცემებით), 478 479 ვაინახიდან, 12 წლის შემდეგ, 1956 წელს ცოცხალი დარჩა 395 ათასი. გამოდის, რომ დაიღუპა 83 ათას 479 ადამიანი. თუმცა, თუ ყურადღებას გავამახვილებთ დეპორტაციაში დაბადებული ბავშვების რაოდენობაზე, ეს დანაკარგი გაცილებით უფრო დიდია. ცნობილია, რომ 1945-დან 1950 წლამდე პერიოდში, ვაინახურ ოჯახებში 40 ათასამდე ბავშვი დაიბადა. ასევე, შობადობის დინამიკა ვაინახებში წლიდან წლამდე იზრდებოდა:

— 1945 წ. ვაინახებს შეეძინათ 1800 ბავშვი;
— 1946 წ. – დაახლ. 4000;
— 1947 წ. – დაახლ. 5800;
— 1948 წ. – დაახლ. 8300;
— 1949 წ. – დაახლ. 9100;
— 1950 წ. – დაახლ. 12 000;

მთლიანობაში, დეპორტაციაში გატარებულ პირველ 6 წელიწადში, 1945 – 1950 წწ. ვაინახურ ოჯახებში 41 ათასი ბავშვი დაიბადა. ცნობები  1950-1956 წლების პერიოდის შობადობაზე არ მოიძებნა.

 

თუმცა, სტაბილურად მზარდი შობადობის დინამიკის გათვალისწინებით, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ დეპორტაციის წლებში დაიბადა არანაკლებ 150 000 ვაინახი ბავშვისა.

გზაში დაღუპული ვაინახების რიცხვს ნაწილობრის ამ 150 ათასი ბავშვით თუ შევავსებთ, სახლში დაბრუნების მომენტთან შედარებით, ჩეჩნენისა და ინგუშებია რაოდენობა იყო 83 ათას 479 ადამიანით ნაკლები, ვიდრე ცენტრალურ აზიაში, 1944 წლის მარტში ჩასვლისას.

დეპორტაციაში დაბადებული ბავშვების ჩათვლით, ცენტრალურ აზიაში 1944-1956 წლებში, ანუ 12 წელიწადში, სხვადახვა მიზეზების გამო დაიღუპა 230 ათასი ვაინახი. ერთადერთი ახსნა ამ საშინელი სიკვდილიანობისა, ჩვენ ვიპოვეთ ჩეჩენი ისტორიკოსის ლემა უსმანოვას წიგნში “დაუმორჩილებელი ჩეჩნეთი” ( “Непокоренная Чечня” М. 1997 г. , стр. 84-85):

“მას შემდეგ, რაც ჩეჩნების გაძევების ძირითადი ეტაპი დასრულებული იყო, დაიწყო ნადირობა მათზე, ვისაც გაუმართლა და აირიდა ეს საშინელი ხვედრი. განსაკუთრებული გავრცელება ჰპოვა მთებში “შემთხევით დავიწყებული” კვების პროდუქტების მიმოფანტვის მეთოდმა. მოწამლული საკვები პროდუქტების პრაქტიკა ძალიან ფართოდ გამოიყენებოდა ვაინახების დეპორტაციის ადგილებშიც.

რუსულ დანაშაულებათა ეს ასპექტი ფართო განხილვის საგნად იქცა კონფერენციაზე “საერთაშორისო უფლება და ჩეჩნეთის ტესპუბლიკა” (“Международное право и Чеченская республика” Польша, Краков, 8-11 декабря 1995 г.).

 

ერთ-ერთი მისი მონაწილემ, ივან ბილასმა, პროფესორი, უკრაინის პარლამენტის დეპუტატი, მოიყვანა ცნობა რუსული არქივიდან (фонд 9478, дело #1375, 1949 год), რაც აჩვენებს, რომ ჩეჩნებს დეპორტაციის წლებში “კვებავდნენ” მოწამლული პროდუქტებით. დოკუმენტებში ისინი ნახსენებია როგორც “საკვები სიურპრიზები” (пищевые сюрпризы).

 

მაგალითად, 1 კგ ფქვილის მოსაწამლად რეკომენდირებული იყო დაემატებინათ 1 გრ დარიშხანის, ხოლო 1 კგ მარილზე – 10 გრ. სხვა საწამლავი – დარიშხან-ნატრიუმის მარილი – განკუთვნილი იყო შაქრისთვის ( 1 კგ – 10 გრ), და წყლისთვის ( 1ლ – 1 გრ). ეს სიურპრიზი რეკომენდირებული იყო გამოიყენებინათ  ვაინახებისთვის საყვარელი გალუშკების მოხარშვისას.

 

აღმოჩნდა, რომ ზეთებისთვის, საკმაოდ “კარგი” იყო გექსოგენი. იმავე კრაკოვის კონფერენციაზე, მისმა მეორე მონაწილემ რიშარდ ბოჩანმა, ქ. კრაკოვის საბჭოს დეპუტატი, წარმოადგინა დეპორტირებულ – თვითმხილველი პოლონელების ცნობები  “შესახედად ჯანმრთელი და ძლიერი ჩეჩნების”  იდუმალ, მასიურ სიკვდილიანობაზე (ათასობით).

ჩვენს მიერ გამოვლენილი ფაქტებისა და ციფრების შეჯამების შემდგომ, შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ცენტრალურ აზიაში გადაყვანის პროცესში და გადასახლებაში გატარებული 12 წლის განმავლობაში, ვაინახებმა დაკარგეს – ყველაზე მინიმალური შეფასებით – 450 000 ადამიანი.
ვიმეორებ: ეს რეალურზე დაბალი მონაცემებია. ეჭვს არ ბადებს ის, რომ დაღუპული ვაინახების რაოდენობა მოცემულ ციფრებს ბევრად აღემატება. აქ არ იგულისხმება იმ ვაინახების რაოდენობა, რომლებიც სასტიკად ამოწყვიტეს საბჭოთა ჯალათებმა გადასახლების პერიოდში უშუალოდ ჩეჩნეთ-ინგუშეთის ტერიტორიაზე.

ჩეჩენის ისტორიკოსის, ჰასან ბაკაევის სტატია.

ნათარგმნია რამზან გორგიშვილის მიერ.

რუსეთის კავკასიაში გამოჩენა და კავკასიის დაპყრობა

შესავალი

 

კავკასია რუსული პოლიტიკური სამყაროს ინტერესების სფეროში მოხვდა ჯერ კიდევ კიევის რუსეთის სახელმწიფოს ჩამოყალიბების საწყის ეტაპზე (IXს. II ნახევრიდან), როდესაც ცალკეული რუსული (რუს-ნორმან-ვარიაგთა) რაზმები ლაშქრობდნენ კასპიისპირეთში.მიუხედავად იმისა, რომ აღნიშნული ლაშქრობები, ერთი შეხედვით, ნადავლის მოსაპოვებლად გამიზნული იყო, მეცნიერები თვლიან, რომ IX-XI ს. I მესამედში კასპიისპირეთში განხორციელებულ სამხედრო აქციებს გარკვეული პოლიტიკური მოტივაციაც გააჩნდა.

ძველი რუსული მატიანეები გვაწვდიან ცნობებს ცალკეულ რუს მთავრებსა და ჩრდილოეთ კავკასიელ ტომთა შორის დაპირისპირების შესახებაც. კერძოდ, მათში მოთხრობილია კიევის დიდი მთავრის სვიატოსლავის მიერ “კოსოგებსა” (ადიღები) და “იასებზე” (ოსები) მოპოვებულ (965წ.) გამარჯვებაზე; ტმუტარაკანის მთავარ მსტისლავ ვლადიმირის ძის გალაშქრებაზე (XIს. 20-იან წლებში) “კოსოგების” (ადიღების) წინააღმდეგ და ადიღთა ბელად რედედისთან მის ორთაბრძოლაზე იმავე რუსული მატიანის ცნობით, ალანია-ოვსეთის საზღვრამდე მისდია ყივჩაყებს 1116 წელს იაროპოლკ ვლადიმირ მონომახის ძემ, სადაც დაქორწინდა კიდეც ოსთა მთავრის ასულზე.

