მამა

 ერთი დილა გათენდა,არაფრით განსხვავდებოდა სხვა დღეებისგან გარდა ერთი რამისა,იმ დღეს პირველად ვიგრძენი ,რომ მაკლდა რაღაც, რაც ცხოვრებაში ძალიან ადრე დავკარგე. იმ დღეს მივხვდი, თუ რას განიცდიდნენ ისინი, ვინც მშობელი დაკარგა.

მამა ცხოვრებაში ძალიან დამაკლდ, რადგან არ შემიძლია მის სახეს შევხედო და ისე დავიწყო დღე. ვცდილობ, არ დამავიწყდეს მისი სახე,რადგან თუ დავივიწყე, მერე ვეღარ გავიხსენებ.

25 სექტემბერს მამას საბოლოოდ დავემშვიდობე, იგი საბოლოოდ გავიდა სახლიდან და აღარ გადმოაბიჯებდა იმ კარის ზღრულბს,საიდანაც ყოველ საღამოს შემოდიოდა.

მამას ვუყურებდი და არ მეჯერა, რომ რეალურ ცხოვრებაში მტოვებდა,იმ დღეს ვფიქრობდი „ახლა რაღა მომკლავს“ მეთქი. მე არც პირველი და არც უკანასკნელი ვარ, ვინც საყვარელი ადამიანი ან მშობელი დაკარგა, ერთ რამეს მივხვდი, რომ თუ ადამიანმა თავის თავზე არ გამოსცადა ტკივილი იგი სხვის ტკივილს ბოლომდე ვერ შეიგრძნობს და ვერ მიხვდება, თუ რას ნიშნავს დაკარგო საყვარელი ადამიანი, მართალია მომხდარს ვერაფრით ვუშველით, მაგრამ მაქვს იმის რწმენა რომ მუდამ ჩვენთან იქნები და არ მიგვატოვებ.
ამ რწმენით ვაგრძელებ ცხოვრებას, რადგან საშველი მაინც არაფერია.

მედო გაურგაშვილი – 15 წლის, ჯოყოლოს საჯარო სკოლის მე10 კლასისი მოსწავლე.

მე გადავცურავ ზღვას

გადავცურავ ზღვას- ამ სიტყვას დაზუსტებით ვერასდროს ვიტყვით. რატომ? იმიტომ, რომ ზოგიერთი ადამიანისთვის ზღვა ცხოვრებისეულ ტრაგედიას წარმოადგენს,ზოგიერთი ადამანისთვის უბრალოდ ფრაზას, რომლის გამოთქმაც ადვილია,შეუძლია თქვას მაშინ, როცა მოუნდება,მაგრამ კარგად რომ დავფიქრდეთ უბრალო სიტყვებში თითქმის მთელი ცხოვრების აზრი, მიზანი,ბედნიერება,სევდა,წარმატება და თავგადასავლებია ჩაქსოვილი.

მაგრამ ყველასთვის არა, ამიტომ ყველას ეს ფრაზა სხვადასხვანაირად გვესმის და აღვიქვამთ. „გადავცურავ ზღვას“ ადვილი არ არის. ამ დროს გვხვდება უამრავი წინააღმდეგობა.

ზოგს რაღაც არ გამოსდის ან არ შეუძლია, ზოგი საყვარელ ადამიანს კარგავს, ვისაც სიარული არ შეუძლია სირბილზე ოცნებობს. გულნატკენი ადამიანი ყოველთვის ფიქრობს მე რა დავაშავე? მაინც და მაინც მე რატომ? აი, ამ დროს კი პასუხი არ გვაქვს. გარდა იმისა რომ ეს ბედისწერაა და მას ვერ გავექცევით! ეს სამწუხარო რეალობაა, მაგრამ ასეა.

თუ გადაწყვიტე, რომ გადაცურავ ზღვას ამისთვის აუცილებელია გაითვალისწინო რომ დაგჭირდება ნავი, ზუსტად ასეა ცხოვრებაშიც ცხოვრებისეული სირთულეების გადალახვაში მშობლები ეხმარებიან ან მხოლოდ მშობელი, ზოგ შემთხვევაში კი უცხო ადამიანი.

ადამიანი რამდენ ხანსაც ცოცხლობს, მით უფრო დიდ პრობლემებს აწყდება და იღებს საშინელ ტკივილსა და იარას. ამ ყველაფერს ვერ მიხვდება ისეთი ადამიანი,რომელიც მთელი დღე ერთობა, არ აქვს სადარდებელი და მიზანი.

ადვილია თქვა, რომ ეს მე შემიძლია და გავაკეთებ, მაგრამ იმ შრომას რაც გაწიე იმისთვის რომ აქამდე მოსულიყავი ვერავინ ვერ ხედავს, მხოლოდ შენ იცი რამდენი შრომა და ოფლი დაღვარე ამითვის.

ტკივილი ყველა ადამიანისთვის არსებობს,მაგრამ ყველა ადამიანში თანაბრად არ არის განაწილებული. დრო გადის ხალხი იცვლება, მაგრამ წარსულს ვერ წაშლი ის მუდამ იმეფებს ჩვენში, იქ სადაც ვერავინ ვერასდროს მისწვდება.”

 

მედო გაურგაშვილი – 15 წლის, ჯოყოლოს საჯარო სკოლის მე10 კლასისი მოსწავლე.

დასავლეთის დაისი

“ცხოვრება 4 მნიშვნელოვანი კომპონენტისგან შედგება, ესენია: სიკეთე, ბოროტება, სიმდიდრე და სიღარიბე.

თითოეულს თავისი დანიშნულება და მიზანი აქვს, როგორც ბუნება არის მრავალფეროვანი, ისეთივე მრავალფეროვნებით გამოირჩევიან ადამიანებიც ერთმანეთისგან.

ზოგიერთი სიმდიდრისკენ მიისწრაფვის, ავიწყდება პრინციპულობა, ცხოვრებისეული ღირებულებები და ამ სიღარიბის კარს შეაღებს.

ადამიანის ცხოვრება სიძნელეებისა და დაბრკოლებებისგან შედგება, მაგრამ ყველას ერთი ბედი არ აქვს და არც ერთი მიზანი. ამიტომ დაბრკოლებები და ტკივილიც განსხვავებულია. რამეს რომ მიაღწიო მიზანი უნდა გქონდეს..

მაგ: გინდა წყალი, ირგვლივ არავინ არის რომ მოგაწოდოს და იძულებული ხარ ადგე და თვითონ აიღო, რადგან წყურვილი მოიკლა. ადამიანისთვის ჩემი აზრით ყველაზე დიდი ტკივილი არის ახლობელი ადამიანის დაკარგვა და იმედგაცრუება.

მე ყოველთვის ვამბობ, რომ „ტკივილი ყველასთვის არსებობს, მაგრამ ყველაში თანაბრად არ არის განაწილებული“, ამაში ყოველ დღე ვრწმუნდები.

ხალხი იცვლება, ასევე იცვლება შეხედულებები და მიზნები. მე მხოლოდ ერთ რამეს ვუსურვებ ჩემს ოჯახის წევრებს, მეგობრებს, ნაცნობებს და ვისაც არ ვიცნობ იმათაც, არ დაკარგოთ რწმენა მომავლის, იბრძოლეთ, დღეს თუ არა ხვალ გამოგივათ ის, რაც გინდათ ცხოვრებაში.”

მედო გაურგაშვილი – 15 წლის, ჯოყოლოს საჯარო სკოლის მე10 კლასისი მოსწავლე.

“მე, აქტიური მოქალაქე”- პანკისელი ახალგაზრდებისთვის დაიწყო

მე, აქტიური მოქალაქე – პროექტი პანკისელი ახალგაზრდებისთვის

მე – აქტიური მოქალაქე – პანკისელი ახალგაზრდებისთვის ახალი პროექტი დაიწყო. საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკისა და არასამთავრობო ორგანიზაცია დემოკრატიის ლაბორატორიის წარმომადგენლები პანკისის ხეობის საჯარო სკოლებს სტუმრობენ და სკოლების ბიბლიოთეკებს თანამედროვე ლიტერატურით ანახლებენ. პროექტმა სტარტი დუისის სკოლიდან აიღო, სკოლის მოსწავლეებთან და მასწავლებლებთან გაიმართა დისკუსია ხეობაში არსებულს გამოწვევებსა და საჭიროებებზე. იმსჯელეს ახალგაზრდების კულტურულ, სოციალურ და სამოქალაქო აქტივობებში ჩართვის მნიშვნელობაზე.
პროექტის ფარგლებში დემოკრატიის ლაბორატორია სხვადასხვა სტუმართან ერთად პანკისის ხეობაში არსებულ ყველა სკოლას ეწვევა.

“მე, აქტიური მოქალაქე” საქართველოს პარლამენტის ეროვნულ ბიბლიოთეკასთან თანამშრომლობითა და ბავშვთა და ახალგაზრდობის განვითარების ფონდის ფინანსური მხარდაჭერით ტარდება. მისი მიზანია პანკისის ხეობაში მცხოვრები ახალგაზრდებისთვის განათლების გაუმჯობესების ხელშეწყობა, სამოქალაქო ცნობიერების ამაღლება, ღია დისკუსიების წახალისება და მოტივაციის გაზრდა სამომავლო უნარ-ჩვევების გამომუშავების მიზნით.

“მე, აქტიური მოქალაქე” – პროექტი პანკისელი ახალგაზრდებისთვის

ინოვაცია, ეს არ არის მხოლოდ სიტყვა ან რომელიმე პროექტის სათაური, ეს რეალობაა.
რეალობა, რომელსაც ინდივიდები ქმნიან.

სურვილია, შევქმნათ სოციუმში ინოვაცია, რაც დამყარებული იქნება ახალგაზრდების აქტივობებზე, სურვილებსა და მისწრაფებებზე.

მიზანია, შევქმნათ არა ის, რაც ჩვენ გვინდა, არამედ ის რაც რეალურად საჭიროა და სურთ ბენეფიციარებს.

“დემოკრატიის ლაბორატორია” პანკისელი ახალგაზრდებისთვის პროექტს – “მე აქტიური მოქალაქე” იწყებს. იგი ახალგაზრდა ორგანიზაციაა, რომლის მთავარ მიზანს დემოკრატიული ღირებულებების პოპულარიზაცია და გაძლიერება წარმოადგენს, მთავარ ფოკუსს კი ახალგაზრდები, მედია და ინოვაციური პროექტები.

პროექტში მონაწილეობა ხეობაში მცხოვრებ ნებისმიერ უფროსკლასელს შეეძლება. პროექტის ფარგლებში, საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკისა და დემოკრატიის ლაბორატორიის წარმომადგენლები პანკისის ხეობის საჯარო სკოლებს (ომალოში, დამასტურში, დუისში, წინუბანში, ჯოყოლოსა და ბირკიანში) პირადად ესტუმრებიან და სკოლების ბიბლიოთეკებს თანამედროვე ლიტერატურით განაახლებენ.
მოსწავლეები დიდ დროს ატარებენ სკოლაში,რაც უფრო საინტერესო იქნება სკოლის ბიბლიოთეკა, მით უფრო სახალისო და ხარისხიანი იქნება მათი იქ გატარებული დრო.

ვფიქრობთ,თანამედროვე ქართულ-უცხოური ლიტერატურის გაცნობა ახალგაზრდებს დაეხმარებათ დაეწიონ სიახლეებს და სურვილისამებრ აუწყონ მას ფეხი. სკოლებშივე გაიმართება შეხვედრები და დისკუსიები ხეობაში მცხოვრები ახალგაზრდების პრობლემებისა და საჭიროებების გამოსავლენად.

პროექტის მონაწილეებს საშუალება ექნებათ შეხვდნენ და გაესაუბრონ ცნობილ სპორტსმენებს, მწერლებს, ხელოვნების სფეროს წარმომადგენლებს და მათთან ერთად იმსჯელონ იმ გამოწვევებზე და საჭიროებებზე, რაც პანკისის ხეობის სკოლების მოსწავლეების წინაშე დგას. პროექტის მონაწილეებისთვის, ახალგაზრდების კულტურულ, სოციალურ და სამოქალაქო აქტივობებში ჩართვის მნიშვნელობაზე საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის დირექტორი გიორგი კეკელიძე გამართავს ლექციებს.

პროექტი “მე, აქტიური მოქალაქე” საქართველოს პარლამენტის ეროვნულ ბიბლიოთეკასთან თანამშრომლობითა და ბავშვთა და ახალგაზრდობის განვითარების ფონდის ფინანსური მხარდაჭერით ტარდება და მისი მიზანია პანკისის ხეობაში მცხოვრები ახალგაზრდებისთვის განათლების გაუმჯობესების ხელშეწყობა, სამოქალაქო ცნობიერების ამაღლება, ღია დისკუსიების წახალისება და მოტივაციის გაზრდა სამომავლო უნარ-ჩვევების გამომუშავების მიზნით.

 

მონადირის მოგონებები-“მთა მასარის თავზე”

“დილით რომ გამეღიძა, გარედან ქართული საუბარი მომესმა, ნაბდის კალთა გადავწიე, წამოვჯექი, რეზინის ჩექმები ჩავიცვი და გარეთ გამოვედი. უცნობს მივესალმე, რომელიც ხალისისანად შემეგება და სიცილით მითხრა:
– აქ რას უზიხარ, რას დასდევ თათრის ტყუილებს, ამოდი მაღლა მასრაზე, არჩვები ჯოგებად დადიან.
-მართლა?დათვებს მეც ვეწყობი, ჩემი მონადირული სპეციალობა არჩვებია, სიამოვნებით გეწვევი, სად დგეხარ?-ვეკითხები.
-გაღმა ქედის თავში, რკინის მთის განშტოებაა, ქედს იქით გადახვალ და მათ მასარის მწვერვალზე ხარ.
საუზმეზე გეგმა დავსახეთ. თუში მეცხვარე ხალისიანი მოსაუბრე გამოდგა, თანაც კოლეგები აღმოვჩნდით, ფშაველში თუ ლალისყურში ფიზკულტურას ასწავლიდა. სპორტული აღნაგობა ჰქონდა, ფიზიკურად მომზადებული ახალგაზრდა იყო, კარგი მეცხვარე ჩანდა, აბა, თუშს ცხვრისა რა ესწაველბა.
შევთანხმდით, რომ მეორე დღეს ვეწვეოდით. მან საჭირო პროდუქტი მოიმარაგა და სუფრას შემოუერთდა, მაგრამ დიდხანს ვერ დარჩებოდა, ცხვარი უპატრონოდ, ძაღლების ამარა ჰყავდა მიტოვებული.
მეორე დილით გავემზადეთ მასარაში წასასვლელად. მდ. იორის ერთ-ერთი სათავის შენაკად უნდა ავყოლოდით, ვისერგიც ცხენით გამოგვყვა, პროდუქტი უნდა აეტანა მშრალი ცხვრის მწყემსისათვის.
დილაადრიან დავეშვით ხევისკენ. ძალიან ადრე იყო, დილის სუსხლი იგრძნობოდა, ბალახზე ცვარი ბრწყინავდა. დაბლა ტყეში სიგრილე იყო, სუსხლი სიცივისა გაქრა. აგვისტო იწურებოდა, დეკას სიყვითლე შეეპარა, ძირებში ფოთოლი მწვანედ ხასხასებდა, ხეებზე ფოთლებმაც მთლად არა, მაგრამ ნაწილობრივ სიმწვანე დაკარგა და აჭრელდა, მაღლიდან ისე ჩანდა, როგორც ფერადფერადი ბაწრით ნაქსოვი ხალიჩა.
ხევში სწრაფად ჩავედით, სამხრეთით, კეხის გორისკენ ავიღეთ გეზი. როგორც კი მივაღწიეთ კეხის გორის ძირს, დასავლეთისკენ შევბრუნდით და ავყევით ხევის წყალ. მართალია, ბილიკი არ იყო, მაგრამ ხევს ბრტყელი ძირი ჰქონდა, სიპით დაფარულ ნაპირებზე სიარული არ ჭირდა.
მზე ამოიწვერა კიდეც, როცა ჩრდილოეთისკენ, მასარის მთისკენ ავიღეთ გეზი. მზის სხივებმა ჯერ მთის წვერები გაანათა, შემდეგ თანდათან ხევშიც ჩამოაღწია და სითბოც მოიტანა თან. ჩვენ ნელა შევუდექით აღმართს და საუზმის ხანს(“მერთ ხეენ”) მივაღწიეთ ალხაჯს. ცხენს წინ მიუძღოდა, შორიდანვე თვალით ზვერავდა სავალად იოლ ადგილებს და კლაკნილი ხაზით აჰყავდა ცხენი აღმართზე.
მეცხვარე და ცხვარი არ დაგვხვდა ადგილზე, დილიდანვე აიყრებოდნენ სადგომიდან სა საღამომდე არც დაბრუნდებოდნენ. ცხენიდან ბარგი ჩამოვხსენით და გზა განვაგრძეთ, ფაცოიჩი იქ დარჩა, რადგან ცხენს მაღლა ვერ ამოიყვანდა.
მზე ზენიტში იდგა, როცა რკალისებური ქედის ცერზე ავედით. ცხელოდა, გაოფლიანებული ვიყავით, მაგრამ ცერზე ნელი ნიავი ქროდა და ოფლიანი შუბლები მივუშვირეთ, ჩამოვჯექით და დავისვენეთ. ვაკე ცერზე გადავხოხდით და დაბლა ჩავიხედეთ. მასარის მთის ჩრდილო მხარე კლდიანი იყო, მაგრამ შიგადაშიგ ვაკეებიც ჰქონდა. საკმაოდ ფართო ადგილი რკალისებურად იყო გაშლილი, თანდათან დაბლა იშლებოდა. შორს სიღრმეში წიფლოვანის ხევი ჩანდა და ალაზანი ვერცხლის წვრილი ზოლივით იკლაკნებოდა ვიწრო ხევში.