XVIს. შუა ხანებიდან, მას მერე რაც საბოლოოდ ჩამოყალიბდა ერთიანი რუსული სახელმწიფო და მისი ხელმწიფე – მოსკოვის დიდი მთავარი – ივანე IV 1547 წელს საზეიმოდ ეკურთხა მეფედ და ყაზანისა და ასტრახანის სახანოების შემოერთების (1552-1556) შემდეგ მოსკოვის სახელმწიფო უშუალოდ კავკასიას დაუმეზობლდა  რუსეთი,რეალურად კავკასიაში ჩნდება  როგორც აქტიური პოლიტიკური მოთამაშე.1557 წელს  პირველი სამხედრო-პოლიტიკური ხელშეკრულება დაიდო მოსკოვსა და ყაბარდოს მთავარ თემურყვას (თემრიუკ იდაროვს) შორის, რომელიც დინასტიური ქორწინებით განმტკიცდა.

ჩრდილოეთ კავკასიაში თავისი პოზიციები რუსეთმა სუნჯასა და თერგის შესართავთან (1567წ.) და თერგის დელტაში (1588წ.) ციხე-სიმაგრეების აგებით გაამყარა. სწორედ ამ პერიოდში (1564-1571წწ.) ლევან კახთა მეფის ინიციატივით რუსულმა სამხედრო ნაწილებმა კავკასიონი გადმოლახეს და კახეთში ჩადგნენ. მოსკოვმა XVIს. 80-იან წლებში უკვე იურიდიულად გააფორმა თავისი პროტექტორატი კახეთის სამეფოზე,ხოლო ჩრდილოეთ კავკასიაში, რუსეთი მეტ-ნაკლები წარმატებით ახერხებდა ცალკეული თემებისა და დაღესტნის ზოგიერთი სახანოს თავის მფარველობაში აყვანას, თუმცა რუსეთს ამ პერიოდში, სამხედრო-პოლიტიკური თვალსაზრისით,როგორც ჩანს, რაიმე სერიოზული ნაბიჯი კავკასიის მიმართულებით არ გადაუდგამს.

XVII საუკუნეში რუსეთთან კავშირი დადეს აღმოსავლეთ და დასავლეთ საქართველოს მეფე-მთავრებმა. მაგრამ რუსეთის ინტერესები იმჯერადაც არ ითვალისწინებდა კავკასიაში აქტიური პოლიტიკის გატარებას. რადგან რუსეთი რუსეთ-თურქეთის 1677-1681 წლების ომში იყო ჩართული და არ ეცალა კავკასიისათვის.

თურქეთმა XVII საუკუნის მეორე ნახევარში ჟეჩ პოსპოლიტას წაართვა პოდოლიე და ცდილობდა ხელთ ეგდო მდინარე დნეპრის მარჯვენა ნაპირის უკრაინა.მარჯვენა ნაპირის უკრაინაში თურქეთის დამკვიდრება არ დაუშვა რუსეთმა. 1677 და 1681 წლებში კაზაკებისა და რუსეთის ჯარებმა ორჯერ სერიოზული დარტყმა მიაყენეს თურქეთისა და ყირიმის სახანოს ჯარებს. 1681 წელს რუსეთს თურქეთსა და ყირიმის სახანოს შორის დაიდო ზავი,ზავის პირობა თურქეთსა და ყირიმის სახანოს ავალდდებულებდა, რომ 20 წლის განმავლობაში რუსეთის მტრებისათვის დახმარება არ აღმოეჩინათ.

1682 წელს მეფე თევდორე მე-3 გარდაიცვალა და რუსეთი შინაპოლიტიკური კრიზისი დაიწყო. XVII საუკუნი 90-იანი წლების დამდეგიდან პეტრე I დიდი (1682-1725)  აქტიურ სახემწიფოებრივ მოღვაწეობას შეუდგა დაბალტიის ზღვაზე გასასვლელის მოპოვების შემდეგ გადაწყვიტა კასპიისპირეთშიც მოეპოვებინა პოზიციები და ხელში ჩაეგდო აქ გამავალი სავაჭრო გზები. ზღვაზე გასასვლელის მოპოვების აუცილებლობაზე პეტრემდე რუსეთის სხვა მეფეებიც ფიქრობდნენ. პეტრე I- მა ეს საკითხი სახელმწიფო პოლიტიკის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს მიმართულებად აქცია.

1722-1723 წლებში კასპიისპირეთში რუსთა ჯარების ლაშქრობის დროს პეტრე I-მა სამხედრო პოლიტიკური კავშირი შეკრა ქართლის მეფე ვახტანგ VI-თან. რუსეთის მოკაცშირედ ვახტანგ VI-ის ხელმძღვანელობით სომეხთა ლაშქარიც გამოვიდა,მაგრამ რუსეთი კავკასიაში ფეხის მოსაკიდებლად კვლავ მოუმზადებელი აღმოჩნდა.

მხოლოდ XVIIIს. 20-იან წლების დამდეგს პეტრე I-მა მოინდომა ქართლის მეფე ვახტანგ VI-სთან კავშირში გადამწყვეტი დარტყმის მიყენება სპარსეთისთვის, მაგრამ ე.წ. “ლაშქრობა სპარსეთში”, რომლის მთავარი მიზანი იყო დასავლეთ კასპიისპირეთის რუსეთის სახელმწიფოს კონტროლქვეშ მოქცევა და სრული გავლენის დამყარება მთელ კავკასიაზე, წარუმატებელი აღმოჩნდა და კავკასიაში სტატუს-ქვო შენარჩუნდა.

რუსეთის ხელისუფლება გადამწყვეტ შეტევაზე კავკასიის მიმართულებით გადავიდა 1768-1774 წლების რუსეთ-თურქეთის ომის დროს, როდესაც მან გაგზავნა სამხედრო კონტინგენტი საქართველოში და ქართველ პოლიტიკურ ლიდერებთან – ქართლ-კახეთის მეფე ერეკლე II-სა და იმერეთის მეფე სოლომონ I-თან ერთად პირველად განახორციელა სამხედრო მოქმედებები სამხრეთ კავკასიაში ოსმალეთის წინააღმდეგ. 1774 წელს დადებული ქუჩუკ-კაინარჯის ზავით რუსეთმა პირველად შეიტანა მცირე კორექტივი ოსმალეთის პოლიტიკაში იმერეთის სამეფოს მიმართ.

XVIII  საუკუნის მეორე მეოთხედში,რუსეთის საგარეო პოლიტიკა აღარ იყო ისეთი აქტიური, როგორც XVIII საუკუნის პირველ მეოთხედში. ქვეყანა ისვენებდა ხანგრძლივი და მძიმე ომებისგან.

რუსეთის მიერ კავკასიის დაპყრობა

 

იმ პერიოდში,როდესაც ბრძოლა მიდიოდა კავკასიის დაუფლებისთვის ირანსა და თურქეთს შორის,კავკასიის ქრისტიანი ერები, ქართველები და სომხები პრორუსულ ორიენტაციაზე იყვნენ, ხოლო მუსლიმი ერები კი, ნაწილი პროთურქული, ნაწილი პროირანული.

იმ პერიოდში რუსეთს უნდა აღმოსავლეთში პოზიციების გამყარება და ამისთვის მას აუცილებლად სჭირდება კავკასიის დაპყრობა, ამაში კი მას საქმეს უადვილებენ ქართველი მეფე-მთავრების პრორუსული ორიენტაცია.

რუსეთის მიერ კავკასიის დაპყრობა განხორციელდა სამ ეტაპად:

  1. 1801 – 1813 წ.წ, ამ პერიოდში რუსეთი იპყრობს საქართველოს, აზერბაიჯანს და შავი ზღვის სანაპიროს ზოგიერთ ტერიტორიას.
  2. 1813 – 1829 წ.წ განხორციელდა, დაიპყრო სამხრეთ საქართველო,აღმოსავლეთ სომხეთი და შავი ზღვის სანაპიროს უდიდესი ნაწილი.
  3. 1830-1864 წ.წ – მესამე ეტაპზე დასრულდა მთლიანად კავკასიის დაპყრობა.