პირდაპირ, ოდნავ მარცხნივ, აღმართულიყო ბორბალოს მწვერვალი, კახეთის ალაზნის პირიქითა ალაზნისა და ანდაქის წყლის მკვებავი. მწერვალი ბორბალოსი ქუშად გამოიყურებოდა, კლდეები და ნაშალები სალტედ შემორტყმოდა მის გუმბათს. მრისხანედ გამოიყურებოდა ბორბალო, მისი წვერი ნისლში იყო გახვეული და ნისლიც მოშავო ფერისა იყო. სამაგიეროდ მისგან წამოსული ქედი, რომელიც სპეროზასთან, მახვალის ხევთან წყდებოდა, მწვანით იყო მოსილი. მის იქით, დაბლა ალაზანი მიედინებოდა მთათუშეთისაკენ, მერე დაღესტანს გაივლის და მგონი, ყოუსის სახელით კასპიის ზღვაში ჩაედინება.
ქედების, მთათა წვერების ცქერით ვტკბებოდი, როცა გელა უკან გადმოხოხდა და მითხრა, რომ არჩვების ჯოგი ქვე, დაბლა ფერდობზეა შეფენილიო. მაშინვე გადავხოხდით ცერზე, ქვებს ამოვეფარეთ და ქვევით გადავიხედეთ. გელამ დურბინდი მომაწოდა და ქვემოთ საჩვენებელი თითით მანიშნა ჯოგის ადგილსამყოფელი.
პირველად ვერაფერი შევნიშნე საყურადღებო, მერე ყურადღებით დავაკვირდი და კლდეზე მდგომი ვაცი არჩვი შევნიშნე, რომელიც მიდამოს გადასცქეროდა. მივმართე დურბინდი ამ ვაცის ირგვლივ, დარწმუნებული ვიყავი, რომ ჯოგი იქნებოდა ამ მონაკვეთში გაფანტული. გაოცებული დავრჩი, როცა შევნიშნე დიდ მონაკვეთზე გაშლილი ჯოგი, რომელიც უდარდელად ძოვდა. მიდამო, მართალია, ქაოტურად გაფანტული კლდეების არეს წარმოადგენდა, მაგრამ უმეტესი ადგილი საძოვარს წარმოადგენდა.

როგორც საძოვარი იყო შერეული სახისა, ქვისა და მიწის გაშლილი ერთობლიობა, ისე ფსიტების ჯოგიც გაფანტული იყო ვეებერთალა მონაკვეთზე, ზოგი თითო, ზოგი ორ-ოროლა და სამ-სამი და ასე შემდეგ; ზოგი ძოვდა,ზოგი კლდის ძირში იდგა ან იწვა და ზანტად იცოხნებოდა, მაგრამ ერთობლიობაში ჯოგის სახეს ინარჩუნებდა. ამ მთამ გაამართლა თავისი სახელწოდება “მასარ” ქისტურად არჩვს ნიშნავს. ძალიან ძნელი იყო მიპარვა, მთელი ფერდობი რკალისებურად იყო გაშლილი, ნახევარმთვარისებურად იყო მოწყობილი. ღია მხარე ჩრდილოეთით, წიფლოვანი ხევისკენ იყო მიქცეული. ყველა მხარე, შესაძლო მიპარვის ადგილი იყო გაფანტული, რომ ყოველი მხრიდან მთელი მიდამო მათ თვალსაწიერში მოქცეულიყო.

რაც მთავარია, გუშაგი არჩვი ისეთ ადგილას იდგა, რომ მთელი მიდამო, მთელი ჯოგი იყო მის თვალწინ გაშლილი.
გეგმა შევადგინეთ. მე ვიცნობდი ფსიტების ერთ გამოკვეთილ ჩვეულებას, რომელიც მრავალწლიანი დაკვირვების დროს თითქმის არ დარღვეულა: სროლის ან დაფრთხობის დროს ფსიტი ყოველთვის აღმა, მწვერვალისკენ მირბის. მხოლოდ ერთ შემთხვევაში იცვლის გეზს: ტყვიის მოხვედრის შემდეგ მკვეთრად შემობრუნდება და დაღმა დაექანება. ვიცოდი რა, რომ დაფრთხობის შემდეგ მაღლა გამოიქცეოდნენ, გელას ვუთხარი, რომ დაბლა ჩასულიყო ჯოგის შეუმჩნევლად და დაეწყო მიპარვა. არჩვები, როგორც კი შენიშნავდნენ,ან სროლის შემდეგ, თუკი ამის საშუალება მიეცემოდათ, აღმა გამოიქცეოდნენ.

 

ამასობაში მე მწვერვალისკენ ავიწეოდი და გამოქცეული ჯოგის წინ აღმოვჩნდებოდი.
გეგმა კარგი იყო, რომ იტყვიან, წყალი არ გაუვიდოდა და წარმატებაში ეჭვი არ მეპარებოდა. ჩემი ამხანაგი შემოვლით დაღმა დაეშვა, მე კი წამოვწექი და დაველოდე, როდის დაიწყებდა მიპარვას. სწორედ აქ დავუშვი შეცდომა. მთაში ნადირობისას მონადირეს უნდა შეეძლოს ორინეტირება და მანძილის გავლის დროის განსაზღვრა. ეს ერთ-ერთი აუცილებელი პირობაა წარმატებული ნადირობისა.

მე ვიმყოფებოდი ქედის ცერზე, რომელიც ეშვებოდა რკინის მთისკენ, ხოლო მასარის თავში, ჩემგან დასავლეთით ბორბალოდან ეშვებოდა ქედი სამხრეთისკენ, კეხისგორის მთის მწვერვალზე ჩაივლიდა უკანა ფშავისკენ. ქედი, რომელლის ცერზეც მე ვიმყოფებოდი, პერპენდიკულარივით ეყრდნობოდა აღნიშნულ ქედს. ჩემი ამოცანა იყო, რომ არჩვების ჯოგს დავხვედროდი პერპენდიკულარის ფუძეზე.
როცა ვიფიქრე, რომ დრო დადგა ჩემი დაძვრისა, ავდექი და აღმართს შევუდექი. მოხრილი მივდიოდი, რომ ჯოგს არ შევემჩნიერ, მაგრამ ნახევარი გზაც არ მქონდა გავლილი, როცა პირველი არჩვი შევნიშნე, რომელიც ლაღად ამოხტა ბორბალოს ქედის ცერზე. მე გავიქეცი, თუკი შეიძლება სირბილი ეწოდოს აღმართზე ძუნძულს. პირველს მეორე მოჰყვა, მეორეს- მესამე, მესამეს- მეოთხე და ა.შ. არჩვები დაქანებულ ქედის ცერზე, რიგში ჩამდგრები, გრაციოზული ნახტომებით, ერთი მეორეზე მიყოლებით სამხრეთისკენ მიქროდნენ.
დიდებული სანახავი სურათი გახლდათ, ისე ლამაზად ჩანდნენ ლურჯი ცის ფონზე, ისე ცქვიტად ეშვებოდნენ ქედზე, გეგონებოდა, ჰაერში მიცურავენო. დედების გვერდით ერთწლიანი ციკნები(ჩეფიჩები) მიკუნტრუშობდნენ, გეგონებოდათ, არენაზე არიან და საჩვენებელ ილეთებს ასრულებენო.
მე ვერა მხედავდნენ. ჩვენ შორის მანძილი 300-400 მ. იქნებოდა. დრო და მანძილი ვერ გამოვთვალე, ამას მივხვდი და ბოთესავით ვიდექი. მერე თავის თავზე გაბრაზებულმა სროლა დავიწყე. აჩქარებული ვისროდი, დამიზნების გარეშე. ვხედავდი, როგორ აყენებდა ტვიები ქვიშაზე ბუქს, აქა-იქ მტვერი ავარდებოდა ხოლმე, მაგრამ ვერაფრით ვაიძულე თავი, მშვიდად, დამიზნებულად მესროლა.
ერთ-ერთი ჩეფიჩი, რომლის წინ ტყვია სიპის ქვას მოხვდა და ცხვირწინ სიპის ნამსხვრევები აუფრიალა, ტიგიდან გადმოხდა და ჩემკენ დაღმართზე დაეშვა. მე მისკენ ვისროლე, მაგრამ ტყვიები გარშემო ხვდებოდა, მტვერს აყენებდა და დამფრთხალი ციკანი კვლავ ჯოგისკენ გაქანდა, ამასობაში ჯოგი თვალს მოეფარა, მე კი გამოლენჩებული ვიდექი და გავყურებდი იმ ადგილს, საიდანაც ჯოგი ჩაეფარა.
გაოგნების მარწუხებისგან გავთავისფულდი თუ არა, დაღმა ფერდობზე გავქანდი და სწრაფად გავნდი გორის კეხთან, გავიხედე იქით, მაგრამ არჩვები არსად ჩანდნენ. ჩამოვჯექი, მწარე სინანულმა შემიპყრო, ლანძღვა დავუწყე ჩემს თავს: რას ეგდე, შე უტვინო, შე ბოთევ, რატომ თავის დროზე არ აეგდე და არ ახვედი მაღლა, ზედ ცხვირწინ წაგივიდა 30-მდე ფსიტი. შენც იტყვი მონაიდრე ვარო, როგორ უნდა შეხედო ამხანაგებს თვალებში…
როცა მიზანში ავაცდენ, ძალიან ცუდ გუნებაზე ვდგები ხოლმე მნიშვნელობა არ აქვს, ნადირს ვესვრი თუ უბრალოდ რაიმე ნიშანს. სხვისა არ ვიცი, მაგრამ მე მთრგუნავს მიზანში აცდენა. ნადავლს ჩემთვის არცთუ დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა, მთავარი იყო თავად ნადირობის პროცესი, მაგრამ მონადირემ იმასაც უნდა გაუწიოს ანგარიში, რომ ამხანაგი გენდოდა, რომ მას აქვს ინტერესი ხორცისადმი.
მე ვისროდი AKM-ის სისტემის კალაშნიკოვის ავტომატიდან. ცხადია, ჯერი რომ მიმეშვა, ბევრ არჩვს დავაწვენდი, ეს ძალიან კარგად ვიცოდი, მაგრამ მე ჩემი შეხედულება მქონდა: ნადირს იმდენი შანსი უნდა ჰქონდეს გადარჩენისა, რამდენიც მონადირეს მისი მოკვლისა. ამიტომ არის, რომ არასოდეს მინადირია ძაღლებით, არასოდეს მიმიღია მონაწილეობა ძაღლებით კოლექტიურ ნადირობაში. ერთხელ ვნახე, როგორ გადაეჩვა ალაზანში ძაღლების დევნილი არაქათგამოცლილი შველი, როგორ მძიმედ სუნთქავდა დაღლილ-დაქანცული და როგორი უმწეო იყო.
ოფლში გახვითქული გელა ამოივდა მაღლა, მძიმედ სუნთქავდა, იმედიანი გამომეტყველება უცბად შეეცვალა, როცა ნირწამხდარი დამინახა.
-რა მოხდა, ვერ მოარტყი ვერც ერთს?- კერ კიდევ იმედის თვალით მიყურებდა.
ვერაფერი ვუპასუხე, მხოლოდ ხელები გავასავსავე.
-საით წავიდნენ?- იკითხა ამხანაგ,ა როცა ყველაფერს მიხვდა.
მე ისევ ვიჯექი ნაშალზე, წარმოუდგომლად ვანიშნე სამხრეტისკენ, კლიანი ბორცვისკენ. ის საჩქაროდ დაეშვა ცერდაცერ, მეც წამოვდექი და უკან გავყევი ძუნძულით. სწრაფად ჩავედით იმ ადგილას, სადაც ჩაეფარნენ. აქ ქედი ორად იყოფოდა: ერთი განშტოება ხევსურეთისკენ, ანდაქის ხეობისკენ ეშვებოდა , მეორე უკანა ფშავისკენ. როცა ქედის მწვერვალს შემოვუარეთ ორივემ ორივე მხრიდან, ჩვენ წინ გადაიშალა უკანა ფშავი, ქედისძირს, არცთუ შორს რამდენიმე სახლი ჩანდა, სოფლის სახელწოდებები არც ერთმა არ ვიცოდით.
მაგრამ არჩვების კვალიც კი არ ჩანდა. თითქოს მიწამ ჩაყლაპა, ისე გაქრნენ. საოცარი იყო ისე სწრაფად როგორ გადაიქროლეს გორები, რომ თვალი ვერ მოვკარით. კი, ვიცოდი, რომ სწრაფად, დიდი ნახტომებით კლდეებზე დაფრინავენ, მაგრამ ასეთი გაუჩინარება ვერ წარმომედგინა.
დაბლა ალხაჯიდან ვისერგიმ დაგვიძახა. სროლის ხმა, ცხადია, ესმოდა, მაგრამ ვერ ხვდებოდა. ქედს გადმოვდექი და ვაცნობე წარუმატებლობა. წავედიო, ამომძახა და თავქვე წავიდა.
მალე გამიარა მარცხით გამოწვეულმა სინანულმა, მონადირე მზად უნდა იყოს წარუმატებლობისთვის, თუ არ გიწერია, ათ ნაბიჯზეც ვერ მოახვედრებ ტყვიას. ამხანაგი კარგი მყავდა, აქეთ მამხნევებდა, ერთი სასაყვედურო სიტყვაც არ დასცდენია. ჩამოვსხედით, დურბინდით შევათვალიერე მოპირდაპირე ალპური ქედი, რომელიც სამხრეისკენ ეშვებოდა მასარის მწვერვალიდან. ეს გორა თითქმის მთლიანად დეკით იყო დაფარული, შიგადაშიგ ტერასები ბალახითა და ქუჩით იყო აჭრელებული. ასეთ ადგილებს ეტანება არჩვი, მით უმეტეს, თუ ნაწილობრივ კლდიანიც არის.
მესამე მონაკვეთის ვზვერავდი, რომ თვალი მოვკარი მუქ სხეულს, რომელიც ოდნავ შეირხა. დავაკვირდი და დავრწმუნდი, რომ მარტოხელა ვაცი იყო.დურბინდი გელას გადავაწოდე და ვუთხარი, რომ დააკვირდებოდა ჟანგისფერი პიტალო კლდის ძირს, დეკიანის ზემოთ. მან დურბინდი გამომართვა და ერთი-ორი წუთის შემდეგ თავი დამიქნია.
გეგმა შევადგინეთ: უნდა ავსულიყავით მაღლა, არჩვის პირდაპირ, შემდეგ დავეშვებოდით დაბლა ხევისკენ, ჩავიდოდით ძირს, სანამ არ აღმოვჩნდებოდით ერთ ხაზზე ჩვენ და ვაცი და მერე დავიწყებდიტ სროლას. ორივე პარალელური ქედის ცერები საკმაოდ იყო დაშორებული ერთმანეთისგა, მაგრამ ძირში ხომ ხევი ვიწროვდებოდა და მოპირდაპირე ფერდები უახლოვდებიან ერთმანეთს. ვაცი არჩვი მოპირდაპირე ქედის ფერდის შუაწელს ქვევით იმყოფებოდა.
დავიწყეთ ჩასვლა, უფრო სწორად ჩაცურება.ნადირი ძალიან შორსაც რომ იყოს, გამართულად მოსიარულე ადამინს ადვილად აღმოაჩენს და მაშინვე გარბის. მოხრილ მდგომარეობაში მოძრაობის დროს არ გარბის, მაგრამ მხედველობის არედან არ უშვებს. თავი აუცილებლად უნდა ჰქონდეს მონადირებს მხრებში ჩარგული, რადგან, არ ვიცი რატომ, არჩვები და სხვა რეული ცხოველიც ცირველ რიგში თავს აკვირდება. ალბათ, ინსტიქტით იციან, რომ ადამიანის თავი ძალზე საშიშია მათთვის.
დაღმართში, თანაც ციცაბო დაღმართში თავჩარგული ჩაღუნული სიარული ძალზე ძნელია, თითქმის შეუძლებელიცაა შეუმჩნევლად დაშვება. ამიტომ პირაღმა დავწექით, ფეხებით წინ დავიწყეთ ჩასრიალება მაღალ ბალახებში. შეუმჩნევლად გავუპირისპირდით, დურბინდში, ჩამავალი მზის სხივებზე ჩანდა გაშლილ ადგილზე მდგომი ვაცი. თანაც გვერდულად იდგა, ხანდახან თავს აწევდა და დაკვირვებით შეათვალიერებდა მიდამოს.
შორს იყო, დაახლოებით 400-450 მეტრი იქნებოდა, შეიძლებოდა მეტიც იყო. სამიძნის შკალაზე 400მ დავაყენეთ და ერთდროულად ვესროლეთ. ერთი კი შეხტა ნადირი ადგილზე, მაგრამ არ დაძრულა ადგილიდან. სროლა განვაახლეთ, მაგრამ სამიზნეს კარგად ვერ ვარჩევდით.
მთაში სიბნელე უეცრად მოდის. ხევის სიღრმეში მზის ჩასვლისთანავე ბნელდება, მთის წვერები ცის ლაჟვარდ ფონზე დაბლა დაიწია, დეკის ბუჩქის ძირში დადგა, აშკარა იყო, პირველივე სროლის დროს დაიჭრა, თორემ მთის მწვერვალისკენ გავარდებოდა. დურბინდში ვხედავდი, თავჩაღუნული იდგა, ფეხსაც კი არ ინაცვლებდა.
ბინდის გამო სროლა ჭირდა. ავტომას სამიზნე კოლოფი მოვხსენი მანათობელი ტყვიები ჩავამატე და სროლა გავაგრძელე. ვხედავდი, როგორ ხვდებდა ტყვიები გარშემო, მაგრამ არჩვი უვნებელი რჩებოდა. მის ახლოს პატარა კორომი იყო, მაანათობელი ტყვიებისგან შეშინებული ამ კორომს შეეფარა.
გელამ ავტომატი გადაიკიდა და ხევისკენ სწრაფად დაეშვა. ლოდებზე გადაირბინა და აღმართს შეუყვა. ფეხმარდი ახალგაზრდა სწრაფად მიიწევდა წინ და ჯერ კიდევ კარგა ვხედავდი, როგორ უახლოვდებოდა კორომს. მერე თვალს მიეფარა და მეც დაბლა ხევში ჩავედი, ლოდზე ჩამოვჯექი და ლოდინი დავიწყე.
უკვე ბნელოდა, როცა გელა დაბრუნდა,დაბრუნდა ხელცარიელი, დაღვრემილი.
-ვერ მიაგენი?-ვეკითხები, თუმცა ვიცი, რომ ვერ აღმოაჩინა.
-ვერამ ვერსად ვნახე, თან დაბნელდა კიდეც.
-შორს ვერ წავიდოდა, მგონი სადმე ჩაწვებოდა, ნადირმა ჩინებულად იცის შენიღბვა,- ვეუბნები ამხანაგს, – წავიდეთ მალე მთვარეც ამოვა და გაგვიადვილდება სიარული.
ხევ-ხევ ჩავყევით, ეს ხევი აღმოსავლეთით უხვევდა და მთავარ ხევს უერთდებოდა. გზა არ აგვერეოდა, შეიძლებოდა ღამე სიარული. რა თქმა უნდა, იქვე შეგვეძლო ღამის გათენება. დილით კი მოგვენახა დაჭრილი ვაცი, მაგრამ ჯერ ერთი, ხალვათად გვეცვა და გავციდებოდით,მეორეც სსაჭმელიც არ გვქონდა, მშიერ კაცს კი სიცივე ძვალ-რბილში ატანს.
ბედად მთვარე ამოვიდა და სადღაც ვახშმობის ხანს ავედით ბინაში. მეცხვარეებს მოვუყევით ჩვენი უიღბლო ნადირობის შესახებ.
-ძალიან თარსი დღე შეგხვდათ,- გვეუბნება სარქალი, – თუ იღბალი არ გწყალობს, ტყუილია ყველაფერი.
გავიხსნეთ ხელმოცარვის ბევრი შემთხვევა, შუაღამემდე საუბარში გავატარეთ დრო და დასაძინებლად დავწექით. მაგრამ დიდხანს არ დამეზინა, წინა დღის ყველა წვრილმანი გავიხსენე, გავაანალიზე და ერთი საყურადღებო დასკვნამდე მივედი : აუცილებელია, განსაკუთრებით მთაში, მანძილის აღქმა. უნდა შეძლო, დაახლოებით მაინც განსაზღვრო, რამდენ ხანს მოუნდები გარვკეული მანძილის გავლას. შემდეგ კი ამ თოფის სამიზნე შკალაზე შესაბამისად აღნიშვნა-დაყენება შეძლო.
მეორე დღეს ვისერგი ბარში ბრუნდებოდა და მეც ვერ დავრჩებოდი მეტხანს. მართალია, დრო მქონდა, მაგრამ ფეხით მომიხდებოდა სახლში დაბრუნდება და გადავწყვიტე, ცხენით მემგზავრა. მეორე მიზეზი, რომლემაც განაპირობა ჩემი გამომგზავრება, უნდა გამოვტყდე , იყო მარცხიანი ნადირობა. იმედი დავკარგე, რომ შემდგომი ნადირობა წარმატებული ქინებოდა, მარცხს შევეგუე და გამოვემგზავრე.
გამომგზავრების წინ გელას პირობა ჩამოვართვი, რომ აუცილებლად ასულიყო გუშინდელი, ჩემი ღრმა რწმენით, დაჭრილი არჩვის მოსანახად.
– თუ იმავე ადგილას არის, აუცილებლად მიაგნებ, იქ უკვე ყორნები დასტრიალებენ,ალბათ,თავს. ყოველ შემთხვევაში, ტყის კორომი კარგად დაათვალიერე, სადმე ჩამალული იქნება.
– კარგი, მაგაზე არ იფიქრო, ვიცი, რაც გაწუხებს. თუ მივაგენი, შენ წილს გამოგიგზავნი.
– წილზე არაა საუბარი, შენც კარგად იცი, რამდენად მაინტერესებს ეს. მთავარია, მანადირემ არ დაივიწყოს მთავარი პრინციპი- არ უნდა მიატოვოს სატანჯველად დაჭრილი ნადირი.
როცა ამას ვეუბნები, გელას ჩემი ცხენი აღვირი ეჭირა, მარცხენა ხელით უნაგირს კეხს ჩასჭრიდებოდა, რომ ჩემთვის შეჯდომა გაეადვილებინა. ხელის ჩამორთმევით გამოვემშვიდობე ზრდილობიან ახალგაზრდას.”