XVIII – საუკუნის 80 – იანი წლების დასაწყისისთვის რუსეთმა გადაწყვიტა ყირიმის სახანოს დაპყრობა და მთელი ძალები მობილიზებული იქნა შავი ზღვის აუზზე ბატონობისთვის,აშკარა იყო რუსეთის ინტერესები კავკასიაში და სამხრეთ კავკასიისთვის მებრძოლ ირანსა და თურქეთს ახლა უკვე რუსეთი დაემატა. ამ პერიოდში ამ სამ სახელმწიფოში რუსეთი აშკარად უფრო ძლიერი იყო და ამას ერეკლე II – ე ხვდებოდა, ის ცდილობდა თავის სასარგებლოდ გამოეყენებინა რუსეთის სწრაფვა სამხრეთ-კავკასიისკენ, მაგრამ მოცემულ მომენტში აშკარა რუსული პოლიტიკის გატარება საშიში იყო, რადგან მართალია ირანი და თურქეთი ამ პერიოდში დასუსტებული იყო, თუმცა არა იმდენად, რომ საქართველოსთვის სერიოზული ზიანი მიეყენებინათ.

ამ პერიოდში საქართელოც მძიმე სიტუაციაში არის და ფაქტიურად ერი გადაშენების პირას დგას, მოსახლეობა მხოლოდ 700-800 ათას ადამიანს ითვლის და ლოგიკურია ამ პერიოდში როცა ირანისა და თურქეთის მხრიდან მოდის აგრესია, საქართველო ცდილობს მფარველის მოძებნას, რუსეთსაც უნდა კავკასიასი უბრძოლველად შევიდეს, გადალახოს ქედი და ამ შემთხვევაში ორივეს ინტერესი იკვეთება, თუმცა რუსეთს უნდა რომ საქმე ისე წარმოაჩინოს, თითქოს საქართველო სთხოვს რუსეთს მფარველობას.

ამიტომ 1782 წელს ერეკლე II -მ მიმართა ეკატერინე II – ეს, ქართლ-კახეთის სამეფო მფარველობაში მიეღო.

1783 წელს ხელი მოეწერა ტრაქტატს, რომელიც ციხე-სიმაგრე გეორგიევსკში გაიმართა.

1784 წელს კი სარატიფიკაციო სიგელს ხელი მოაწერა ერეკლე II – მ და იგივე აქტი მოახდინა ეკატერინე II – მაც.

ერეკლე II – იმედოვნებდა, რომ ამ ტრაქტატის შედეგად, საქართველო მოახერხებდა ლეკთა თარეშის აღკვეთას და მოახერხებდა ქვეყნის ეკონომიკურად გაძლიერებასა და საქართველოს გაერთიანებას, თუმცა რა თქმა უნდა რუსეთს ძლიერი და ერთიანი საქართველო არ სჭირდებოდა. მას სჭირდებოდა სუსტი ქვეყანა, რომელსაც მის იქით გზა არ ექნებოდა.

ტრაქტატის დადება რაც რუსეთის კავკასიაში გამოჩენას ნიშნავდა, როგორც კავკასიის სახანოებისთვის, ასევე თურქეთის ირანისა და ევროპული სახელმწიფოებისთვის (საფრანგეთი და ინგლისი) მიუღებელი იყო.

გეორგიევსკის ტრაქტატის დადება იყო ქართლ-კახეთის სამეფოსთვის და ზოგადად მთლიანად საქართველოსთვის უდიდესი დიპლომატიური მარცხი, რადგან ამან გამოიწვია სხვადასხვა სახანოების ლაშქრობები საქართველოში, ქართლ-კახეთის სამეფოს გაუქმება და ა.შ

ქართლ-კახეთის დაპყრობით დაიწყო კავკასიაში რუსეთის ვრცელი იმპერიული გეგმები.

1826-28 წლებში რუსეთ – ირანისა და 1828-29 წლების რუსეთ-თურქეთის ომებში გამარჯვებით, თურქმენჩაისა და ადრიანოპოლის საზავო ხელშეკრულებების ძალით, რუსეთმა ფაქტობრივადაც და იურიდიულადაც დააკანონა თავისი ბატონობა ამიერკავკასიაში, ჩრდილო-დასავლეთკავკასიასა და შავი ზღვის სანაპიროზე დაპყრობილ ამიერკავკასიაში რუსეთმა რამდენჯერმე შეცვალა ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა.

1846-49 წლებში მთელი ამიერკავკასია, ცენტრალური რუსეთის მსგავსად, გუბერნიებად დაიყო. 1864 წელს კავკასია სამეფისნაცვლოს სტატუსი მიიღო.

რუსეთმა ამიერკავკასია ისე დაიპყრო,რომ ჩრდილო-კავკასია მის მფლობელობაში არ გადასულა. სამხედრო-პოლიტიკური თვალსაზრისით, რუსეთის მდგომარეობა ჩრდილო-კავკასიაში მძიმე იყო. ყაბარდო აშკარად იბრძოდა რუსეთის წინააღმდეგ, დაღესტნის თავისუფალი თემების დიდი ნაწილი საერთოდ არ ცნობდა რუსეთის უზენაესობას, ავარის სახანოს კი გაუკვეველი პოზიცია ეკავა, ჩეჩნეთიდან, დაღესტნიდან და ჩერქეზეთიდან რუსეთის ტერიტორიას მუდმივად ესხოდნენ თავს,კარგად ორგანიზებული რაზმები.

თავდასხმების მიზანი იყო ჩრდილო-კავკასიის ბარში რუსეთის მიერ მიტაცებული ნაყოფიერი მიწების უკან დაბრუნება.ამ ტერიტორიის გარეშე კავკასიის მთის მოსახლეობას არსებობა ძალიან უჭირდა. მოსახლეობა სიღატაკისა და შიმშილისათვის იყო განწირული. რუსეთი ჩრდილო კავკასიის მთის მოსახლეობისათვის წართმეული ტერიტორია, სპეციალური გამაგრებით,ე.წ კავკასიის ხაზით იცავდა.

1812 წლის სამამულო ომში გამარჯვების შემდეგ, რუსეთის პოლიტიკა ჩრდ. კავკასიაში გააქტიურდა. XIX საუკუნის ოციან წლებში რუსებმა რამდენიმე სამხედრო ექსპედიცია მოაწყვეს, ჩეჩნეთში, ინგუშეთში, ყაბარდოსა და ყუბანისპირეთში, დამსჯელ ექსპედიციებს სასურველი შედეგი არ მოჰქონდა.  კავკასიელები ვერ ურიგდებოდნენ რუსების ბატონობას. ჩრდ. კავკასიაში ძლიერი ანტირუსული მოძრაობა იწყებოდა, ამ მოძრაობის ერთ-ერთი ყველაზე შთამბეჭდავ გამოვლინებას წარმოადგენდა 1825 წელს მიმდინარე აჯანყება, ბეიბულათ თაიმაზოვის წინამძღოლობით.

რუსეთის სასტიკი მოპყრობით გატანჯულმა მოსახლეობამ ისლამის იდეებით დაიწყო გაერთიანება,საბფუველი ეყრებოდა მიურიდიზმს. მიურიდიზმის ფუძემდებლები იყვნენ მუჰამედი და ყაზი მოლა, ყაზი მოლას გარდა ჯემალ – ედინის მიმდევარი იყო შამილი, მან გააფართოვა მიურიდიზმი და რელიგიურ – დოგმატური სფეროდან,სამართლებრივ – პოლიტიკურ სფეროში გადაიტანა და ომის პირობას შეუსაბამა.

1830 წლიდან იმამმა ყაზი მოლამ რუსეთის წინააღმდეგ ჯიჰადი ( საღვთო ომი ) გამოაცხადა. ომის პერიოდში კავკასიაში განლაგებული რუსეთის ჯარის რაოდენობა 60 000 კაციდან 100 000 კაცამდე მერყეობდა, არტილერიის რაოდენობა 120 ქვემეხიდან 1000 ქვემეხამდე გაიზარდა.

ომის დაწყებისთანავე ივანე პასკევიჩმა ალყა შემოარტყა გიმრს,ყაზი მოლას მთავარ საყრდენ პუნქტს, მაგრამ დაღესანში,ჩეჩნეთში,ჭარ-ბელაქანში რუსეთის წინააღმდეგ დაწყებულმა აჯანყებებმა დამპყრობლებს ყაზი მოლას წინააღმდეგ ბრძოლის გაგრძელების საშუალება არ მისცა.