ხასო ხანგოშვილი

მონადირის მოგონებები – “იარაღის სიყვარული”

როგორც მოგეხსენებათ, გამოვიდა ხასო ხანგოშვილის ახალი წიგნი ,,მონადირის მოგონებები”.

წიგნი სამწუხაროდ ყველასთვის ხელმისაწვდომი არ არის, ამიტომ საიტის ადმინისტრაციის გადაწყვეტილებით, ამ წიგნიდან თითოეულ მოთხრობას გამოვაქვეყნებთ ჩვენს საიტზე…

იარაღის სიყვარული ბავშვობიდანვე დამყვა. ჯერ კიდევ დაწყებითი სკოლის მოსწავლე ვიყავი, როცა ხისგან ვაკეთებდი დამბაჩებს, რომელთაც შეეძლო ზიანის მიყენება გარშემო მყოფთათვის. ხისგან გამოვჩორკნიდით ხოლმე დამბაჩას, შემდეგ ხის ლულაზე ვამაგრებდით თოფის გასროლილ მასრას, რომელსაც ფუძის ახლოს, გვერდზე პატარა ნაჩვრეტს ვუკეთებდით, სადაც ვათავსებდით ასანთის ღეროს ისე, რომ მისი თავი ხურავდა ამ ნაჩვრეტს.

დამბაჩის დატენვა შემდეგნაირად ხდებოდა: პირველ რიგში თოფის წამალი ჩაიყრებოდა მასრაში იმ დოზით, რომ მასრაზე გაკეთებულ ნაჩვრეტს ასცილებოდა, წამალი ქაღალდის საცობით(თექის საცობი არც გვენახა) დაიცობოდა, შემდეგ ტყვიის საფანტს ან ჩუგუნის ნამსხვრევებს მოვათავსებდით, ზემოდან კვლავ ქაღალდის საცობი კეთდებოდა და დამბაჩაც მზად იყო სასროლად. გასროლაც არ შეიცავდა სირთულზეს: ნაჩვრეტთან მიმაგრებულ ასანთის ღერს ჩამოჰკრავდი ასანთს, ცეცხლი ნაჩვრეტით თოფის წამალს გადაეცემოდა და დამბაჩაც იგრიალებდა.
ცხადია, ტყვია ან საფანტი შორს არ მიჰქონდა დამბაჩას, რამდენიმე მეტრზე შეეძლო ეფექტი მოეხდინა. მაგრამ ეს იარაღი არ იყო სანდო, ხშირად მასრა სკდებოდა, ან უკუცემის დროს სწყდებოდა ხეს და საშიშროებას წარმოადგენდა, პირადად ხელები მქონდა ხოლმე დაუმწვარი დენთით აჭრელებული.

მიუხედავად ამისა, ათასნაირ ხერხს მივმართავდით ხოლმე ბავშვები დამბაჩის თუ მსგავსად შეკოწიწებული თოფის გასამართად. იმ პერიოდში(მე-20 ს. 50-იანი წლები) სოფელში ჯერ კიდევ იშოვებოდა მწყობრიდან გამოსული კაჟიანი თოფებისა და დამბაჩების ლულები, რომელთა გამოყენებით ვცდილობდით შეგვექმნა იარაღი.
ჩემი იარაღით დაინტერესება შენიშნული ჰქონდათ არა მარტო მშობლებსა და და-ძმებს, არამედ მეზობლებსა, ბევრი მიშლიდა, უმთავრესად ქალები, მაგრამ მამაკაცები მხოლოდ შენიშვნით, სიფრთხილის დაცვისკენ მოწოდებით კმაყოფილდებოდნენ. უფროსი ძმა ალექსი იარაღის მოყვარული იყო დ არ მიშლიდა იარაღობანას, პირიქით, მეხმარებოდა კიდეც.
მე-4 კლასში ვსწავლობდი, როცა ალექსი ციხიდან გათავისუფლდა. ბიძაშვილისთვის ქალის მოტაცებაში მონაწილეობდა და ოთხსი წელი მიუსაჯეს. ერთხელაც, როცა აიავანზე ვიჯექი და დამბაჩის ასაწყობად ვჯახირობდი, გვერდზე ჩამიარა, მერე შეჩერდა, ჩაიმუხლა, გამომართვა ხის დამბაჩა და შეათვალიერა.

მერე დაკვირვებით შემომხედა. უფროს ძმას ვაღმერთებდი და შიშით შევცქეროდი, მეშინოდა, არ ამიკრძალოს შემოქმედებითი საქმიანობა-მეთქი. მან კი მშვიდად მითხრა:
-აბა ერთი წამომყევი, რაღაც მეგულება შენთვის.
მაშინვე წამოვხტი და გავყევი. ორსართულიანი სახლი გვქონდა მაშინ, იმერლების მიერ 1936 წელს აშენებული, დაბლა ქვითკირის სართული იყო, მაღლა კი ცაცხვის ფიცრული ოდები, გარშემო აივნებით. აღმოსავლეთის აივანი აგურით იყო ამოშენებული და პატარა ოთახი იყო მოწყობილი, ჩრდილო კედელთან ბუხარი იყო მიშენებული. ამ ოთახს არ ვხმარობდით.
ალექსი შევიდა ამ ოთახში, პირდაპირ ბუხრისკენ გაემართა, ხელი შეჰყო საკვამურში, კარგა ხანს აფათურა და შემდეგ კმაყოფილი სახით შემომხედა. მან ბუხრიდან ჩვრებში შეფუთული, მჭვარტლით დაფარული რაღაც საგანი გამოიტანა.
ინტერესით შევყურებდი, ცახცახმა ამიტანა, ვგრძნობდი, რომ რაღაც საოცრება უნდა მომხდარიყო. არ ვიცოდი, რა იდო ამ ჩვრებში, მაგრამ დარწმუნებული ვიყავი, რაღაც არაჩვეულებრივი რამ უნდა ყოფილიყო. ამას მახვედრებდა ალექსის იდუმალებით მოცული სახე, რომელზედაც ღიმილი და რაღაც მოგონებები იხატებოდა.
ალექსანდრემ გადაფერთხა მჭვარტლი, ფრთხილად შემოაცალა ჩვრები, მერე სუფთად შენახული მატერია და გამოჩნდა დოლიანი რევოლვერი, რომელიც ოთხი წლის განმავლობაში იდო ბუხარში, მაგრამ არ დაჟანგულიყო და შავი ფერი არ დაეკარგა.
საოცრად ლამაზი იარაღი იყო, იმ სისტემის იარაღი შემდეგშიც კი, როცა თითქმის ყველა სახის(იმ დროს პანკისში არსებული) იარაღთან მქონია საქმე, არ შემხვედრია. დიდი ზომის არ იყო, დაახლოებით დოლურიანი ნაგანის სისტემის რევოლვერს ჰგავდა, მაგრამ მათ შორის განსხვავებაც იყო: ნაგანს გლუვი ლულა აქვს, მას კი კურთხვილი ლულა ამშვენებდა.

დოლურიც ნაგანისგან განსხვავებით ექვსვაზნიანი იყო, თანაც საკმაოდ მსხვილი კალიბრის, რუსული შაშხანის ვაზნა თავსდებოდა, ოღონდ მასრა შევიწროების ადგილას უნდა გადაჭრილიყო და ფუძესთან, სადაც ყველაზე ფართოა, ცოტათი გადაქლიბვა იყო საჭირო. დოლურიც ლამაზი იყო, ტარი ჩუქურთმებით დამშვენებული ხით იყო მოპირკეთებული.
ერთი სიტყვით, მზეთუნახავი იყო. პირდაღებული ვუყურებდი ამ საოცრებას. ალექსიმ დოლური გადახსნა, ექვსივე ვაზნა გასროლილი იყო, მასრები შიგ დოლურში ჩაჭედილიყო, ვერაფრით შეძლო ამოღება, მომაწოდა და მითხრა:
– აი, შენ, ნამდვილი იარაღი, დღეიდან შენია, მაგრამ ფრთხილად ატარე, გარეთ არ გაიტანო და მეორედ არ ამომაყოფინო ციხეში თავი. და კიდევ – არასოდეს დაუმიზნო იარაღი გარშემომყოფთ არც დატენილი და არც დაუტენავი. ეს არის პირველი წესი იარაღთან მოპყრობისა, ეს კარგად დაიხსომე.
ბედნიერებისგან ხმა ვერ ამოვიღე, გამოვართვი რევოლვერი და თვალცრემლიანი დავყურებდი, ვერ ვიჯერებდი, რომ ეს ლამაზი იარაღი ჩემი იყო, ვათვალიერებდი და უსასრულოდ შემეძლო მისი ცქერა. ადრეც, როცა წამოვიაზარდე მაშინაც და ახლაც კარგ მეიარაღედ ვთვლი თავს, ახლაც სიყვარულით ვიხსენებ ჩემს პირველ ნამდვილ იარაღს. კარგად არც მახსოვს, რომელი სისტემისა და რომელი ქვეყნის გამოშვება იყო.

ალბათ, უფრო კოლტის ან სმიტ-ვენსონის ტიპისა, თუმცა დანამდვილებით ვერ ვიტყვი. ცხადია, ძველი გამოშვების იარაღი იყო, მაგრამ ნახევრად ავტომატური, თითს გამოსწევდი, დოლური ტრიალებდა და დამცემი ჩახმახი მომდევნო ვაზნას ეცემოდა. კოლტის სისტემის ძველი გამოშვების რევოლვერის ჩახმახის ფეხზე შეყენება და დოლურის ტრიალი ცერის საშუალებით ხდებოდა. ჩემი ექვსვაზნიანი რევოლვერი კი გაუმჯობესებული იყო, თანაც დატენის დროს დოლური ბუდიდან გვერდზე კი არ ინაცვლებდა, დოლურის გვერდიდან დამცველი იხსნებოდა, ატრიალებდი დოლურს და ისე ტენიდი.
ერთი სიტყვით, დიდებული იარაღი იყო. ხმარების წესები ძმამ ამიხსნა, აგრეთვე ამიხსნა, თუ როგორ უნდა დამეტენა ვაზნები. უცბად ისევ წავიდა ბუხრისკენ, ისევ აფათურა კარგა ხანს ხელი საკვამურში, კვლავ მომცრო ფუთა გამოიღო და გახსნა. მასში ხის პატარა კოლოფი იყო, საიდანაც ჩემი ლევორვერის ყალიბის გადაჭრილი მასრები, მთლიანი ვაზნები და მრგვალი ტყვიები ამოიღო.