1832 წელს, კავკასიის ახალმა მთავარმართებელიმა, გენერალმა გ. როზენმა ოქტომბერში გიმრი აიღო, იმამი ყაზი მოლა ბრძოლაში დაიღუპა, მძიმედ დაიჭრა მისი უახლოესი თანამებრძოლი, შამილი.

ყაზი მოლას სიკვდილმა ჯიჰადი ( საღვთო ომი ) ვერ შეაჩერა, მიურიდების რაოდენობა კიდევ უფრო გაიზარდა.

ყაზი მოლას სიკვდილის შემდეგ, იმამად არჩეულ იქნა ჰამზათ ბეგი ( 1832 – 1834 ), ყაზი მოლამ და ჰამზათ ბეგმა ჯიჰადის დაწყებასა და მიურიდიზმის იდეების დანერგვასთან ერთად დაიწყეს ჩეჩნეთსა და დაღესტანში ოდითგანვე არსებული ადათების ნაცვლად შარიათის კანონების დამკვიდრება, შარიათის კანონების დამკვიდრებამ ხელი შეუწყო იმამატის განმტკიცებას.

1834 წელს დაღესტნის იმამი გახდა შამილი( 1834 – 1859 ).

1834 წლიდან კავკასიის ომი ახალ ფაზაში შევიდა,ჯიჰადს უკვე წინამძღოლის ნიჭით უხვად დაჯილდოებული დიდი პატრიოტი და უმამაცეს ადამიანი შამილი ედგა სათავეში, შამილმა შეძლო ძლიერი თეოკრატიული სახელმწიფოს შექმნა. იმამატის ტერიტორია მოიცავდა ჩეჩნეთის სამხრეთსა და დაღესტნის ჩრდილო ნაწილს.

იმამატი დაყოფილი იყო ოლქებად, რომელთა სათავეშიც ნაიბები იდგნენ, იმამატის ცენტრალური სამხედრო – ადმინისტრაციული აპარატი დაახლოებით 400 მიურიდისგან შედგებოდა, ესენი იყვნენ შამილის უერთგულესი და ამავე დროს უმამაცესი ადამიანები.

შამილის დაქვემდებარებაში მყოფი შეიარაღებული ძალა 10 000 დან 20 000 მდე კაცს ითვლიდა, შამილის რეზიდენცია აულ ახულგოში იყო, 1834 წელს შამილის პირველი შეტაკება მოხდა რუსეთთან.

1834-37 წლებში დიდი მასთაბის ბრძოლები არ მომხდარა, ამან კი შამილს საშუალება მისცა თავი მოეყარა სერიოზული სამხედრო ძალისათვის,შამილი ხედავდა, რომ მხოლოდ იმამატის ძალებით რუსეთს ვერ გაუმკლავდებოდა, საჭირო იყო მოკავშირეების შეძენა, იგი თურქეთის სულთნის ერთგულების დეკლარირებასაც ახდენდა,იმავდროულად დახმარებას ინგლისის მთავრობას სთხოვდა, რეალური დახმარება ვერც თურქეთისგან და ვერც ინგლისისგან ვერ მიიღო.

1839 წელს დიდი მსხვერპლის ფასად რუსეთის ჯარმა ახულგო აიღო,დაჭრილი შამილი მიურიდების რაზმთან ერთად ჩეჩნეთში გადავიდა.

XIX საუკუნის 40 – იან წლებში შამილმა რუსეთის ჯარები რამდენჯერმე სასტიკად დაამარცხა.

ხელში ჩაიგდო შავი ზღვის სანაპიროს გამაგრებული ხაზის ერთი მონაკვეთი, დაიკავა ავარია და კვლავ აღადგინა თავისი ხელისუფლება დაღესტანში.

1842 წელს იჩქერიის ტყეში,შამილმა გაანადგურა რუსთა დიდი რაზმი.

1845 წელს კავკასიის მეფისნაცვალი მიხეილ ვორონცოვი აულ დარგოს რაიონში პირადად ხელმძღვანელობდა დამსჯელ ექსპედიციას, რუსებმა დიდი ზარალი ნახეს და უკან დაიხიეს. ამ წარმატების შემდეგ, 1846 წელს შამილი ოსეთსა და ყაბარდოში შეიჭრა, აპირებდა ჩერქეზეთზეც გაევრცელებინა თავისი ძალაუფლება, გარკვეული წარმატებების მიუხედავად იმამატის საზღვრებში ოსეთის ყაბარდოსა და ჩერქეზეთის მოქცევა, შამილმა ვეღარ შეძლო.

1853 წლისათვის რუსეთმა შამილის რაზმებს მთიანი დაღესტნის ტერიტორია დაატოვებინეს.

ყირიმის ომის დროს შამილის ძალები იმდენად დასუსტებული იყო, რომ 1854 წელს, მან მხოლოდ კახეთის რამდენიმე რაიონის დარბევა შეძლო.

ყირიმის ომის შემდეგ შამილის მდგომარეობა უიმედო გახდა, 1859 წლის აგვისტოში სასტიკი ბრძოლების შემდეგ, რუსეთის ჯარმა ღუნიბი აიღო, შამილი ტყვედ აიყვანეს, ხოლო იმამატმა არსებობა შეწყვიტა.

შამილის დამრაცხებამ ძირფესვიანად შეცვალა ვითარება ჩრდილო – დასავლეთ კავკასიაშიც, მუჰამედ ემინმა, რომელიც 1848 წლიდან შამილის დავალებით სათავეში ედგა, ჩერქეზების ბრძოლას რუსეთის წინააღმდეგ, 1859 წლის ნოემბერში, თავი დამარცხებულად ცნო და რუსეთის ერთგულება დაიფიცა.

1863-64 წლებში რუსეთის ჯარმა მთელი ჩრდილო-დასავლეთ კავკასიის ტერიტორია დაიკავა, 1864 წლის მაისში რუსებმა ბრძოლით დაიკავეს ჩერქეზთა ერთ-ერთი ტომის, უბიხების სიმაგრე კბადუ,კავკასიის დაპრყრობისათვის წარმოებული ომი დამთავრდა.

ამრიგად 1801 წლიდან 1864 წლამდე რუსეთის იმპერიამ მთელი კავკასია დაიპყრო.

 

სულხან ბორძიკაშვილი

Докка Амагов: Ичкерия бохучу ц1арах лаьцна

Кест-кеста, нохчийн сайташкахь, цхьацца хабараш хеза, вайн паччахьалкхан «Ичкерия» бохучу ц1арах лаьцна. Цхьаболчу «1илманчаша» оцу ц1ердашах этимологеш йо – «Исс латта», «И ча кхера е», «Эчиг каранаш» ишта д1а кхин а.

Ткъа боккъалла а аьлча, вай оцу дашах мел «муьрг» еттахь а, цхьа а шеца нохчийн кхетам болу дош дац иза.Амма г1уьмкийн, г1ажарийн, г1езалойн, г1азг1умкийн кхин д1адолчу а туьркийн меттанашкахь шен чулацам даьхнашца боьзна болуш карабо цуьнан.

Continue reading

იჩქერიის დროშა

6 სექტემბერი: იჩქერიის დამოუკიდებლობის დღე

იჩქერიის დროშა

იჩქერიის დროშა

იჩქერიის გერბი

 

 

 

 

 

 

 

 

ქრონოლოგია:

1990 წლის 27 ნოემბერს ჩეჩნეთ-ინგუშეთის საბჭოთა რესპუბლიკის უმაღლესმა საბჭომა გამოაცხადა დამოუკიდებლობა და დაერქვა ჩეჩნეთ-ინგუშეთის რესპუბლიკა.

1991 წლის 8 ივნისს ჩეჩენთა საერთაშორისო კონგრესმა გამოაცხადა ჩეჩნეთის რესპუბლიკა ნოხჩიჩო.

1991 წლის 6 სექტემბერს ჩეჩნეთის განმათავისუფლებელი მოძრაობის წევრებმა პარლამენტიდან გააძევეს ჩეჩნეთ-ინგუშეთის საბჭოთა რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭო,რომელიც რუსეთის ზეწოლით თავისივე გამოცხადებული დამოუკიდებლობის წინააღმდეგ წავიდა.

Continue reading

Интервью Руслана Аушева Анне Политковской

— На ваш взгляд, сколько еще России хлебать чеченскую
проблему?

— Очень долго. Вы заметили среди беженцев молодых парней с очень
серьезными глазами? Вы думаете, они когда-нибудь простят то, что произошло? Ведь от нынешней войны осталось видео — не то что от первой Кавказской войны. Эти
молодые парни и их братья, которые сегодня еще маленькие, будут сидеть и смотреть кассеты: как бомбили Грозный, как гибли
мирные люди, их родственники…

— Вы хотите сказать, что прощения не будет?

— Нет. До тех пор, пока Москва не
найдет чудодейственный способ
рассосать эту боль внутри 90
процентов чеченцев.

— А как это сделать? Что должен
предпринять центр, дабы люди
почувствовали примирение?
— Остановить войну и дать
максимальную свободу Чечне — к этому все опять вернется. У меня нет сомнений. Может, не сейчас, спустя годы, но обязательно вернется.
Любой, кто бы ни пришел там к
власти, не будет действовать в
рамках, установленных Москвой,
даже если внешняя атрибутика окажется соблюдена. Конечно,
сценарии могут быть разные, но в одном я уверен: в любом случае после всего случившегося
Чеченская Республика —
отрезанный ломоть. Надо провести гигантскую, непосильную работу,
чтобы заставить чеченцев снова
жить вместе с собой в мире и покое. Вот вы, например, согласитесь жить
в добре и покое с человеком,
который организовал убийство ваших отца, матери, братьев?

— Чеченцы в лагерях уверены, что Москва хочет их землю без них. Вы с этим согласны?

— Да, полностью. Вслушайтесь в
слова, которые говорят наверху, — никто не ставит задачу жить в мире с чеченцами. Все толкуют об одном: о территориальной целостности. Вот и ответ на вопрос.

— Но возможна ли вообще Чечня без чеченцев? Как добиться этого?
Реально ли рассеять чеченцев по
стране и таким образом забрать их земли?

— Бесполезно. И это невозможно. Когда началась первая Кавказская
война, во времена Шамиля,
чеченцев было 80 тысяч. Сегодня их больше миллиона. Что бы ни
происходило, чеченцы все равно
восстановят свои силы и вернутся туда, где их земля. Рано или поздно. Акция «Чечня без чеченцев» возможна только в таком тоталитарном государстве, что не дай Бог.

ქისტი შეფიცულები

მე-11 წითელი არმიის მიერ მენშევიკური საქართველოს დამარცხების შემდეგ მენშევიკური მთავრობა საზღვარგარეთ გადაიხვეწა,მაგრამ დემოკრატიული საქართველოს ღირსეულ შვილებს არ შეუწყვეტიათ ბრძოლა და წინააღმდეგობა. ახმეტელმა ქაქუცა ჩოლოყაშვილმა შექმნა შეფიცულთა რაზმი,რომელიც 1922-24 წლებში იბრძოდა საქართველოს დამოუკიდებლობისთვის და მრავალი მწარე დღე გაუთენა ბოლშევიკებს. ქაქუცა კარგად იცნობდა პანკისის ხეობას და მეგობრული ურთიერთობა ჰქონდა ქისტებთან.Continue reading

შეიხ მანსური

XVII ს. 80-იან წლებიდან აქტიურდება რუსეთის ცარიზმის მოქმედება ჩრდილო კავკასიაში, კერძოდ, ჯერ კიდევ 1778 წლისათვის მიიღეს გადაწყვეტილება,რომ თერგის სამხრეთით,მდ. სუნჟის ნაპირებზე შეექმნათ სამხედრო სიმაგრეემი, რათა გაეწმინდათ ეს რეგიონი ჩეჩნებისგან კოლონიზაციის გზით. 1783 წლისათვის აშენდა შემდეგი სიმაგრეები: პოტიომკინსკოე, გრიგორი პოლსკოე, ელიზავეტინსკოე, სამბილევსკოე და სხვ. ინგუშების აულ ზაურში 1784 წელს საფუძველი ჩაეყარა ვლადიკავკაზის სიმაგრეს, რომელიც საქართველოსკენ მიმავალ გზას აკონტოლებს.Continue reading

ქისტები და აფხაზეთის კონფლიქტი

  დღევანდელ ბლოგში საუბრი იქნება აფხაზეთის კონფლიქტზე და ქისტების როლზე მიმდინარე საუკენში.

ქართველი და ვაინახი ხალხების მრავალსაუკუნოვანი ურთიერთობის მანძილზე არ ყოფილა შემთხვევა, როდესაც ეს ორი მოძმე ხალხი დაუპირისპირდა ერთმანეტშ. ცხადია, დაპირისპირებად ვერ ჩავთვლით ქისტების თარეშებს მეზობელ ქართველურ მთის ტომებზე, ან კიდევ ქართველ მთიელთა თავდასხმებს ვაინახების მიწა-წყალზე, რაიმე გაუგებრობას არ ჰქონია ადგილი ქართველთა მონაწილეობაზე რუსების ექსპედიციებში ჩეჩნების წინააღმდეგ შამილის დროს და არც მაშინ, როდესაც სტალინისა და ბერიას ხელმძღვანელობით, ქართველთა გენერლების უშუალო მონაწილეობით მოხდა ჩეჩნებისა და ინგუშების გადასახლება ყაზახეთის ველებში. Continue reading

გებიშ ხანგოშვილისა და სილამაზით განთქმული გაურგაშვილის ქალის ისტორია.

მოცემულ ნაწყვეტში აღწერილია გებიშ ხაგნოშვილისა და გაურგაშვილის ქალიშვილის ისტორია.
ხ. ხანგოშვილის წიგნში “ქისტების ადათ-წესები”, ძალდატანებითი ქორწინების ერთ-ერთ მაგალითადაა მოყვანილი:Continue reading

ხამზათ გაურგაშვილი – იჩქერიის პანკისელი გმირი (Ru)

 

სტატია პანკისელ ხამზათ გაურგაშვილზე,რომელიც იბრძოდა ჩეჩნეთის რესპუბლიკა იჩქერიის დამოუკიდებლობისთვის.

 

სტატია რუსულენოვანია, გთხოვთ გადახვიდეთ რუსულ ენაზე. >[multilanguage_switcher]

ზოგადი ცნობები ჩეჩნების შესახებ – ჩეჩენი ერის ბრძოლა თავისუფლებისთვის

ჩეჩნები ტრაგიკული ბედის მქონე ხალხია. დედამი-წის ზურგზე ალბათ იშვიათად მოიძებნება ერი, რომელსაც დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლაში იმდენი მსხვერპლი გაეღოს, რამდენიც პატარა, თავისუფლებისმოყვარე ჩეჩენმა ერმა გაიღო.

ჩეჩნებმა მთელი თავისი უშრეტი ენერგია ,,ბოროტების იმპერიის”  წინააღმდეგ ბრძოლას შეალიეს და ეს ბრძოლა დღესაც არ წყდება. რუსეთისათვის ჩეჩნეთი ყოველთვის იყო და კვლავ რჩება ,,აქილევსის ქუსლი” კავკასიაში.Continue reading

დაქვრივებულ რძალზე ახლობლის დაქორწინება

ხშირად მომისმენია გარშემომყოფებისგან, რომ ქისტებში დაქვრივებულ რძალზე ახლობის დაქორწინება მიღებულია. ეს მცდარია. ამას კატეგორიულად ემიჯნება საზოგადოება. ახლა კი გთავაზობთ ნაწყვეტს ამ ფაქტის შესახებ  ხ. ხანგოშვილის წინგიდან “ქისტების ადათ-წესები”.