თან ამიხსნა, როგორ დამემზადებინა ვაზნები და მარტო დამტოვა ჩემს სიმდიდრესთან ერთად.
ის დღე იყო და დამთავრდა კიდეც ჩემი ბავშვური თამაშობები ხის იარაღებთან, თუმცა მშვილდ-ისარი და “რაგატკა” კიდევ კარგა ხანს დარჩა ჩემს არსენალში. ახლა უკვე მოზრდილ მეზობელ ბიჭებთან მქონდა მეგობრობა. რევოლვერის წყალობით მათ თავიანთ წრეში მიმიღეს.
მეორე ფაქტორი, რომელმაც ასაკით უფროს მონადირეებთან დამაკავშირა, იყო ორლულიანი, 16 კალიბრიანი სანადირო თოფი, რომელიც ალექსის აჩუქა ზემო მაჩხაანელმა ციხის მეგობარმა რამან ტოკლიკაშვილმა. ის ჩემს ძმასთან ერთად იმ სამეულში შედიოდა, რომელთაც მოახდინეს ხირსის პატიმართა ბანაკში ორგანიზებული სისხლიანი ამბოხი ქურდების წინააღმდეგ, რასაც რამდენიმე ქურდის სიცოცხლე შეეწირა.
თოფი ღილაკიანი(“კნოპკიანი”) დამცველის მქონე იყო და დიდ სიფრთხილეს მოითხოვდა. თოფის გამხსნელ-დამკეტი სახელურის უკან მოთავსებული იყო ღილაკი, რომლის ცერა თითით წინ წაწევის შემდეგ დამცველი იხსნებოდა და სროლისთვის მზად იყო. ხშირ შემთხვევაში, უყურადღებობით, ღილაკის გადაადგილება შეუმჩნეველი რჩებოდა.

განსაკუთრებით მაშინ, როცა ფრინველს ეპარები, მოხსნი დამცველს, მაგრამ ამ დროს თუ ფრინველი სხვა ტოტზე გადაფრინდა, აზარტში შესულ მონადირეს ავიწყდება დამცველის უკან გადმოწევა, კვლავ ეპარება და ამ დროს გაუფრთხილებლობით შეიძლება თოფი გავარდეს. ჩახმახიანი ორლულიანი თოფი უფრო საიმედოა, ჩახმახს მოზიდავ ცერით, ფეხზე დააყენებ და ნათლად ჩანს თოფის საბრძოლო მდგომარეობა..
ამიტომ იყო, რომ ამ თოფს მარტოს არ მატანდენენ, მაგრამ მე ყოველთვის ვახერხებდი მისით სარგებლობას. ბოლოს და ბოლოს, ნება დამრთეს, თავისუფლად მეტარებინა. იმ პერიოდში(გასული საუკუნის 50-იანი წლები) მზა ვაზნები(ქარხნული) იშვიათობა იყო, რეგიონებში მათ არც ხმარობდნენ, თითბრის მასრები, ამფეთქებლები(“ფისტონი”), თოფის წამალი და საფანტი იყიდებოდა და თავად ვამზადებდით ვაზნებს. ცხადია, თოფის წამლის საზომი, თექის საცობები და ვაზნის დამზადებისათვის საჭირო ხელსაწყოები არ გაგვაჩნდა, მათი შეძენისათვის ფულიც არ გვქონდა, მაგრამ ბიჭები ვარაუდით, თვალზომით ვტენიდით მასრებს და ვნადირობდით ფრინველებზე.
ხშირად, როცა ტყვიის საფანტი არ გვქონდა, ჩუგუნის გადაგდებულ ქვაბებს ვპოულობდით, ქვით ვამსხვრევდით წვრილ ნაწილაკებად და საფანტის მაგივრად ვიყენებდით. სხვათა შორის, ჩუგუნის “საფანტი” ძალიან ეფექტური იყო, განსაკუთრებით ბეღურების გუნდს რომ ვესროდით ხოლმე. მაგრამ თოფს აფუჭებდა, ლულას ხაზავდა, რომელიც ხშირი წმენდის მიუხედავად იჟანგებოდა. მაშინ თოფის ლულები მოკალული არ იყო.
ტყვიას ასე თუ ისე ვშოულობდით, ვადნობდით, წითელ მიწაში გაკეთებულ ყალიბებში ვასხამდით და საჭირო ფორმის მსხვილ თუ წვრილ საფანტს, საჭირო ყალიბის მსხვილ ტყვიას(“ჟაკანს”) ვამზადებდით.
აღნიშნულ პერიოდში, ქისტებში, ნიშანში სროლა ძალიან პოპულარული იყო. ახალგაზრდობა იკრიბებოდა და ვისაც ჰქონდა, საკუთარი თოფიდან ისროდა. დიდი გნიასი და ხმაური იდგა, მაგრამ, როცა რომელიმე თოფს დაუმიზნებდა, სამარისებული სიჩუმე ჩამოვარდებოდა ხოლმე. როგროც კი თოფი გავარდებოდა, ყველა სანიშნისკენ გარბოდა, ატყდებოდა ერთი აურზაური, მოწონების შეძახილები ან დამცინავი ხორხოცი. ბოლოს მსროლელიც მივარდებოდა და თუ ააცდენდა, დაღვრემილი განზე გადგებოდა.
ყოველტვის მაოცებდა, რატომ განიცდიდნენ ასე მძიმედ ქისტები სროლაში მარცხს. მათთვის ნამდივლად დიდი ტრამვა იყო ნიშანში სროლის დროს დამარცხება, ეს სათაკილოდ მიაჩნდათ და ვარჯიშში უამრავ ტყვია-წამალს ხარჯავდნენ, რათა მარჯვე სროლაში დახელოვნებულიყვნენ. ანდაზად იყო ქცეული, რომ ერთმა ჯოყოლოელმა კაცმა საკუთარ ეზოში მდგომი მუხა წააქცია ნიშანში გამუდმებული სროლის შედეგადო.

მე ვფიქრობ, რომ ეს სიმართლეა, რადგან გრძელი რუსული შაშხანა განსაზღვურლ მანძილზე მორჩილ წიფელს ხვრეტს. მართლაც, ძალიან უსიამოვნო გრძნობას განიცდი, როცა მიზანს ააცდენ. რამდენიმე მარცხს რომ პირდაპირ წონასწორობიდან გამოჰყავს კაცი, მწარე სინანულის გრძნობა დიდხანს გასდევს მონადირეს.
რა თქმა უნდა, აღნიშნულ შეჯიბრში მეც ვიღებდი მონაწილეობას. სოფლის განაპირას, ალაზნის მხარეს, ჩვენი სახლიდან ჩრდილოეთით 200-მდე მეტრის დაშორებით იდგა მამაჩემის აშენებული ახალთახალი წისქვილი. წისქვილი გაფორმებული იყო შუა ხალაწნის კოლმეურნეობის სახელზე, მაგრამ მამაჩემის საკუთრება იყო, მეწისქვილე ჰყავდა დაყენებული და ამუშავებდა.

შემდეგ უჩივლეს და ჩამოართვეს. უდგა ასე მიტოვებული ეს წისქვილი და კარგი სამიზნე იყო მსროლელთათვის. ფიცრებზე ცარცით ან ნახშირით წრეს შემოვხაზავდით და ვესროდით. თითქმის მთლიანად დაცხრილული აღმოსავლეთის ფიცრული კედელი, ხელის დადების ადგილიც კი არ იყო ნატყიარის გარეშე, ექვსსანტიმეტრიანი ფიცრები სხვადასხვა ყალიბის ტყვიით იყო დაჩვრეტილი.
მართალია, ასეთი სახის სროლებში კარგად გავიწაფე, მაგრამ ერთი ნაკლიც გამომყვა, რაც დიდი მინუსია მონადირისთვის. ვერაფრით შევძელი შემდეგში მოძრავ მიზანში სროლის ტექნიკის ათვისება. ისე შევეჩვიე უზრავ მიზანში სროლას, რომ ძალიან გამიჭირდა ამ სფეროდან გამოსვლა.

როცა წამოვიზრდე, დავდიოდი მწყერზე, ქედნებზე სანადიროდმ რამდენი ვაზნა დამიწვავს, მაგრამ ვერ მივაღწიე სასურველ შედეგს. მთაში ნადირობის დროს ხშირად უწევს მონადირეს სწრაფად რეაგირება, თითქმის დაუმიზნებლად, ინტუიციით სროლა გაფრენილი ნადირისათვის. აქ წამებზეა დამოკიდებული წარმატება, სწრაფ რეაქციას მოითხოვს და გაქცეულ, ნახტომებით მფრინავ არჩვს უნდა მიაყოლო ტყვია.
ძალიან ბევრი რამ არის დამოკიდებული იარაღზე – თოფს კარგად უნდა იცნობდეს მონადირე, უნდა იცოდეს, რომელ ნადირზე რა სახის თოფით უნდა ინადირო. საკუთარი თოფი მონაიდრეს უნდა ჰქონდეს შემოწმებული, ნიშანში სროლით უნდა დაადგინოს, საით იწევს ტყვია და ამის მიხედვით უნდა გაასწოროს სამიზნე. ძველი გამოშვების შაშხანებსა და უხაზო საფანტიან თოფებს ვერ გაასწორებ,მაგრამ გეცოდინება, სროლის დროს საით უნდა დაუმიზნო ნადირს. ასევე დიდი მნიშვნელობა აქვს ადგილმდებარეობას.

მაგალითად, ჩემს პრაქტიკაში ბარში ვერტიკალურად მაღლა სროლის დროს ტყვია ზუსტად მიდის, ვიდრე ჰორიზონტალურად. ვფიქრობ, ეს გამოწვეული უნდა იყოს ტყვიის ტრაექტორიაზე. როცა ჰორიზონტალურად მიქრის ტყვია, გაივლის რკალისებრ ტრაექტორიას თუ თოფზე არ არის დამონტაჟებული მარეგულირებელი სამიზნე, ძნელია ზუსტი სროლა. როცა ვერტიკალურად მიქრის ტყვია, ტრაექტორიის მრუდე მცირეა, მერე რაც უფრო მაღლა მიდის, ჰაერი გაიშვიათებულია და წინააღმდეგობაც ნაკლებია.
ეს განსაკუთრებით შეინიშნება მთაში, როცა 2000 მეტრზე (ზღვის დონიდან) იმყოფება მონადირე. ასეთ სიმაღლეზე ჰაერი გაიშვიათებულია, ტყვიისადმი წინააღმდეგობა ნაკლებია და სროლაც ზუსტია, მაგრამ აქაც არ იცი, რა ადგილიდან მოგიწევს სროლა, რა კუთხით ისვრი, ხევში ხარ, კლდეებში თუ გაშლილ მინდორზე. ერთი სიტყვით, ყველაფერი დამოკიდებულია მონადირის პროფესიონალიზმზე, იარაღის გამართულობაზე.
როგორც აღვნიშნე, იარაღი ბავშვობიდან მიტაცებდა. ჩემი ოცნება იყო, მქონოდა შაშხანა(“ვინტოვკა”) და პისტოლეტი “ტეტე”. ეს ორი იარაღი მიმაჩნდა იარაღების ეტალოდანდა დღესაც ასე ვფიქრობ. მონადირისთვის ყველაზე კარგი მუსიკა თოფის ჭახანია და ყველაზე სასიამოვნო სუნი დენთის “სურნელია”. ხოლო “ვინტოვკისა” და “ტეტეს” გაგრძელებულ გრიალს არც ერთი იარაღის ხმა არ შეედრება.
სკოლაში სამხედრო გაკვეთილები გვიტარდებოდა. სამხედროს გვასწავლიდამეორე მსოფლიო ომის მონაწილე წინუბნელი ვალოდია ნანიევი, რომელსაც მოსწავლეები “პიტის” ვეძახდით, ცხადია, ზურგს უკან. თოფის ყალიბების ახსნისას ხშირად ხმარობდა რუსულ სიტყვსა “პიატის” ფორმა “პიტი”-ს და აქედან დაარქვეს “პიტი”. თავისი საქმე კარგად იცოდა, ბუნებითაც კარგი კაცი იყო და გულმოდგინედ ვსწავლობდით მის გაკვეთილებს, განსაკუთრებით მე და ჩემი სულიერი მეგობარი ნადირობაში დაუდა მარგოშვილი.
კლასში საუკეთესოები ვიყავით “ვინტოვკისა” და “პეპეშას” სისტემის მრგვალკოლოფიანი ავტომატის დაშლა-აწყობაში. მასწავლებელ ვალოდიას გაკვეთილები ჩვენთვის დიდი სიამოვნება იყო, განსაკუთრებით ის გაკვეთილები, რომელთა დროსაც სამხედრო კაბინეტიდან გამოგვქონდა ირაღი და კლასში ვსწავლობდით შაშხანის ნაწილებს, მათ დანიშნულებას, დაშლას, აწყობას, გაწმენდასა და შენახვის წესებს.
როცა მე-10 კლასში გადავედით, თანდათან მომწიფდა იდეა სკოლიდან იარაღის მოპარვისა. ეს იდეა ჩემს გახურებულ თავშიც დაიბადა და გავანდე ჩემს მეგობარს. დაუდა და მე თითქმის მთელი დღეები ერთად ვიყავით, ზაფხულ-ზამთარ ერთად ვნადირობდით ფრინველებზე, ტყვია-წამალას ერთად ვამზადებდით და იარაღზეც ერთად ვჩხირკედელაობდით. კიდევ ერთი რამ გვაკავშირებდა – ძალიან გვიყვარდა წიგნები, მხატვრული ლიტერატურის კითხვას ვიყავით გადაყოლილები.
დაუდა სიფრთხილით შეხვდა ჩემს იდეას, მაგრამ ისეთი თავდაჯერებული ვიყავი წარმატებაში, რომ შევძელი მოყოყმანე მეგობრის დაყოლიება და დეტალურად გავაცანი ჩემი გეგმა. იარაღის სათავსო მდებარეობდა სკოლის დერეფნის სამხრეთ ბოლოში, აღმოსავლეთის მხარეს. ეტყობა, ადრე აქ კარი გადიოდა ეზოში, შემდეგ ამოაშენეს ალიზის აგურით და მოპირდაპირე კედელს მოაშენეს ორი საკლასო ოთახი. იარაღის საცავის კარები დერეფანში გამოდიოდა, საცავს ოთახი არც ეთქმოდა, ვიწრო საკანივით იყო.

კარებს გააღებდი და პირდაპირ ალიზით ამოშენებულ კედელთან იდგა შაშხანის მისაყუდებელი ხის კარკასი და ჩამწკრივებული იყო შაშხანები, ორი კარაბინი და ორიც “პეპეშას” სისტემის ავტომატი. გვერდით კუთხეში ხელის ტანკსაწინააღმდეგო ყუმბარები, სამოსწავლო ვაზნები, აირწინაღები და სხვა სახმხედრო აღჭურვილობა ელაგა.

ჩემი გეგმა შემდეგში მდგომარეობდა: დღისით, გაკვეთილების შემდეგ, საკლასო ოთახის ერთ ფანჯარას დაუკედავად დავტოვებდით, უბრალოდ მიხურული იქნებოდა და გარედან მიწოლით შიგნით გაიღებოდა, ღამე, ასე 12 საათის შემდეგ გადავძვრებოდით ფანჯრიდან, გადავწევდით დაფას, რომელიც ალიზით ამოშენებულ კედელთან იდგა და ნაჯახით დავშლიდით ალიზის აგურებს. მთავარი იყო ერთი აგურის გამოღება, დანარჩენს, ორს თუ სამს, ადვილად გამოვიღებდით.

შემდეგ ხელის შეყოფა და შაშხანების გამოღება დიდ სირთულეს არ წარმოადგენდა. ჩამოშლილ აგურის ნაშალს ტომარაში მოვათავსებდით, ჩვრით იატაკს მოვასუფთავებდით, დაფას თავის ადგილზე დავაბრუნებდით და ფანჯრიდან გადმოვიპარებოდით.
ყარაული საშიშროებებას არ წარმოადგენდა, რადგან მას სამასწავლებლოში ეძინა. იარაღის საცავის გატეხვის ამბავსაც გვიან გაიგებდნენ, მეორე ორშაბათს, ვინაიდან კვირაში ერთი გაკვეთილი გვქონდა. ასე რომ ჩვენ არხეინად შეგვეძლო შაშხანების დამალვა და ლოდინი, როგორ ჩაივლიდა ძიება.
კარგი გეგმა იყო, ჩვენზე, მოსწავლეებზე, აბა, ვინ იფიქრებდა, ასეთი დონის ქურდობა შეუძლიათო.
ყველაფერი გათვლილი გვქონდა. შაშხანებს ლულაზე, ვაზნების ბუდეზე სხვადასხვა ყალიბის ბურღით ერთი ნაჩვრეტი იყო გაკეთებული.

ამ ნაჩვრეტში ბაბიტის გამდნარ ტყვიას ჩავასხამდით, ვაზნა წინასწარ ექნებოდა პირში მიცემული, რომ გამდნარ ტყვიას დაბლა არ ჩაეღწია. რადგან გაბურღული იყო, ტყვია გვერდით ხაზებშიც შეაღწევდა და მკვიდრად შეავსებდა ხვრელს. შემდეგ სალტეს შემოვაჭდობდით და თოფი მზადყოფნაში იქნებოდა სამოქმედოდ.
ზოგიერთ ჩახმახს ვაზნის ფფისტონზე დასაცემი ნემსა გადაჭრილი ჰქონდა, მაგრამ არა ყველას. ზოგი შაშხანა ახალი იყო, ზოგიერთი საკმაოდ გაცვეთილი. ამიტომ შევარჩიეთ ორი ახალი შაშხანა, ჩახმახები სრული ნემსათი ავაწყვეთ და წინასწარ დავაწყვეთ სადგომზე იმ ადგილას, სადაც ვაპირებდით ხვრელის გაკეთებას, ეს ჩვენთვის სირთულეს არ წარმოადგენდა, როგორც წარჩინებულ მოსწავლეებს, მასწავლებელი გვავალებდა იარაღის გამოტანასა და დაწყობას.
ერთი სიტყვით, კარგად შემუშავებული გეგმა იყო და მის წარმატებით შესრულებაში ეჭვი არ მეპარებოდა.
ღამე დათქმული იყო, ყველაფერი მომზადებული. სადღაც შუაღამისას წამოვდექი ლოგინიდან, ძველმანები ჩავიცვი, ტომარაში ჩავდე ნაჯახი და სატეხიი და მივადექი დაუდას სახლს. დათქმულ ნიშანზე ჩემიი მეგობარი ზლაზვნით გამოვიდა და როგორც კი შევხედე, გულმა რეჩხი მიყო.
-წავედით, დაუდ, დროა, საქმეს შევუდგეთ.
-დიდი ბოდიში, მაგრამ გადავიფიქრე, ვერ წამოვალ.
– როგორ თუ ვერ წამოხვალ, რას ამბობ, რამ შეგაშინა?- მღელვარებას ვერ ვფარავდი..
-შიში რა შუაშია, ყველაფერი ავწონ-დავწორნე, სარისკო საქმეა, გასკდება და დავიღუპენი.
-როგორ თუ დაიღუპები? მეც შენთან არ ვარ? საქმეში ხომ ერთად ვართ, თუ ჩავარდა საქმე, ორივე ვაგებთ პასუხს.
ვცდილობდ, დავარწმუნო, მაგრამ ძლიერ ვარ შეშფოთებული, ვიცი,ჯიუტი ხასიათი აქვს, თუ ერთი გადათქვა, ძნელია მისი დაყოლიება.
-შენი საქმე სულ სხვაა,- ორჭოფულად ამბობს, ვერ ვხვდები, საით უმიზნებს, მე ვგრძნობს, რომ ამდენი ხსნის ნალოლიავები ოცნება მემსხვრევა, საათივით აწყობილი გეგმა მეშლება. ვცდილობ, დავარწმუნო, რომ ყველაფერი კარგად ჩაივლის, ვეუბნები, თუ ჩავარდა გეგმა, ყველაფერს ჩემს თავზე ავიღებ და ა.შ.
-შენ ჯერ პატარა ხარ, ხასოა(ორიოდე წლით დიდი იყო ჩემზე), შენ ჯერ არ ყოფილხარ მილიციაში დაკითხვაზე და არც კამერაში მჯდარხარ. ჩემს ოჯახს აქვს ამის გამოცდილება. შენც იცი, აბრაგების შენახვის გამო რამდენჯერ ააწიოკეს ჩვენი ოჯახი, ოჯახის წევრები დაჭერილები იყვნენ, ეჭვს მაშინვე ჩემზე მიიტანენ, შავ სიაში ვართ ყველანი შეტანილები, კაცი, ქალი, ბავშვი, შენ რა გიჭირს, ძმები გყავს, ახმეტაში ხელისუფლებას იცნობემ, მაგარი ბიძა გყავს, გამოგიყვანენ.
შემდეგ, როცა ყველაფერი ავწონ-დავწონე, მივხვდი, რომ მართალი იყო. მაგრამ იმ ღამეს არაფრის დაჯერება არ მინდოდა, ვფიქრობდი, რომ მიღალატა და ძლიერ დამწუხრებული დავბრუნდი სახლში. გეგმა ჩაიშალა, სხვას უკვე ვეღარ გავანდობდი. უფროსებისგან გაგონილი მქონდა – თუ სამმა იცის, ქვეყანამ იცის – და ხელი ავიღე ამ საქმეზე.
გავიდა წლები და სანადიროდ მიმავალს შემხვდა კაცი, რომელსაც სამოსწავლო “ვინტოვკა” ჰქონდა, ნაჩვრეტი კი შედუღებული, მაგრამ ამაზე შემდეგ…
მიუხედავად იმისა, რომ ძლიერ განვიცადე ასეთი საგულდაგულოდ და, ჩემი აზრით, უნაკლო გეგმის განუხორციელებლობა, დაუდთან მეგობრობა არ შემიწყვეტია. მით უმეტეს, როცა მეორე თუ მესამე დღეს დაუდმა დამაჯერებლად ამიხსნა, რომ იარარის გატეცების საიდუმლო ადრე თუ გვიან გამჟღავნდებოდა.
-მომისმინე, ამხანაგო(“ლადუაღალ ნაყუასთ”), თოფებს მე და შენ მიწაში ხომ ვერ ჩავმარხავდით, ოქრო რომ არ არის. სანადიროდ ხომ ოდემსე გავიტანდით და ბევრი თუ არა, ცოტა მაინც მიხვდებოდა, რომ სამოსწავლო თოფები იყო, ხალხში გავრცელდებოდა ხმა მოპარული თოფების შესახებ და მილიციონერების ყურამდეც მივიდოდა, დამიჯერე, სწორად მოვიქეცით, რომ არ გავტეხეთ პიტის კაბინეტი.
მე ვერ დავეთანხმე, ჯე კიდევ ცხელ გულზე ბოღმა მაწვებოდა, მაგრამ წლების გასვლის შემდეგ, როცა სიყმაწვილემ ჩიაარა და დინჯი აზროვნების დრო დადგა, მივხვდი, რომ დაუდა მართალი იყო და ჩემზე ჭკვიანიც. დღევანდელი გადასახედიდან მადლობასაც ვწირავ უფალს, რომ სწორედ ასე დამთავრდა ეს ჩვენი ყმაწვილური ავანტიურა, თორემ მთელი ცხოვრება რაღაც ხინჯად გამყვებოდა.
მაგრამ იარაღი ძალიან მიყვარდა და ეს არცთუ სასიქადულო გატაცება მთელი ცხოვრების მანძილზე გამომყვა. იშვიათად ყოფილა პერიოდი, როცა იარაღი არ მქონდა, ხან საკუთარი მქონდა, ხან ძმების თუ ნათესავების იარაღს დავატარებდი, უმთავრესად პატარა, ჯიიბის იარაღს, პისტოლეტს ან ნაგანს. ცუდი ჩვევაა, ძალიან ცუდი, რაღაც აზარტულ გატაცებას ჰგავს, თითქოს ხელს შეზრდიაო, ისე გიდევს მუდამ ხელი იარაღზე.

მით უმეტეს, თუ სმა-ქეიფიც გიყვარს, სიმთვრალეში კაცი დიდ გულზეა, თუ იარაღიც წელზე არტყია, თავი ყარამან ყანთელი ჰგონია და ფათერაკიც ახლოსაა. იარაღს სიფრთხილე უყვარს, რომ იტყვიან, წელიწადში ერთხელ ეშმაკიც ტენის მას ერთხელაც თითსაც გამოჰკრავს სასხლეტს.
ერთი ცუდი ჩვეულება დამჩემდა: ქორწილებში და დღეობებში სროლა მიყვარდა, ქორწილში უიარაღოდ როგორ წავიდოდი- ხალხმრავალ ადგილებში იარაღის ტარება სახიფათოა, ყოველთვის მსაყვედურებდნენ უფროსები ამ ამავნე ჩვევის გამო, მაგრამ სიცილით ვამბობდი ხოლმე :
– იარაღთან ვარ შეზრდილი, კარგად მაქვს ათვისებული ხმარების წესები.
მაგრამ ასეთი ტრაბახი და თავდაჯერებულობა სიკეთეს არ მოიტანს და რამდენიმე შეცდომა დავუშვი. ღმერთმა შემიწყალა და ყველაფერი მშვიდობიანად დამთავრდა, მაგრამ მივხვდი რომ კოკა ყოველთვის წყალს ვერ მოიტანდა. საბოლოოდ შევეშვი იარაღის წარამარა ტარებასა და ტრიალს.
ძმისწულის ქორწილი იყო. მაყრიონი წავედით პატარძლის მოსაყვანად. პატარძალიც ჩვენი სოფლელი იყო, ა.გუმაშვილის ოჯახში კარგი სუფრა იყო გაშლილი და ქეიფი გაჩაღდა. უფროს ძმისწულს ვუთხარი:
– წადი, ჩემი მანქანის “ბარდაჩოკში” პისტოლეტი დევს, წამოიღე და როცა ვიცეკვებ, ისროლე და მერე ისევ თავის ადგილას მოათავსე. მართლაც, ცეკვის დროს გაისმა “ტეტეს” გაბმული სასიამოვნო მჭახე ხმა და და გონებაში გავიაზრე, რომ გავარდა ორჯერ თუ სამჯერ.
როცა პატარძალი გარეთ გამოვიყვანეთ “ტეტე” დავცხე. ჩახმახი უკან წამოვიდოდა და გაჩერდა. ეს პოზიცია მაშინ დგება როცა სავაზნე დაიცლება და სავაზნის ენა, რომელიც ვაზნას მაღლა წევს, ჩახმახს აჩერებს. როცა მანქანაში დავჯექი საჭის ქვეშ ჩავწიე ხელები, ფეხები განზე გავწიე ყოველი შემთხვევისათვის, მარცხენა ხილის გული ვკარი გამოწეულ ჩახმახს, შევაცურე ბუდეში და დავაცემინე. იგრიალა”ტეტემ”.

ქალიშვილებმა, რომლებიც უკვე მოთავსდნენ მანქანაში, წამოიკივლეს,- მანქანაში ნუ ისვრიო. სახტად დავრჩი, შევცბუნდი, მაგრამ იხტიბარი არ გავიტეხე, ნაძალადევად გავიცინე და ყასიდად დავაყოლე:
– ეშხიც სწორედ მანქანაში სროლაში მდგომარეობს. დავძარი მანქანა და გვერდით მდგომ ხალხში ერთმა ქალმა დაიძახა:
-ბავშვს პისტოლეტი ესროლე და მიდიხარ?
გაოცებული შევხედე და დავინახე მის გვერდით მდგომი 10-12 წლის ქერა ბიჭი, რომელსაც მუცელზე ხელები მიეჭირა და ტიროდა. მაშინვე გვერდზე მივაყენე მანქანა და გადმოვხტი. ერთდროულად მივიჭერით ბიჭთან მე და ქირურგი შერიფა, ჩემი მეგობარი, რომელიც გვერდით მეჯდა, წავავლეთ ხელი ბავშვს და შევცვივდით ჩემი დეიდაშვილის ახიადას ეზოში.
შუშაბანდის კარი ღია იყო, შევედით და იქვე საწოლეზე შერიფმა წამოაწვინა, უფრო სწორედ, მიაგდო ბიჭი და წამოუწია პერანგი. ბიჭს წითელი ზოლი გასდევდა მთელი მუცლის გაყოლებით, ჰორიზონტალურად. მეგობარმა უხმოდ შემოხედა, თავი გააქნია, ბავშვი წამოაყენა, დააამშვიდა არაფერი გჭირსო და გარეთ გავიდა.
ნირწამხდარი ვიყავი, ვგრძნობდი, რომ დიდ უბედურებას გადავურჩი, ბიჭს ვუთხარი, ახლავე დავბრუნდები და მნაქანისკენ წავყევი მეგობარს. პატარძლის სახლში მიყვანის შემდეგ სწრაფად მოვბრუნდი, ბავშვის მშობელი ვნახე, ავუხსენი, რაც მოხდა და ბავშვთან ერთად ავედით ძმის სახლში, სადაც დიდი ზარ-ზეიმი იყო. მაგრამ ჩემთვის უკვე დამთავრდა ქორწილი, არ იყო სიხარული, ყველაფერი ჩამიმწარდა.
როცა “ტეტეს” ჩახმახი ბუდეში არ შეცურდა და უკუცემის მომენტში გაჩერდა, მე ვიფიქრე, როგროც ზემოთ აღვნიშნე,ვაზნებისგან სავაზნე კოლოფი დაიცალა, მაგრამ თურმე ბოლო ვაზნა ლულის სავაზნე ბუდეში გაიჭედა და მან შეაჩერა საკეტი. როცა მე მარცხენა ხელის გული ვკარი ჩახმახზე, რადტყმის შედეგად გაჭედილი ვაზნა ლულაში შეცურდა და “ტეტე” საბრძოლო მდგომარეობაში დადგა. მე რომ დამეხედა იარაღისთვის, შევნიშნავდი ხარვეზს და ყველაფეირი რიგზე იქნებოდა.
საოცარი ის იყო, თუ როგორ გაიარა ტყვიამა ხალხში, მე ხომ იარაღი დაბლა,”ჟიგულის” ძარის ნავში, მანაქანის იატაკის ვერტიკალურად მივმართე. შემდეგ, ფხიზელი გონებით ავწონ-დავწონე, მანქანის ძარის იატაკი დავათვალიერე და ყველაფერი ნათელი გახდა: “ტეტე” ძლიერი პისტოლეტია, ტყვიას გამჭოლი გამტარიანობა ახასიათებს.

ტყვიან გახვრიტა ძარის იატაკი, მოხვდა დაბლა გზას, შესაძლებელია ქვიან ადგილას, მიმართულება შეიცვალა, გამოვიდა მანქანის ქვემოდან და ასხლეტილი მაღლა წამოვიდა და უკვე ძალადაკარგული ხალხისკენ წავიდა. საოცარია, როცა ბიჭის მუცელს შეეხო, დაუწვა კანი, მაშასადამე, ჯერ კიდევ სწრაფად მოძრაობდა და იმდენ ხალხში დაიკარგა, სხვას არავის შეეხო. მართლაც, ალაჰის დიდი წყალობა იყო, რომ ასე ბედნიერად დასრულდა ყველაფერი.
ჭკუის სასწავლებელი მაგალითი იყო, მაგრამ სათანადო დასკვნები ვერ გავაკეთე, სანამ მეორედ არ შევეხე ფათერაკს. ღამე ძროხა სახლში არ მოვიდა, ვეძებეთ, მაგრამ ვერ ვნახეთ, თანაც დაღამდა და დილისთვის გადავდე ძებნა. ჯერ კიდევ არ იყო კარგად გათენებული, კვლავ წავედი ძროხის საძებნელად და ყოველშემთხვევისათვის, “ტეტეც” გავიყოლე. მზე უკვე კარგა ხნის ამოსული იყო, როცა მივაგენი, მერე ნახირის მოძებნაც დამჭირდა და მხოლოდ შუადღისას დავბრუნდი შინ.
არ გაუვლია დიდ დროს. სადილობას ვაპირებდი, რომ სამნი მომადგნენ: ჩემი ძმა ომარი, ბიძაშვილი ვისერგი და მეგობარი გოგია. დავსხედით, პური ვჭამეთ და არაყიც დავაყოლეთ. სმის გაგრძელებაზე უარი თქვეს, ქორწილში უნდა წავიდეთ ჯოყოლოში, გრძელი მოსე გვეპატიჟება, მისმა ვაჟიშვილმა ჰამიდამ ჩეჩნეთიდან პატარძალი ჩამოიყვანა და იქ იხდიან ქორწილსაო.
ავედით ჯოყოლოში. ჰამიდა მამასავით მაღალია, პატარძალიც სიმაღლეში არ ჩამოუვარდებოდა, ერთი სიტყვით, შესაფერისი წყვილი იყო. ნეფე-დედოფლის ცეკვის დროს რამდენჯერმე ვისროლე, დამცემი დავუშვი და უკან გადმოწევა დამავიწყდა, იარაღი დამცველის გარეშე მდგომარეობაში წელში გავირჭე.
ცოტა ხნის შემდეგ ტუალეტში გავედი. სამზარეულო უკან, ხეხილის ბაღში მოეწყოთ და ხალხი ტუალეტის გვერდით მიდი-მოდიოდა. სიგარეტს მოვუკიდე, რათა დრო მეხელთა და ისე შევსულიყავი ტუალეტში. ტუალეტი ხისა იყო, იატაკიც ხიასა ჰქონდა, უეცრად იარაღი დაცურდა და იატაკზე ბრაგვანი მოადინა.