“რძალზე ახლობლის დაქორწინება ყოვლად დაუშვებელია, ასეთი რამ დიდ უზნეობად ითვლება და ქისტების ღრმა რწმენით, ღმერთი დაუჯელად არ დატოვებს ასეთ ამორალურ საქციელს. ამის დასტურად მოვიყვან ქისტეთში მომხდარ მაბავს, რომელზეც მ.ალბუთაშვილი წერს თავის ეთნოგრაფიულ ნაშრომში “პანკისი ხეობა”.
“რძალ-მაზლის შეუღლებაზე პანკისში კი  არა, პირიქით მთაქისტეთში მოხდა ადრე ერთი უხეირო ამბავი: სახელოვანი მამის შვილი – წუწა სახალაშვილი ქისტებმა მოკლეს. წუწას ცოლმა -უშვილოდ დაქვრივებულმა თქვა : ვინც ჩემი ქმრის მკლველს მოკლავს, მე იმის მეტს არავის შევირთამო.
ცოტა ხანმა გაიარა. სახალას მთხორებელი მოუვიდა -შენი მოსისხლე მავან დროს აქა და აქ მოდის და აბა შენ იციო! სახალას სხვა უმცროსი შვილიც ჰყავდა – თათასა. მამა და შვილი ღამიან წავიდნენ და გზა შეუკრეს მოსისხლეს. ნახეს, ცხენებით მოდიან ერთი წუწას მკვლელი, მეორე ნათესავის მოსისხლე.
სახალამ უთხრა შვილს: მე წუწას მკვლელს ვესვრი, შენ მეორეს ესროლეო. თათასა დაემორცილა მამას. ორივემ ერთად ამოიღეს ნიშანში. თათასას თოფი გავარდა, კაცი გადმოვარდა ცხენიდან. სახალას თოფმა მოუცდინა, მოსისხლე გაიქცა, მაგრამ თათასამ მოასწრო და იმასაც ბარკალი მოსწყვიტა და ცხენიდან ჩამოაგდო.
თათასას რძალმა აღთქმას არ უღალატა. სახალას ეს არ მოსწონდა, ხშირად ეჩხუბებოდა შვილს და ერთხელ კიდეც სცემა. მობეზრებულმა შვილმა მამას დამბაჩა დაჰკრა და მოკლა. ნათესავებს ეწადათ თათასა მოეკლათ, მაგრამ მომაკვდავმა მამამ დაუშალა, არ გაიმეტა შვილი”.
ეს ტრაგედია თვალსაჩინოდ მეტყველსბ იამზე, რომ სისხლის აღრევა ხალხისა და ღვთის საწინააღმდეგო მკრეხეობაა და დაუსჯელი არ დარჩება. მართალია, ამ შემთხვევაში ღვთის წინაშე დადებული აღთქმა იქნა შესრულებული, რძალი, მართალია, არ არის სისხლით ნათესავი, მაგრამ ქისტებში იგივე გვარის წევრად არის მიღებული და მასზე დაქორწინება აკრძალულია. რაც შეეხება თათასაც მიერ მამის მკვლელობას, ეს ღვთის სასჯელია მისი ამორალური ნაბიჯის გამო.”

ქორწინება

ამ ბლოგში ვისაუბრებთ ქისტური ადათის მიხედვით ქორწინებაზე. როგორი იყო ადრე და ახლა. შენარჩუნებული და მივიწყებული ტრადიციების შესახებ. სახელმძღვანელოდ კი გამოყენებულია ხ.ხანგოშვილის წიგნი “ქისტების ადათ-წესები”.