დაცემისთანავე გავარდა კიდეც. როგორც კი დავწვდი და ავიღე, შევნიშნე, რომ გასროლილი მასრა გამოეგდო, ახალი პირში ჰქონდა მიცემული და “ტეტე” საბრძოლო მზადყოფნაში იყო. გასუსული ველოდი, ატყდებოდა თუ არა კივილ-წივილი, ხალხი ხომ ბუზივით ირეოდა ბაღში. გონება სწრაფად მუშაობდა, სწრაფად გამიელვა, რომ თუ უბედურება მოხდა, თავს ვერ ვუშველიდი, რადგან ძმა სუფრაზე იჯდა და ხომ ვერ მივატოვებდი.

თუ როგორ მოვახერხებდი მის გაყვანას, არ ვიცოდი, მაგრამ ის კი ვიცოდი მტკიცედ, რომ ვერ მივატოვებდი.
გარეთ უჩვეულო არაფერი მოხდა, მხოლოდ ერთმა ქალმა წაილაპარაკა, კაცმა არ იცის, სად ისვრიანო. ვიცი ოფლი მოვიწმინდე, სუფრასთან დავბრუნდი და გოგიას ვუთხარი, ვერა ვარ კარგად, შინ ჩამიყვანე და მერე ამობრუნდი მეთქი. გოგოიამ ჩამიყვანა და დავიძინე. დილით კი დავიფიცე, რომ ქორწილში იარაღით აღარ წავიდოდი.
ორჯერ ღალატს არ ვაპატიებდი ჩემს “ტეტეს”, გავყიდე და კარაბინი შევიძინე. გავიდა წლები, მაგრამ “ტეტე”, მისი სროლის ხმა ისევ მომენატრა და კვლავ შევიძინე, მაგრამ უკვე სიფრთხილით ვეკიდებოდი.
ბევრი შემთხვევა მახსოვს, როცა იარაღთან გაუფრთხილებელ მოპყრობას სიცოცხლით სავსე ახალგაზრდა შეეწირა. განსაკუთრებით დამამახსორდა ომალოელი ახმად წუწაშვილის ტრაგიკული სიკვდილი. ახმადი ბრგე აღნაგობის, ვაჟკაცური შესახედაობის, ზრდილი, ქისტურ ადათ-წესებზე აღზრდილი, მეგობრების მოყვარული, სტუმართმოყვარე ახალგაზრდა იყო.

ახალი წლის ღამეს ნაქეიფარი სახლში დაბრუნდა,თანასოფლელი თანამეინახე ამხანაგიც ახლდა, გაშლილ სუფრას მიუსხდნენ და ქეიფი განაგრძეს.
სუფრაზე იარაღზე ჩამოვარდა საუბარი, მასპინძელი გავიდა მეორე ოთახში, გამოიტანა შავად მოელვარე “ტეტე” და თანამეინახეს გადასცა: ნახე, როგორი იარაღიაო. ამხანაგიც ათვალიერებდა პისტოლეტს, საკეტი გააჩხაკუნა და უცბად გავარდა იარაღი.
გაუფრთხილებელმა მოპყრობამ იარაღისადმი შეიწირა ახალგაზრდა კაცი, რომელიც სოფლისთვის, თავის ხალხისთვის გამოსადეგი, ჭირსა და ლხინში თანამდგომი, რომ იტყვიან, კაი ყმა იყოო, ისეთი, რომელზედაც ძველებმა თქვეს :
“კარგ ყმასა შურობს სოფელი,
იტყვიან: “კარგი რად არი!”
საქმე რომ გაუჭირდებათ,
ყველა იბარებს: “სად არი?!”

იმავე სოფელში იარაღის გაუფრთხილებლად გამოყენებამ ტრაგედია გამოიწვია. მოსიყვარულე ბიძა-ძმისწული სუფრაზე ისხდნენ, უფროს-უმცროსის კვალობაზე ერთმანეთის პატივისცემაში იყვნენ, რომ ძმისწულმა წელიდან “ტეტე” დააძრო და თავი მოიწონა ბიძის წინაშე. პისტოლეტის თვალიერებასა და სინჯვაში ძმისწულს გაუვარდა იარაღი და ბიძა სიცოცხლეს გამოასალმა.
მართალია, ორივე შემთხვევაში სისხლის ძიება არ დაწყებულა, ქისტები შემთხვევით მომხდარ მკვლელობას პატიობენ და ამ ტრაგიკულ მკვლელობებს არ მოჰყოლია შურისძიება, მაგრამ ორი ახალგაზრდა კაცი გამოაკლდა სოფელს, უდროოდ ჩავიდა საფლავში.
დაჭრა, დასახიჩრება თან სდევს იარაღს გუფრთხილებლად ხმარებას, ამიტომ ყველას უნდა გვახსოვდეს, რომ იარაღი ცდუნებაა, რომ სატანა, ღვთისგან განდგომილი, ჩასაფრებულია, რათა ადამიანს შეცდომა დააშვებინოს.
იარაღი ისე მიყვარდა, რომ მისი გულისტის კომპარტიაშიც კი შევედი.

მამაჩემს საბჭოთა წყობილება ეჯავრებოდა. ჯერ იყო, წისქვილი ჩამოართვეს, მერე ვაჭრობაშიც ზღუდავდნენ, ხელოსნობაშიც ხელს უშლიდნენ, ერთი სიტყვით, ვერ ეწყობოდა დიდ პარტიას, დიდი ბელადიც ეჯავრებოდა და როგორც მამის ნაბოლარა შვილი, მეც ვიზიარებდი მის შეხედულებას, მაგრამ კომპარტიაში მაინც შევედი, რიისი მიზეზიც სწორედ იარაღი გახდა.
საბჭოთა წყობილების დროს იარაღზე მკაცრი კონტროლი იყო, უნებართვო იარაღის აღმოჩენის შემთხვევაში, ციხეს უსჯიდნენ. მართალია, ქისტები იარაღის გარეშე ვერ ძლებდნენ, ხეობაში ყველა სახეობის იარაღი იყო, მაგრამ რეპრესიებიც მკაცრი იყო. ამიტომ იარაღის შენახვა პრობლემა იყო. რას არ ვიგონებდი იარაღის დასამალად, მაგრამ ყოველთვის შიშში ვიყავი, აი, ახლა მომადგებიან-მეთქი.

დიდი ფიქრის შედეგად გამოსავალიც მოვნახე; რაიკომის ბიუროს ნებართვის გარეშე ძალოვნებს პარტიის წევრის გაჩხრეკის უფლება არ ჰქონდათ. პარტიის წევრს იმუნიტეტი იცავდა, თუ, რა თქმა უნდა, დანაშაულს არ ჩაიდენდი.
სწორედ ამიტომ შევედი სკკპ-ს რიგებში და, სხვათა შორის, მაშინვე დავტოვე კომპარტია, როგორც კი საქართველოში ეროვნული მოძრაობა დაიწყო. ჯერ გავაუქმე სკოლის პარტიული ორგანიზაცია(უკვე მდივანი ვიყავი) და მერე ჩემი ორგანიზაციის პარტიის წევრებთან ერთად დავტოვე კომპარტიის რიგები.
პანკისში საბჭოთა ხელისუფლების პერიოდში ძირითადად უცხოური იარაღი(თურქული, გერმანული, ავსტრიული) ჰქონდა ხალხს. გაბატონებული მდგომარეობა ირაღში მაინც რუსულ შაშხანას ეკავა – რუსული წარმოების დოლურიანი რევოლვერს და “ტეტეს”. “ტეტე” იშვიათობას წარმოადგენდა, ყველაზე საიმედოდ ითვლებოდა “ნაგანი”; ნაგანი – 7 ვაზნიანი რევოლვერი, მართლაც,იმედიანი იარაღი იყო.

ჯერ ერთი, ვაზნის სიყალბის შემთხვევაში მაშინვე გადადის ახალ ვაზნაზე. თვითმტენი პისტოლეტის გაყალბებული ვაზნა საკეტის მოძრაობით უნდა გამოაგდო და ახალი ვაზნა უნდა მისცე ლულაში. ეს კი საკმაო დროს გართმევს, რაც შეიზლება ბრძოლის დროს სიცოცხლის ფასად დაჯდეს; მეორეც, რევოლვერში ვაზნა არ იჭედება, რაც არცთუ იშვიათად ხდება ნახევრადავტომატურ პისტოლეტებში; მესამეც, “ნაგანი” სროლის ადგილზე გასროლილ მასრებს არ ტოვებს, პისტოლეტი კი გვერდზე ისვრის ცარიელ მასრებს.

ამდენად, პატარა იარაღებში დოლურიანი რევოლვერი ქისტებში სანდო იარაღად ითვლებოდა და საკმაოდ გავრცელებულიც იყო.
ერთი პრობლემა სჭირდა უცხოურ წარმოების იარაღს – ვაზნების უკმარისობა. პირველი და მეორე მსოფლიო ომების შემდეგ საზღვარგარეთიდან არც იარაღი შემოდიოდა და არც საბრძოლო მასალა. არსებული მარაგი გამოილია და იარაღიც არაფრის მაქნისი აღმოჩნდა. თუ იშოვიდი, მაგალითად “ვალტერის”, “ბრაუნინგის”,” პარაბელუმის” ან დოლურიანი “კოლტის” ან “სტიმ-ვენსონის” ვაზნებს, ძვირი იყო და ჩვენთვის, ახალგაზრდებისთვის მიუწვდომელი.

მახსოვს, პატარა ჯიბის იარაღისთვის 5 ნომრიან ვაზნაში ქ. ბათუმში მე და პეტომ, ჩემმა უახლოესმა მეგობარმა, თითო ვაზნაში 5 მან. გადავიხადეთ და 5 ცალი ვიყიდეთ. 25 მან. სტუდენტებისათვის დიდი ფული იყო, სტიპენდია 28 მან. გვქონდა.
გამოსავალი ყოველთვის მოიძებნებოდა, ადამიანი უცილობლად მიაგნებს ხერხს, რომელიც პრობლემას გადაჭრის. “ვალტერსა” და “პარაბელუმში” საბჭოთა წარმოების “მაკაროვის” სისტემის პისტოლეტის ვაზნების გამოყენება ვცადეთ და მიზანსაც მივაღწიეთ.

ამ ტიპის იარაღს ერთნაირი ყალიბი ჰქონდა, უცხოური წარმოების იარაღს მასრა ოდნავ გრძელი და ტყვიან წინ აქვს წამახვილებული. “მაკაროვის”ტყვია მრგვალია და ოდნავ მოკლე. ჩვენ ის გავქლიბეთ, მივეცით სათანადო ფორმა და გამოვცადეთ.

გასროლა ნორმალურად მოხდა, მაგრამ საკეტის უკუცემა არ მოხდა, ჩახმახმა ვერ გადმოაგდო გასროლილი მასრა ე.ი. ვაზნაში არსებული თოფის წამლის დოზა ნაკლები არის, ან ხარისხით ჩამოუვარდებოდა საბჭოური გერმანულს.

ეს პრობლემაც შემდეგნაირად გადავწყვიტეთ: “მაკაროვის” ვაზნას ტყვია მოვხსენით, სხვა ვაზნიდან ამოვიღეთ წამალი და დავუმატეთ საცდელ ვაზნას. შედეგი დამაკმაყოფილებელი აღმოჩნდა; ვალტერი აკაკანდა და მონადირის ენით რომ ვთქვა, მასრებს “სემიჩკასავით” ყრიდა.
მეორე ვარიანტსაც მივაგენით – ვიფიქრეთ პისტოლეტის ლულის შეცვლა. აქ უკვე საჭირო იყო ზეინკალი, თანაც მაღალკვალიფიციური და სანდო. არც ეს იყო პრობლემა “ეძიებდე და ჰპოვებდეო” – მართალი დოგმაა. ვალტერის ტიპის პისტოლეტი ჰქონდა ჩემს ბიძაშვილს, გამოვართვი და ვუთხარი, “გეკოზე” გადავიყვან-მეთქი. “გეკოც”, მცირე ყალიბიანი შაშხანის ვაზნები იშოვებოდა, 2 მანეთად 50 ცალიან კოლოფს შეიძენდი.
შილდელი ძმაკაცი მყავდა. დათო მჭედლიშვილი, თბილისში მილიციის მაღალჩინოსანს დაატარებდა, ქვეყნის ხალხს იცნობდა. მან მითხრა, რომ პისტოლეტს “გეკოს” ვაზნებზე გადაიყვანდა, ოღონდ “გეკოს” ლულა უნდა გვეშოვნა. ზეინკალს ის “გეკოს” ლულას აძლევდა, რომელიც ჩვენთვის საჭირო ლულას მოჭრიდა, დანარჩენს საფასურში თავად დაიტოვებდა.
შევთანხმდით. “გეკოს” ლულა პეტომ იშოვა და ჩავუტანე თბილისში. რამდენიმე ხნის შემდეგ დათომ მომიტანა იარაღი და მითხრა, ხომ მხოლოდ ერთ ტყვიას ისვრი, თვითტენა არ ხორცილედებაო. არაფერია-მეთქი, დავამშვიდე, ამის გამოცდილება მაქვს, თავად მივხედავ ამას-მეთქი.

მაგრამ ეს პრობლემა გადაუჭრელი აღმოჩნდა: ვაზნაში წამლის ჩამატებამ არ უშველა, ამ იარაღის მოქმედების პრინციპი უჩვეულო აღმოჩნდა, დამცემი მექანიზმი და ჩახმახის მოქმედების მექანიზმი ერთ ზამბარაზე იყო დამოკიდებული.

ზამბარას შევასუსტებდი, რომ უკუცემის მომენტი შემესუსტებინდა და ნახევარადავტომატურზე გადამეყენა იარაღი, მაგრამ უშედეგოდ, იარაღი ერთჯერად ისროდა, ხელით უნდა გადმომეწია ჩახმახი, ტყვია გადმომეგდო და ახალი ტყვია ცახმახის გაშვების შემდეგ თავად შეჰქონდა ლულაში სავაზნე კოლოფიდან.

დამცემ მექანიზმთანაც პრობლემა შემექმნა: გეკოს ნემსა ვაზნის კიდეში ხვდებოდა და ასე ფეთქდებოდა “ფისტონი”; დანარჩენ ყველა იარაღში, რაც კი მინახავს, ნემსა ეცემა “ფისტონის” შუაში.
ერთი სიტყვით, იარაღში, ცეცხლსასროლიანსა და ცივში, დავხელოვნდი და დიდ დროს იარაღთან ვატარებდი. სკოლის მოსწავლეობის პერიოდში მე და დაუდა ერთად ვჯახირობდით ხოლმე. სხვათა შორის, დაუდას ჰქონდა ერთი არაორდინალური იარაღი, ერთსასროლიანი, მსხვილი კალმის მაგვარი. შუა ადგილას იხსნებოდა ხრახნის საშუალებით. ქვემოთა ნაწილი ლულას წარმოადგენდა, ზემო ნაწილში დამცემი მექანიზმი იყო მოწყობილი.