“ძველად გათხოვება ხდებოდა მშობლების, ძმების, ბიძებისა და სხვა ახლობელი ნათესავების ნება-სურვილით. ქალიშვილის სურვილს მნიშვნელობას არ ანიჭებდნენ, ზოგჯერ არც კი ეკითხებოდნენ, ისე აძლევდნენ თანხმობას. მაგრამ ეს სულაც არ ნიშნავდა, რომ ქისტებში ქალი არ იყო დაფასებული, პირიქით, ქალის შეურაცხყოფა მძიმე დანაშაულად ითვლებოდა, ქალის ღირსება სათანადოდ იყო დაცული. ამის დასტურად მარტო ისიც კმარა, რომ ისლამის მიღებამდე ქალის სისხლი ორი კაცის სისხლს უდრიდა, ხოლო, თუ ქალი მკვლელობის დროს ორსულად იყო, მაშინ მკვლელს სამმაგი სისხლი ედებოდა.
ქისტურ საზოგადოებაში ქალი არ არის შეზღუდული, მიუხედავად ისლამის მკაცრი დამოკიდებულისა ქალის მონაწილეობაზე საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. ქალიშვილები თამამი და ლაღი, დამოუკიდებლი ყოფა-ქცევით გამოირჩევიან, მაგრამ, ამავე დროს იცავენ ზნეობრივ-მორალურ ნორმებს, ქისტური  ეთიკის წესებს საზოგადოებაში, ხალხის თავშეყრის ადგილებში მოკრძალებით, კდემამოსილებითა და ზრდილობით იქცევიან, არასდროს გამოირჩენენ თავხედობასა და უსაქციელობას.
გათხოვების შემდეგ ოჯხური საქმიანობის მთელი უღელი მათ კისერზეა. ქმარი, რა თქმა უნდა, ოჯახის უფროსია, მისი მოვალეობაა ოჯახის კეთილდღეობაზე ზრუნვა, უსაფრთხოებისა და ღირსების დაცვა, გვარტან, მეზობლებთან, თანასოფლელებთან ურთიერთობა და სხვ. ქმრისა და ცოლის მოვალეობები ერთმანეთისგან გამიჯნულია, მაგრამ ხშირად შეიძლება ითქვას, უფრო ხშირადაც, კაცის საოჯახო საქმესაც ქალი ასრულებს. ბოსტანი, ეზო-კარი, ძროხების მოწველა, გომურის დასუფთავება, სიმინდის მოვლა-მოყვანა, სამზარეულო და სხვ. ქალის საქმედ ითვლება და დიასახლისიც დილიდან საღამომდე მუხლჩაუხრელად შრომობს. ამასთან, თუ საჯარო სამსახურშია, მისი ოჯახში საქმიანობა სულაც არ მცირდება, ასე ვთქვათ, ორივე ფრონტზე უხდება შრომა.
ახლა ამას დავუმატოთ მამათილ-დედამთილის მოვლა, მცირეწლოვანი ბავშვების აღზრდა, ნათესავების, განსაკუთრებით ქმირს ნათესავების პატივისცემა და სხვ. ქისტის ქალს გათხოვების შემდეგ დღე-ღამე მოსვნება არ აქვს. მაგრამ, ჩვენი, კაცების ბედად, ყოჩაღები არიან,მუდამ ხალისიანნი, სიცოცხლისუნარიანნი და დიდხანს ინარჩუნებენ ახალგაზრდულ იერს.
დღეისათვის მდგომარეობა საგრძნლობლად გაუმჯობესდა. ოჯახს გარეთა სამუშაოსგან განთავისუფლდნენ, აღარ უწევთ კოლმეურნეობასა და მეურნებებში მძიმე შრომა, სახლ-კარს უვლიან, მუდამ გაკრიალებულია სახლი და ეზო, დროც რჩებათ, სერიალებს უყურონ და ყავაც სვან. ღმერთმა შეარგოთ,დაიმსახურეს!
როგორც ითქვა, ადრე გათხოვება ქალიშვილის ნება-სურვილის გარეშე ხდებოდა. ზოგჯერ მშობლებისა და ძმების გარეშეც იღებდა ნიშნობის ბელგას რომელიმე ახლობელი. ასეთი სახის დანიშვნა იშვიათობას არ წარმოადგენდა. ქალიშვილი, მშობლების,და-ძმების მოყვარული და ერთგული, მორჩილად დაჰყვებოდა ასეთ მავნე ჩვეულებას და ბედს ურიგდებოდა, მაგრამ ხშირად უმხედრდებოდა ასეთ უსამართლობას, იჩენდა ძლიერ ნებისყოფას და თავისი გაჰქონდა. თუ ვერ მიაღწევდა ნიშნობის ჩაშლას, მაშინ სახელმწიფო ხელისუფლებას მიმართავდა და თავს გაითავისუფლებდა.
გასული საუკუნის სამოციან წლებამდე არსებობდა ასეთი მავნე ტრადიცია, ასეთი შემთხვევის მომსწრე რომ არ ვიყო, ვერ წარმოვიდგენდი, რომ ასეთი რმაე შეიძლებოდა არსებულიყო გონიერ საზოგადოებაში. ახალგაზრდა ბიჭი, რომელსაც მოეწონა ქალიშვილი, რომელმაც იცოდა, რომ ქალიშვილის კეთილგანწყობის შანსიც კი არ გააჩნდა, ხალხის წინ ხელს დაადებდა მხარზე ქალიშვილს და იტყოდა: -დღეიდან ჩემი ხარ!
ქალიშვილი მაშინვე წივილ-კივილს ასტეხდა, თუ ამ ამბავს ქალიშვილის ნათესავი, სულაც მოგვარე ან გულშემატკივარი შეესწრებოდა, ატყდებოდა ჩხუბი და თავხედი ცემას ვერ გადაურჩებოდა. მაგრამ ამას არაფრად აგდეს საცოლის მაძიებელი, მან თავისი საქმე გააკეთა, ქისტურად “ქუგ თუეხნა”(ხელით შეეხო), რაც გარანტიას აძლევდა, რომ სხვა ახალგაზრდა არ ჩაერეოდა საქმეში, ქალიშვილს ვერ დაუწყებდა არშიყობას, სანამ “ნეფეს” და ქალიშვილის მშობლებს შორის დავა არ დამთავრდებოდა.
დღევანდელი გადასახედიდან ვულგარულ ჩვეულებად ჩანს ქალის ნების გარეშე დანიშვნა, მაგრამ მაშინ ეს ჩვეულებრივ მოვლენად ითვლებოდა. მშობლებს მიაჩნდათ, რომ მათ უკეთ იციან, ვისთან, რომელ ოჯახში იქნება მათი ქალი ბედნიერი. დანიშვნის სემდეგ ქალი შებოჭილი იყო, რადგან თავისი განთავისუფლების სემდეგ სხვაზე გათხოვება ძელი იყო. ყოფილი საქმრო საქვეყნოდ განაცხადებდა ხოლმე, რომ უკრძალავდა თავის ყოფილ დანიშნულს გათხოვებას. ცხადია, იმ შემთხვევაში  კეთდებოდა ასეთი განცხადება, როცა საქმრო უარს ამბობდ ბელგის დაბრუნებაზე.
ეს ყველაფერი წარსულს ჩაბარდა. ახლა დაქორწინება ხდება ქალისა და ვაჟის ნება-სურვილით. ახლაც მაჭანკლები შუამავლობენ, მაგრამ ქალის მშობლები, პირველ რიგში ამოწმებენ ქალის მთხოვნელთა ეკონომიკურ მდგომარეობას, ზნე-ჩვეულებებს ოჯახისა და სხვ. ამ მიზნით ქალიშვილის ბაბუა-ბებია მეზობელს დაავალებს, ეწვიოს სტუმრად ვაჟის ოჯახსა და მოახდინოს დაკვირვება. მაგალითად, ასეთი დიალოგი იმართება ქალიშვილის ბაბუასა და მომავალ მძახლებთან გაგზავნილ მის მეოზბელს შორის:
-ეზოში ნაკელი თუ ნახე?
-არა, ეზო სისუფთავით კრიალებდა.
-ბაღში ფუტკრები ზუზუნი თუ იდგა?
-არა.
-ხალხის ხმაური თი სიმოდა, ოჯახში მისვლა-მოსვლა თუ იყო?
-არა, სრული სიწყნარე სუფევდა.
ბაბუა დასკვნას აკეთებს: ამ ხალხს ჩვენს ქალს არ გავატანთ, რადგან მეურნე ხალხი არ ყოფილა და არც სტუმარი ჰყვარებიათ.
თუ ქალის მთხოვნელები აკმაყოფილებენ ქალიშვილის მშობლების მოთხოვნებს, მაშინ შესთავაზებენ, დაელაპარაკონ ქალიშვილს და მხოლოდ მისი თანხმობის შემდეგ მიმდინარეობს საუბარი ქორწინების შესახებ.
დანიშვნამდე ქალ-ვაჟი ეცნობიან ერთმანეთს, შეუძლიათ თავისუფლად მოილაპარაკონ, ოღონდ ისეთ ადგილას ხვდებიან, რომ კარგად ჩანდეს შორიდან, გამვლელ-გამოვლელნი და ნათესავებიც ხედავენ ახალგაზრდებს. ან ხვდებიან ქალიშვილის ნათესავის სახლში, ოღონდ ნათესავი ქალიშვილის თანდასწრებით.
XX საუკუნის დასაწყისში ქისტური ქორწილის შესახებ ვისაუბრე წიგნში “ქისტები” და რადან დღეისათვის რაიმე არსებითი ცვლილება არ განუცდია, მოვიყვან ამ ნაწყვეტს:
“ნიშნობა ხდება ქალ-ვაჟის ურთიერთგაცნობისა და ოაჯხის შექმნაზე თანხმობის შემდეგ, იშვიათად მათი სურვილის გაუთვალისწინებლადაც. ვაჟის ნათესავები საპატარძლოსთან მიდიან საკლავითა და სასმელით. საკლავის დაკვლით განმტკიცდება ნიშნობა, აქვე გადაეცემა ნიშნობის ოქროული პატარძლისათვის, რაც ქორწილის დროსაც შეიძლება.
ქორწილის წინა დღით პატარძლის ოჯახში იგზავნება ე.წ. “საქორწილო”: ორი ყოჩი და სასმელი. ქორწილის დღეს პატარძლის წამოსაყვანად მიდის მაყრიონი ნების გარეშე, ეკორტს წინ უძღვის საპატარძლოდ მორთული მანქანა. სუფრაზე საათ-ნახევარის ყოფნის შემდეგ პატარძლის ამხანაგებს სუფრასთან მოჰყავთ პატარძალი. პატარძლის ნათესავები კეტავენ ოტახის კარებს, სადაც პატარძალი იმყოფება და ითხოვენ “გამოსასყიდ” თანხას. პატარძლის ამხანაგები ევაჭრებიან, მაგრამ საბოლოოდ უხდიან დასახელებულ თანხას და “გამოხსნილ” პატარძალს სუფრის თავში სვამენ, გვერდს ნების მაგივრად ამხანაგები უმშვენებ. ეს პროცედურა მეორდება ხოლმე პატარძლის ეზოდან გამოყვანისას, გზაზეც და ქმრის ოჯახში შეყვანის დროსაც. ასე რომ, პატარძლის ამხანაგები სოლიდურ თანხას იხდიან, თან ვაჭრობაში საკმაო დროც იკარგება.
პატარძალი სუფრაზე იმდენ ხანს რჩება სანამ ნეფის ნათესავები ფულით ან საჩუქრებით არ დალოცავენ პატარძალას. შემდეგ ვაჟის მაყრიონი იყრება, ქალის მაყრიონი ადგილზე რჩება, მხოლოდ აცილებენ პატარძალს, რომელიც საქმროს ოჯახში მიჰყავთ. ამ დროს სროლა ჩვეულებრივი მოვლენაა, მას არავინ აქცევს ყურადღებას მასპინძლის გარდა, რომელიც წუხს, ფათერაკი არავის შეემთხვას. საღამო ჟამს ქალის მაყრიონიდან რამდენიმე ახალგაზრდა მიდის სიძის ოჯახში, სადაც ქორწილი მიმდინარეობს.
პატარძალს ქმრის ოჯახში შესვლისას კარის ზღურბლზე დაუდებენ თეფშს, რომელიც ფეხით უნდა გატეხოს. დასვამენ შუა ოთახში და კალთაში პატარა ბავშვს, აუცილებლად ბიჭს, ჩაუსვამენ ხოლმე. შემდეგ, როცა სუფრაზე დასხდებიან, პატარძალს გვერდით ნეფეს მიუსვამენ და ქორწილი მთელი ღამე მიმდინარეობს.
ორგანიზებაც სამაგალითო იციან: მერიქიფეებმა კარგად იციან თავიანთი მოვალობა, მკაცრად არიან გაფრთხილებულები, სუფრას არაფერი დააკლონ, თავად ღვინო არ დალიონ და ა.შ. ამავე დროს გამოყოფილი ჰყავთ ავტორიტეტიანი ახალგაზრდები წესრიგის დასაცავად, ჩხუბი თუ ვინმემ წამოიწყო, აღსაკვეთად. სტუმრებს წინასწარ აფრთხილებენ: ჭამეთ, სვით, იმხიარულეთ, ყველაფერი მოითხოვე, რაც გაკლიათ, ოღონდ კეთილი ინებეთ, წესიერად მოიქეცით და სტუმრებს ნუ შეაწუხებთო და ა.შ.
მეორე დღეს პატარძალი წყალზე გაჰყავთ, ეს წეს-ჩვეულება, ჯერაც არაა გადავარდინილი, ამ წესით პატარძალი საბოლოოდ ხდება ქმრის ოჯახის წევრი, მაგრამ ამით ქორწილი არ მთავრდება. ამჯერად სიძის ოჯახში იშლება პურ-მარილი, ტრანპორტს გზავნიან პატარძლის ოჯახში და მათ ნათესავებს იწვევენ სტუმრად. ამას ცოლეურების შინ მოპატიჟებას ეძახიან და თავისებურად სიძის წარდგენა ხდება. სიძე ხომ არ იყო წასული პატარძლის ოჯახში!
სუფრაზე ჩამოატარებენ სიძეს, რომელსაც მწვადიანი შამფურებით, სასმელითა და ათასებით დაჰყვებიან ამხანაგები. ერთ-ერთი ამხანაგი ან სპეციალურად გამოყოფილი ხნიერი კაცი უთითებს, თუ ვის მიაწოდოს სასმლით სავსე თასი, რიგრიგობით, პატარძლის ახლო ნათესაობის მიხედვით სიძე აწვდის ცოლეურებს სასმისს,ისინიც სვამენ და ლოცავენ. ეს, ასე ვთქვათ, სიძის წარდგენა, გაშინაურებაა.
მესამე დღეს სიძე საკლავითა და სასმელით მიდის ცოლეურების ოჯახში და იქ, სუფრაზე წარუდგენენ სიმამარ-სიდედრს და სხვა მოხუც ახლობლებს. ამას სიძის შინ შეჩვევას ეძახიან.
ამით ქისტური ქორწილი, პრინციპში დამტავრებულია,მაგრამ კიდევ გრძელდება მძახლების გადაპატიჟება-გადმოპატიჟება, ასე რომ, ეს ამბავი თითქმის ერთი  კვირა მიმდინარეობს და ორივე ოჯახი დაქანცული და გასავათებულია ხოლმე. ნერვიულობა, დაქანცულობა ცალკე და ასეთ ქორწილებს ხომ ძალიან დიდი ხარჯები სჭირდება, ძალიან შრომატევადია და ამიტომ უფრო ხშირად ქალიშვილის გაყოლით იწყება ხოლმე ახალი ოჯახის შექმნა, რასაც საკლავით შერიგება, სიძის ცოლეურებში მისვლა და სხვა ნაკლებხარჯიანი პროცედურებით მთავრდება.”
მაგრამ სიძის გაშინაურება არ ნიშნავს ისეთ გაშინაურებას, როგორც,მაგალითად, კახეთშია: სიძე ისეა გაშინაურებული, რომ სიმამრ-სიდედრზე მბრძანებლობს, უკმეხად და მედიდურად ესაუბრება, ჭკუას ასწავლის და ა. შ. ქისტებში სიძესა და ცოლის ოჯახის წევრებს შორის ურთიერთობაში არსებობს ზღვანი, რომელის გადალახვა დაუშვებელია. ქისტებში იტყვიან: ” ისეთ სიძე ნუ გეყოლოს, შენი ძაღლი რომ არ ეტანებოდეს და ნურც ისეთი ძმა გყავდეს, რომელსაც შენი ძაღლი ეტანება”, ე.ი სიძე ისე ხშირად არ უნდა დაიარებოდეს ცოლის მშობლების ოჯახში, რომ ძაღლი შეეჩვიოს, ოჯახის წევრად ჩათვალოს, სიძე ცოლეურებს უნდა ესტუმროს აუცილებლობის შემთხვევაში, ჭირსა და ლხინში და ა.შ….
რძალი ქისტურ ოჯახში დიდი სიყვარულით სარგებლობს, ყველა, დიდი-პატარა ცდილობს ასიამოვნოს. მამათილ-დედამთილზე ბევრია დამოკიდებული, როგორ შეეგუება პატარძალი მისთვის უცხო ხალხს, რომლებიც ახლა მისი მშობლების, და-ძმების დარად მისი ქომაგები, მისი დამცველები იქნებიან, ხოლო შემდეგ მისი შვილების სისხლი და ხორცი. რა თქმა უნდა შორს ვარ იმ აზრისგან, რომ ყველაფერი იდიალურია ახალშექმნილ ოჯახში. ზოგიერთი ძველ მოდური მშობელი მკაცრად იქცევა, რძლის საქმიანობას,მის ყოველ ნაბიჯს კონტროლს უწესებენ, ზედმეტად ტვირთავენ ოჯახურ საქმიანობაში, რახან რძალი შემოვიდა, ოჯახზე,ოჯახის მოვლაზე ხელს იღებს და ა.შ. ასეთ ოჯახში სიმსვიდე, სიყვარული, ურთიერთპატივისცემა ნაკლებია და ხშირად ირღვევა კიდეც. “