ლულაში “გეკოს” ვაზნა იდებოდა, მერე მექანიზმიან დეტალს მიახრახნიდი და იარაღი საბრძოლო მდგომარეობაში დგებოდა. სასხლეტი, სამიზნე და სხვა იარაღისთვის დამახასიათებელი დეტალები არ ჰქონდა, უბრალოდ, გადმოსწევდი ამ “კალმის” სახურავს, დაუშვებდით და იარაღიც ისროდა. თითქოს ბავშვურ თამაშს ემსგავსებოდა, მაგრამ საშიში იყო ახლო მანძილზე. ერთი სიტყვით, ეშმაკის ნახელავი იყო.
შეიძლება, მკითხველისათვის საინტერესო არც იყოს იარაღზე ასეთი დაწვრილებითი საუბარი, მაგრამ მონაიდე, დარწმუნებული ვარ, თავადაც შეხვედრია ასეთი პრობლემებს და მისთვის, ჩემი აზრით, უინტერესო არ უნდა იყოს. დღეს იარაღის მაღაზიაში შეხვალ და მსოფლიოში საუკეთესო იარაღს შეიძენ, ვაზნებსაც უამრავს იყიდი. ადრე,საბჭოურ წყობილების დროს, ასეთი რამ სიზმრადაც არ მოეჩვენებოდა კაცს.
თოფების მხრივაც იგივე პრობლემების წინაშე იდგა იარაღის მოყვარული თუ მონადირე. როგორც ავღნიშნე, ადრინდელი შემორჩენილი თოფების(გერმანული,ავსტრიული, თუქრული,ირანული) ვაზნები არ იშოვებოდა, რუსული წარმოების შაშხანებიც, უმრავლესობა, მოძველებული იყო, კუთხვილის ხაზები წაშლილი და ტყვია ბრუნვის პროცეში ვერ გადაჰყავდა, შორს არ მიჰქონდა და მიზანსაც ვერ ახვედრებდა.
დაიწყო გადაკეთების პროცედურები. საჭირო იყო ახალი ლულის შოვნა, შემდეგ კარგი ზეინკალის მოძებნა, რომელიც ახალ ლულას ჩახრახნიდა ძველი თოფის გადაჭრილი ლულის ადგილას. ახალი ლულის შოვნაც არ წარმოადგენდა გადაუჭრელ პრობლემას. “დეგტერიევის” ტყვიამფრქვევს თან ახლდა ორი ცალი სათადარიგო ლულა, რომლებიც ინახებოდა საქართველოში და სსრკ-ს ყველა რესპუბლიკაში, სადაც კი იდგა საბჭოთა ჯარის ნაწილები.

შემხვედრია თოფები, რომელთაც ჰქონდათ დამონტაჟებული სომხეთიდან ჩამოტანილი ტყვიამფრქვევის ლულები.
ტყვიამფრქვევის ლულა მასიურია, გარედან ჭდეებით დახურული, ზეინკალი მას ამუშავებს, ათხელებს და “ვინტოვკის” ლულის დონზე დაჰყავს. შემდეგ დამწვარ ვინტოვკას სავაზნე ბუდის ბოლოში ლულას გადაუჭრის, შიგნით ამოჭრის ბურღით ე.წ. “რეზბას”, ჩახრახნის ახალ ლულას და სამიზნეს უყენებს. სამიზნეს თავად მონადირეც ასწორებს ნიშანში სროლით. ასეთი თოფები მთაში სანადიროდ გამოიყენება შორ მანძილზე სასროლად.
ერთხელ მთაში შევხვდი მონადირეს, რომელსაც ერთლულიანი თექვსმეტ კალიბრიან ფილთა თოფში ჩაწნეხილი ჰქონდა “ვინტოკის” ლულა. ისეთი “ბერდენკაც” მინახავს, რომელსაც ვინტოვკის სავაზნე კოლოფი ეყენა და ერთსასროლიანი ხუთსასროლიანად გადეკეთებინა.
გასული საუკუნის 90-იანი წლების დასაწყისიდან იარაღთან დაკავშირებით ძირეული ცვლილება მოხდა. პანკისის ხეობას მოაწყდნენ ეროვნული მოძრაობის წარმომდაგენლები, შემდეგ მხედრიონელები და იარაღის ყიდვა დაიწყეს. ყიდულობდნენ ყველანაირ თოფებსა და პისტოლეტებს, ხანჯლებსაც კი, ფასსაც სოლიდურად იხდიდნენ.

მოგეხსენებათ, ეს ის პერიოდი იყო როცა ფული გაუფასურდა, მეურნეობა, სახელმწიფო სტრუქტურები მოიშალა, ხალხი სამუშაოს გარეშე დარჩა და უკიდურესს გაჭირვებას განიცდიდა, ამიტომ იარაღის გაყიდვა დაიწყეს და მოკლე ხანში ხეობა იარაღისგან დაიცალა.
როცა მხედრიონმა პარპაში დაიწყო, ხეობა იარაღის გარეშე იყო და საფრთხის წინაშე აღმოჩნდა, არ შეეძლო თავის დაცვა.
მაგრამ ჩეჩნეთ-რუსეთის პირველი ომის წინ და ომის პერიოდში პანკისში დიდძალმა იარაღმა მოიყარა თავი. ამჯერად უკვე თანამედროვე იარაღი შემოვიდა, ხოლო ჩეჩნეთ-რუსეთის მეორე ომის დროს ხეობა იარაღით აივსო.
დღეს იარაღზე სახელმწიფო კონტროლი განმტკიცდა. ძალოვნება იციან, ვის აქვს დარეგისტრირებული იარაღი ტარებისა თუ შენახვის ნებართვით, უკანონოდ იარაღის შეძენა ან შენახვა-ტარება მკაცრად ისჯება. სამონადირეო თოფების ტარების ნებართვით შეძენა ხდება, მაგრამ აქაც ნადირობის ნებისმიერ სეზონზე ლიცენზიები გაიცემა. ერთი სიტყვით, ნადირობაც კანონის ჩარჩოში მოექცა, რაც მისასალმებელია, რამეთუ ბრაკონიერობა შეიზღუდა, შეწყდა ნადირის უაზრო და უმოწყალო ჟლეტა.
ზევით ვისაუბრე იარაღთან ფთხილი მოპყორბის საჭიროებაზე. განსაკუთრებით მონადირე უნდა იყოს ფრთხილად, საფრთხეში არ უნდა ჩაიგდოს არც თავისი თავი, არც პარტნიორი მონადირე და, რა თქმა უნდა, გარეშე ადამიანებს უნდა გაუფრთხილდეს. ბევრი შემთხვევა მოხდა, როცა ახალგაზრდა მონადირე ემსხვერპლა ამხანაგის იარაღისადმი გაუფრთხილებლობას.
გასული საუკუნის 70-იან წლებში საჭიდაო არენაზე გამოჩნდა ახმეტელი ახალგაზრდა ზაზა ქინქალაძე. ჭიდაობის მოყვარულებს, მათ შორის ამ სიტყვების ავტორსაც, ეს ახალგაზრდა დაახსომდა თავისი ვაჟკაცური, რაინდურლი ჭიდაობით. განსაკუთრებით გამოირჩეოდა შემტევი ხასიათის ჭიდაობის სტილით, ჭიდაობა დაწყებიდან დამთავრებამდე წამით არ შეასუსტებდა ხოლმე შეტევას, თანაც ჭიდაობა სწრაფას, ცოცხლად. ერთი სიტყვით, გამორჩეული მოჭიდავე იყო.
ნადირობა უყვარდა, ხშირად დადიოდა სანადიროდ და პანკისის ტყეებშიც ნადირობდა. ერთხელაც, პანკისს მეობრებთან ერთად სანადიროდ ეწვია, ბიძახევის თუ ტოლოშის(ზუსტად არ მახსოვს) ტყეში ნადირობდნენ. ზამთარი იყო, დიდი თოვლი იდო. ერთ-ერთი წინაღობის, წაქცეულ წიფელზე გადასვლის დროს თოფი გაუვარდა და საზარდულში მოხვდა ტყვია-კარტეჩი. შემდეგ ხმა გავრცელდა, ამხანაგს გაუვარდაო.

ამას არც ჰქონდა მნიშვნელობა, თავისი თუ ამხანაგის გაუფრთხილებლობით მოხდა უბედურება და დიდი მომავლის მქონე ახალგაზრდა დაიღუპა. თანაც უცბად კი არ არ მოკვდა, მგონი გზაში დაიღუპა, ასეთ ძლიერ ტკივილებს განიცდიდა, თურმე ამხანაგებს ეხვეწებოდა, მესროლეთ და გამათავეთო.
ომალოში თელაველი მონადირეები მეგობრებს ესტუმრნენ და მუწუს ხევის სათავეში სანადიროდ ავიდნენ. სანადირო მონაკვეთები მონიშნეს და ცალ-ცალკე შეუდგნენ ტყვიან ფერდობებს. საუბედუროდ, დილით ადრიანად ამ ადგილებში ავიდა ომალოელი აიუფ გორნაკაშვილი, მაღლა ფერდობიდან ხევდახევ დაბლა უნდა ჩამოეცურებინა წაბლის ხის მორი.

ის ხევში დახრილი ჯახირობდა მორთან, როცა ავტომატიდან ესროლა რამდენჯერმე თელაველმა მონადირემ, რომელმაც ხევში, ბუჩქებში შენიშნა “დათვი”, შეცდომა იმანაც განაპირობა, რომ აიუფს ბეწვიანი შავი ქურქი ეცვა იმ დღეს. მაგრამ ეს სრულიადაც არ ამართლებს მონადირეს, როცა ისვრი, ასი პროცენტით უნდა ხედავდე, რომ ნადირი გყავს მიზანში ამოღებული.
ომალოელმა ქისტმა მასპინძლებმა სტუმარი გააპარეს და მხოლოდ ამის შემდეგ უთხრეს გორნაკაშვილების მკვლელის შესახებ. ისინი სწორად მოიქცნენ, დაიცვეს სტუმარ-მასპინძლის ადათი, ამიტომ მათ რაიმე სახის პასუხისმგებლობა არც დაეკისრათ.

რადგან ტრაგედია შემთხვევით, ყოველგვარი წინასწარი განზრახვის გარეშე მოხდა. უხუცესთა ჩარევის შედეგად სისხლიანი კონფლიქტი მშვიდობიანად მოწესრიგდა, მაგრამ მონადირის გაუფრთხილებელმა სროლამ კაცის სიცოცხლე შეიწირა, ეს კი გამოუსწორებელი შეცდომაა, რომელიც ოჯახისთვის მოუშუშებელი ჭრილობაა და დამნაშვესაც მთელი სიცოცხლე გაჰყვება ამ დანაშაულის სიმძიმე.
ელდარ კუშტანაშვილი გამოცდილი, პროფესიონალი მონადირე იყო. სანდო, საუკეთესო პარტნიორად ითვლებოდა მონადირეებში, თანაც ძალზე გაბედული იყო დათვზე ნადირობის დროს. ლეგენდად დადიოდა, თუ როგორ გამოიყვანა სოროდან დათვის ორი ბელი და მერე თავად ძუ დათვიც, თანაც ეს გააკეთა არა შებოლებით, სოროში გვირაბის(შემხვედრი ხვრელის) გაყვანით, არამედ თავად თავით წინ შეძვრა და ისე გამოიყვანა. დაუჯერებელია, მაგრამ ეს სინამდვილეში მოხდა, რასაც თავად ამ ამბის მომსწრეები ყვებოდნენ.
როცა იგი სახლში, თავის ეზოში, იარაღის (AKჩ-ის სისტემის ავტომატს) წმენდდა და მგონი, სიზუსტეს, სამიზნეს ასწორებდა, იარაღი გაუვარდა და მხარში დაიჭრა. წარმოუდგენელია, როგორ მოიხვედრა ბიჭში ტყვია (როგორ უნდა სჭეროდა იარაღი ხელში), მაგრამ ასე მოხდა, ეს შემთხვევა კიდევ ერთი დასტურია იმისა, რომ ხალხური სიბრძნე უტყუარია: იარაღს ერთხელ ეშმაკი ტენის.
იარაღთან თამაშმა შეიწირა კარგი მონადირე, ოჯახის ბურჯი, საუკეთესო ამხანაგი, სოფლისა და თავისი ხალხის მოყვარული ახალგაზრდა კაცი.

მონადირეებო! გაუფრთხილდით თქვენსა და თქვენს გარშემო მყოფთა სიცოცხლეს, ძალზე ფრთხილად და ფხიზლად იყავით იარაღთან.”
“ღმერთო, ნუ მაჰკლავ ვაჟკაცსა,
ნუ დაუბნელებ მზესაო!
ნუ დაუობლებ ცოლ-შვილსა,
ნუ გაულაღებ მტერსაო!”

მომავლის რწმენით

ეთერ ციხესაშვილის ესსე:

პანკისის ხეობა ულამაზესი კუთხეა საქართველოში. ის აღმოსავლტ საქართველოს ბოლო წერტილია, მნახველებს მოსწონთ და კმაყოფილების განცდა ეუფლებათ. განსაკუთრებით მოსწონთ ჩვენი კულტურა, ტყუმართმოყვარეობა, ტრადიციები. მოსულის თვალს არასდროს გამოპარვია ჩვენი ქალების სისუფთავე, ეს ყველა თვისება დამახასიათებელია პანკისელი ქალებისთვის.
ხეობაში სულ 17 სოფელია. მათ შორის დუისი ყველაზე დიდია. აქ მცხოვრები ხალხიც რატომღაც განსხვავდება სხვა სოფლებისგა, ამაყები და პატივმოყვარეები არიან, უყვართ ყურადღების ცენტრში ყოფნა. მეც ამ სოფელში დავიბადე და გავიზარდე.
მშობლები პედაგოგები არიან, თუმცა პაპა-ბებიის აღზრდამ უფრო მოახდინა ჩემზე გავლენა. ისინი ძალზე რელიგიური ადამიანები იყვნენ, რის საფუძველსაც რა თქმა უნდა ის სალოცავი სახლი გვაძლევდა, რომელიც 1909 წელს სოფელში შემთხვევით სტუმრად ჩამოსული შეიხმა ისა-ეფენდიმ დაამკვიდრა. ხეობაში ისლამიც მან გაავრცელა.

დედა ძალიან მკაცრი და ობიექტური იყო, ბავშვობიდანვე შრომას და საქმეს მიგვაჩვია. ოჯახში პირველად სამი და გავჩნდით, მე როგორც უფროსს, ოჯახური საქმეები მევალებოდა : დების მოვლა-პატრონობა, სახლში წესრიგის, სისუფთავის დამყარება და სხვა.  ყოველთვის ყველაფრის დათმობა მიწევდა, ამით სარგებლობდა ჩემი უმცროსი და ხადიშა და მჩაგრავდა, თავის გასაკეთებელ საქმესაც უკვე მე მავალებდა. მეც რა თქმა უნდა უთქმელად ვუსრულებდი ნებისმიერ სურვილს.
ჩემი მშობლები სკოლაში მუშაობდნენ პედაგოგებად. დედას სამსახური მოშორებით, სხვა სოფელში ჰქონდა, სამსახურში წასვლამდე ყველანაირად ცდილობდა ჩემთვის შრომა შეემსუბუქებინა, მაგრამ მე მაინც მძიმე ტვირთი არ მაკლდა.
შეიხის საპატივსაცემოდ ჩვენს ეზოში დგას სტელა, რომელზეც არაბული წარწერაა. ეზოშივე არის ძველი რიტუალების ფიცრული ოთახი, ხალიჩებითა და მუთაქებით მოწყობილი, კედელზე კი შეიხის სურათია.
მთელი ამ სახლის არსებობის მანძილზე ყოველ ხუთშაბათს საღამოს მოდიან კაცები ე.წ. “ძიარათის” რიტუალის შესასრულებლად, ქალები კი პარასკევს შუადღისით. პაპაჩემის მონაყოლიდან მახსოვს შეიხი ისა-ეფენდი პანკისის ხეობას სტუმრობდა 1909 წელს. მას შემოუკრებია მამაკაცები და ესაუბრებოდა რელიგიაზე. ქრისტიანობას ხეობაში მისდევდნენ : ომალოში, ბირკიანსა და ჯოყოლოში. დუისში, დანარჩენ სოფლებთან შედარებით ისლამის მიმდევრები ჭარბობდნენ.
შეიხის სტუმრობის შესახებ ხმები პანკისში ძალიან სწრაფად გავრცელდა, როგორც ოდითგანვე სტუმართმოყვარე ხალხი, შეიხს ეპატიჟებოდნენ სახლში, სუფრას უშლიდნენ და თავიანთ პატივისცემას ამით გამოხატავდნენ.
რა თქმა უნდა, არც ჩემი დიდი პაპა დარჩენილა ვალში, დაუპატიჟებია სახლში, დაუკლავს ცხვარი და გაუშალა სუფრა. შეიხს სასტიკი უარი განუცხადებია –  ჩემი სტუმრობა ძალიან ძვირი დაგიჯდებაო. მას უგრძვნია, რომ იმ სახლში უნდა დამკვიდრებულიყო. მისი სასტიკი უარის მიუხედავად, არ მოეშვნენ, მას მერე დარჩა ჩვენს სახლში.
ამჟამად შეიხ ისა-ეფენდის სურათი მექაში ჰკიდია, შეიხებს შორის მესამე ადგილზეა. ახალგაზრდა შეიხებს შორის უკანასკენლია. მის მერე ღმერთს შეიხი არ მოუვლენია ამქვეყნად.
თავდაპირველად ისა-ეფენდის ბევრს არ სჯეროდა. მის მონაყოლს სკეპტიკურად უყურებდნენ, რაღაცეებს უქექავდნენ.
ერთხელ, სოფელ ომალოში სასაფლაოსკენ გაუვლიათ ცხენებით, ის შეჩერდა და ერთ-ერთ საფლავს დააკვირდა, უთქვამს: ეს კაცი 20 წლის მკვდარია, მაგრამ მისი გვამი გაუხრწნელიაო, შეგიძლიათ წმინდანად აღიაროთო. ხალხს მის ნათქვამში ეჭვი შეეპარათ, მეორე დღეს დასარწმუნებლად საფლავი გახსნეს, მართლაც უვნებელი და გაუხრწნელი დაუხვდათ. ამ ამბავს ხშირად იგონებდა ბებია.
პაპაჩემის მონაყოლიდან მახსოვს, თავიდან თურმე დიდ ბებიასაც ეჭვი ეპარებოდა მის შეიხობაში. ერთხელ მძინარეს მოპარული საბანი დააფარა და ოთახიდან ფეხაკრეფით სცადა გაპარვა, მაგრამ შეიხმა საბანი ფანჯრიდან გადააგდო და დასძინა : ამ ეზოდან გაიტანეთ, მოპარულიაო. მაშინ კი ნამდვილად დარწმუნდა მის შეიხობაში.
ერთხელ უბანში ცხენოსანს გაუვლია, მისკენ ჯოხი გაუშვერია და უთქვია: მოპარული ცხვრის ტყავი აცვიაო.
ოჯახში ცხრა ბავშვი ვიყავით: ხუთი ჩვენ და ოთხი მამიდაშვილი, რომელთანაც ძალიან პატარა ასაკში დაეღუპათ დედა და ჩვენთან იზრდებოდნენ.
გავთხოვდი ძალიან პატარა ასაკში, 16 წლის უკვე ბავშვი მყავდა, მშობლები დიდხანს არ მირიგდებოდნენ. ძალიან მალე გავაცნობიერე ჩემი დანაშაული, მაგრამ ამით არაფერი შეცვლილა, გარდა იმისა, რომ მომიხდა ძალიან რთული ცხოვრების გავლა.
ჩეჩნეთის ომში, გაურკვეველ ვითარებაში, დავკარგე მეუღლე. მის მერე უფრო გართულდა ყველაფერი. ცხოვრების უღელი მძიმე ტვირთად დამაწვა კისერზე, ყველაფრის კეთება პირადად მიწევს, მაგრამ ცხოვრება გრძელდება, ამჯერად პრობლემებით, გაჭირვებით და უკეთესისკენ დიდი მოლოდინებით…