მგლის ლეკვი – ბოლო ნაწილი

ძაღლების პატარა მკვლელი რუსეთის  ბინადარია. იგი რუსეთში დაიბადა და რუსულად საუბრობს. ფერმკრთალსა და ქერათმიანს, გარეგნობაც რუსული აქვს. იმ მოკლე დროში, სასკოლო მერხთან რომ გაატარა, ისიც იმავე ანბანს სწავლობდა, რომელსაც ციმბირელი ბავშვები სწავლობენ, იმავე ისტორიის გაკვეთილებს ისმენდა, მდინარე ვოლგის მახლობლად მცხოვრები ბავშვები რომ ისმენენ და სანკტ-პეტერბურგელი ბავშვების მსგავსად, ისიც პუშკინის ლექსებს იზუთხავდა. თემური ერთ-ერთი წარმომადგენელია მოსახლეობისა, რომელიც რუსეთის სამხრეთით, კავკასიის მთებთან ცხოვრობს და თანდათანობით, სულ უფრო მეტად მიექანება ფსკერისკენ.Continue reading

მგლის ლეკვი – IV ნაწილი

ზავოდსკოის დასახლებაში, ანუ ეგრეთ წოდებულ “ფაბრიკების უბანში”, მნიშვნელოვანი საწარმოები მდებარეობდა. მათ შორის იყო ნავთობსახდელებიც, რომლებიც ყოფილი საბჭოთა კავშირის სხვა უდიდეს საწარმოთა შორის მოიაზრებოდა. დღეს კი ეს გაპარ- ტახებული დაწესებულებები აშკარა ქიმიურ საფრთხეს წარმოადგენს. ბევრი მათგანი დაუნაღმავთ კიდეც. Continue reading

მგლის ლეკვი – III ნაწილი

თემური სოფელში, ბებია-ბაბუასთან იზრდებოდა. გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ქვეყანაში შედარებითი სიმშვიდე სუფევდა, მაგრამ მოგვიანებით ახალი ომი გაჩაღდა და ეს ომი პირვანდელზე გაცილებით სასტიკი და სისხლიანი აღმოჩნდა. მაშინ თემური ხუთი წლისა იყო. მეორე ომის დაწყებიდან ერთი წლის შემდეგ  ბიჭუნამ სკოლაში სიარული დაიწყო, მაგრამ ხშირი დაბომბვების გამო გაკვეთილები გამუდმებით ცდებოდა.

ზოგჯერ შეტევა იმდენად ინტენსიური ხდებოდა, რომ სარდაფს თავშეფარებული ოჯახი სამალავიდან გარეთ თვეობით ვერ გადიოდა. გაზაფხულის ერთ ნათელ საღამოს, როცა ჩვეულებისამებრ ბნელ და ნესტიან სარდაფში ისხდნენ, ყველამ ცხადად გაიგონა, როგორ ააფეთქეს მეზობლის სახლი. როცა ყურისწამღები ზრიალი ჩაცხრა, თემურმა ეზოში გაიჭყიტა და დაინახა, რომ მათი სახლის ჭიშკართან რაღაც დაგორდა – ბილიკზე მეზობლის თავი მძიმედ მიგორავდა.Continue reading