მეტი თავისუფლება,მეტი პასუხისმგებლობის წილი

ბავშვობაში, როდესაც სათავგადასავლო წიგნებს ვკითხულობდი ჩემი ყოველდღიურობა ძალზედ მოსაწყენი მეჩვენებოდა. ხშირად მინატრია სადმე უფრო საინტერესო ადგილას დავბადებულიყავი, იქ სადაც ცხოვრება უფრო ხალისიანი და მრავალფეროვანი იქნებოდა. არ ვიცი, ეს ჩემი სურვილის გამო თუ სხვა ამბავი იყო, მაგრამ საბოლოო ჯამში ისე მოხდა, რომ არა მხოლოდ ჩემთვის, არამედ მთელი ქვეყნიერებისთვისაც ძალზე საინტერესო და მნიშვნელოვან ადგილად იქცა ის პატარა კუთხე სადაც მე დავიბადე.

სოფელი დუისი, მთებში ჩამალული, ალაზნის პირას გადაშლილი და კოხტა ქალივით გაპრანჭული ადგილია. გაპრანჭული მეთქი, მაგრამ არ ვგულისხმობ ლამაზ შენობებსა და გაწყობილ ქუჩებს. უბრალოდ, აქ მაცხოვრებელთა ხასიათით, მათი მოვლილი სახლებითა თუ კოხტა ეზოებით ეს სოფელი ჩემში გაპრანჭული ქალის ასოციაციას იწვევს. თუმცა არც ასე მარტივად არის ამ სოფლის ამბავი, როგორც მე ერთი შეხედვით აღვწერ.

ხეობაში, სადაც ეს ჩემი მშობლიური სოფელიც მდებარეობს კომპაქტურად სახლობენ კავკასიის ძირძველი ტომის ვაინახების წარმომადგენლები, კერძოდ ქისტები. ქისტები ქართულ საზოგადოებაში საკმაოდ ინტეგრირებულნი არიან, თუმცა ამავე დროს დიდი რუდუნებითა და მონდომებით იცავენ საკუთარ კულტურას, რელიგიას, თუ იმ ტრადიციებს რომელთა წილი საერთოა კავკასიისთვის და ნაწილიც უნიკალური და მხოლოდ ვაინახებისთვისაა დამახასიათებელი. შედეგად ვიღებთ უნიკალურ და თვითმყოფად სურათს საზოგადოებისა, რომელთა შეცნობა და გაგება ბევრს დააინტერესა, ბევრიც შეეცადა გაგებას და ბევრისთვისაც ჯერ კიდევ გაუგებარ ფენომენად დარჩა. ასე, რომ რამდენადაც ლამაზი და მიმზიდველია ჩემი ხეობა, იმდენად რთული და ამოუცნობიც შეიძლება მოეჩვენოს იგი კაცს.

ერთი ამბავია დაიბადო ამ საინტერესო ხეობაში და გერქვას ქისტი, თუმცა ჩემთვის უფრო მეტად საინტერესო ამბავია იყო ქალი ამ საზოგადოებაში. ხშირად მსმენია თანაგრძნობის თუ სინანულის გამომხატველი სიტყვები ქისტი ქალის მძიმე ცხოვრების სსახებ უცხოთა და გარშემომყოფთა მხრიდან. მაგრამ საინტერესოა ის, რომ თავად ქისტი ქალების მხრიდან ასეთი განწყობები ნაკლებადაა.

და მაინც, ვინ აირის ის ქალი, ვინც დაფასებული და წარმატებულია ჩემს საზოგადოებაში. პირველ რიგში მახსენდება ალცანეი. უაღრესად დინჯი კეთილშობილი და სათნო ქალი. ქალი, რომელმაც საკუთარი წესიერებით, გონიერებითა და სიბრძნით შეძლო ამ პატრიარქალურ საზოგადოებაში კაცების გვერდით,ღირსეული ადგილი დაეკავებინა.

ქალი, რომელსაც აზრს კაცებიც ეკითხებოდნენ და ქალი, რომლის სიტყვასაც ხეობაში დიდი ფასი ჰქონდა. მას არ ჰქონდა დამთავრებული სკოლა, არ მიეღო უმაღლესი განათლება, არ იყო მდიდარი ოჯახის შვილი და საერთოდაც, არც არაფერი ისეთი არ გააჩნდა, რაც საზოგადოებაში მის გავლენას თუ ადგილს გააძლიერებდა. ის ერთ ღარიბ ოჯახში გაზრდილი და ნაადრევად დაქვრივებული ქალი, მარტოხელა დედა იყო.

თუმცა მას აღმოაჩნდა ისეთი ძალა და შესაძლებლობა  ღირსეული და ბევრი კაცისთვის შესასური ადგილი დაეკავებინა საზოგადოებაში. ძალა,რაც ალცანეის წარმატება განაპირობა ალბათ იყო მისი პიროვნული თვისებები : სიბრძნე, კეთილშობილება, სხვების სამსახურში ყოფნის სურვილი, შრომისმოყვარეობა. ის იყო ქალი, რომელიც ყოველთვის ფუსფუსებდა, ქამიანობდა და დროს უშინაარსოდ არ დახარჯავდა. აღსანიშნავია, რომ ალცანეი იდგა როგორც ქალის, ასევე კაცის ღირსებების სადარაჯოზე.
ჩემს საზოგადოებაში ითვლება, რომ არსებობს ერთი სიმდიდრე, რრასაც თავისუფლება ჰქვია და ამ სიმდიდრეს ერთმანეთში იყოფს ქალი და კაცი. წილი თავისუფლებისა კაცს მიაქვს, დარჩენილი წილი კი ქალს. თითქოს სასწორის ორ პინაზე ანაწილებდნენ. წილი თავისუფლებისა, რასაც ქალი თმობს კაცის პიანაზე გადადის, თუმცა ამ თავისუფლების მუხრუჭი არის ის ფაქტი, რომ იგივე პრინციპით ნაწილდება პასუხხისმგებლობის სიდიდეც. რამდენადაც მეტია თავისუფლება,იმდენად მეტია პასუხისმგებლობის წილიც.
ალცანეი იყო ის ქალი, რომელსაც ეს წონასწორობა მკაცრად ჰქონდა გააზრებული. ის თვლიდა, რომ მისი, როგორც ქალის დანიშნულება იყო გმირი და ვაჟკაცი შვილების გაზრდა და ნებაყოფლობით,საკუთარი სურვილით თმობდა საკუთარ წილ თავისუფლებას, იმისთვის რომ ამ საზოგადოების ვაჟები გმირებად გაზრდილიყვნენ. იმისთვის რომ სასწრის პინაზე კაცის წონა არ შესუსტებულიყო.
აღმოჩნდა, რომ ჩემს საზოგადოებაში ქალმა რა წარმატებასაც არ უნდა მიაღწიოს, რა მწვერვალებიც არ უნდა დაიპყროს, მის მთავარ ღირსებად მაინც რჩება საზოგადოებაში მიღებული ამ წონასწორობის დაცვა. როგორც ამბობენ “სადაც ქალები წახდებიან, ვაჟკაცები არ იზრდებიანო”.
და ეს პატრიარქალური საზოგადოება, სადაც კაცის წილი თავისუფლება მაინც მნიშვნელოვანწილად აღემატება ქალისას, საზოგადოების სიძლიერის მთავარ ქვაკუთხედად ისევ ქალის როლს მიიჩნევს. შედეგად ჩემთვის ორმაგად საინტერესოა წარმატებული ქალების მაგალითები და ორმაგად დასაფასებელნი ის ქალები, რომელნიც ახერხებენ იყვნენ ძლიერებიც, წარმატებულებიც და ამავე დროს დაფასებულნიც ამ საზოგადოების წიაღში.

მელსი ბაღაკაშვილი

საიდან მოდიხარ, უმეცრებავ?

ლეილა ბექაურის ესსე:

”ჭკუა უხმარ არს ბრიყვთათვის
ჭკვა ცოდნით მოიხმარების”.

განა ცოტაა ამ ქვეყნად ბოროტება, ადამიანმა თავისი მოგონილიც რომ არ დაამატოს?

სათქმელი ბევრი მაქვს.

რით ვერ დავიწყე.

რით ვერ გადავწყვიტე, რაზე ვისაუბრო?

რამდენჯერაც ავიღე კალამი, ვატრიალე ხელში და ისევ დავდე. რამდენჯერ გადავიფიქრე: -არ არის ეს ჩემი საქმე, არც უნდა დამეწერა, მაგრამ რომ მინდა?… თანაც რამდენ რამეზე. ეს ჩემი “რამდენი რამე” ვის აინტერესებს, ქვეყნად რა არ დაწერილა, განა დარჩა რამე დაუწერელი? მაგრამ მე იმათთან რა ხელი მაქვს, მე ჩემი უნდა ვთქვა… არ ვიცი ოღონდ რომელი… ეს არა, ის არა, ამაზე არ ივარგებს… უამრავი თემა ამომიტივტივდა თავში. არ ვიცი რაე ვილაპარაკო, რა ავარჩიო.   აი იმ ქალის მსგავსად, ძალიან მრავალფეროვანი გარდერობი რომ აქვს და დიდხანს ვერ გადაუწყვეტია –  რომელი კაბით წავიდეს წვეულებაზე.

ბოლოს შეარჩია.

მეც.

მოკლედ “მაღალ მატერიებზე” სასაუბროდ არც განათლება მიწყობს ხელს და არც ფილოსოფიაში მესმის რამე, ამ მხრივ უამრავი თეთრი ლაქაა ჩემს ტვინზე.
ვინმესთან კამათის ხასიათზე არ ვარ, ასე რომ ჩემთვის მოვიწყობ კამათსაც, დიალოგსაც და მონოლოგსაც. ვნახოთ რა გამოვა. თანაც ასე რამხელა უპირატესობა მექნება, რაზეც არ უნდა ვიმსჯელო, ვეღარავინ შემედავება, ვერავინ შემაწყვეტინებს : – რა სისულელეაო! ჩემს ნათქვამზე ერთმანეთს მრავალმნიშვნელოვნად ვერ გადახედავენ – “ვაი შენს პატრონსო”. მოკლედ გაუმარჯოს სრულ თავისუფლებას!

რამე თქვენთვის საინტერესოს თუ ელით, ვშიშობთ მოლოდინი არ გაგიმართლდებათ, არ ვაპირებ რაიმე მძაფრსიუჟეტიანი ან კურიოზულ ისტორიის მოყოლას.

ჩვენზე ვილაპარაკოთ!
კაცობრიობა ხომ მილიონობით წელია იყო და არის, მოდის და მიდის, ცხოვრობს, სწავლობს, იბრძვის, ვითარდება.
ბევრი რამ შორეულ წარსულს ჩაბარდა. მივიწყებულ იქნა, როგორც დრომოჭმული, უსარგებლო. ბევრი გზადაგზა შეიძინა ჰომოს საპიენსმა, ასე ვთქვათ. ალბათ ასე გაგრძელდება მარად და მარად, თუკი ერთ მშვენიერ დღეს ჩვენი სამყარო ჩვენივე უგუნურობით არსებობას არ შეწყვეტს. ღმერთო დაგვიფარე!… ეს ისე წამომცდა.

მოდით, ერთი წუთით წარმოვიდგინოთ ასეთი რამ: პირველყოფილი, ვთქვათ პალეოლითის ხანის ადამიანები, რომლებიც შიშვლები დატანტალებენ საზრდოს საძებნელად და ერთმანეთს ეკონტაქტებიან… მობილური ტელეფონებით, ჩვენი დროის ყველაზე მაგარი ნივთით. წარმოვიდგინოთ მეთქი, ძნელია? არა, ამის წარმოდგენა ძნელი სულაც არ არის, დაჯერებაა ძნელი, შეუძლებელია, მაგრამ ნურას უკაცრავად!

 

დაიჯერებენ, რა პრობლემაა, ასეთების მთელი არმია ვიცი. რატომაც არა?! თუკი ოცდამეერთე საუკუნეში ვიღაცას სჯერა, რომ ადამიანის სხეულში ჯინი დასეირნობსო და რასაც უნდა იმას აკეთებინებს თავის პატრონს, თუ სხეულს… თუკი სჯერათ, რომ ჩვენს დროში ადამიანის ცემა-ტყეპით აიძულებენ მასში ჩასახლებული ავი სულის გამოდევნას, თანაც როგორ იფიცებიან, საკუთარი თვალით ხედავენ ჯინის მოძრაობას კანქვეშ, რა გასაკვირია მობილური ქვის ხანის ადამიანის ხელში?! ვითომ რატომ ჩათვლის შეუძლებლად , თუკი სჯერა რომ მისმა თანასოფლელმა თვით ეშმაკი დაიყენა მოჯამაგირედ და ქანცის გაწყვეტამდე ამუშავა, თუკი სჯერა, რომ ჩვეულებრივი სოფლის დედაკაცი ახერხებს ბუხრის საკვამურიდან კატადქცეული ჩაძვრეს და თავისი შავი საქმეები აკეთოს. თუ ეს შესაძლებელია და მათ ამის სჯერათ, იმასაც დაინჯერებენ პირველყოფილზე. თუმცა მოდით, ჯერ ამ ისტორიას დავამთავრებ…

   ჰო და რას ვამბობდი? ჰო ქალი ჩაძვრა ბუხრის საკვამურში კატის სახით და იქვე მთვლემარე სახლის პატრონს დაეძგერა ბრჭყალებით. ამ კაცმა კი მოასწრო, ყელში სტაცა ხელი და ანთებულ ნაკვერჩხალზე ცხვირპირი გაუერთიანა, შემდეგ კი გარეთ მოისროლა. მეორე დღს, არ ვიცი “თურმე”ვიხმარო თუ რა სიტყვა… ჰო, მეორე დღეს ამ კაცს გაუგია, რომ მათი სოფლელი ქალი ღამით ძალიან ცუდად გამხდარა. წასულა სანახავად და შესვლისთანავე ცხვირპირდამწვარ ავადმყოფს სახეზე საბანი აუფარებია. ეგეც შენი ფაქტზე დაჭერა. კაცი მიმხვდარა, რომ წუხანდელი კატა ეს ქალი ყოფილა. “საკვამურიდან ჩამომძვრალო, როგორა ხარ, სახეს რად მალავო”- უთქვამს. როგორია? ზღაპრად გამოდგება? ან იქნებ იგავად, ოღონდ მორალის გარეშე. უაზრობაა. აი სულხან-საბა კი თავის სიცრუეში იმხელა სიბრძნეს დებდა –  თაობები აღიზარდნენ. ჰმ!… თაობები ამ სისულელეზეც იზრდებიან, სამწუხაროდ. სწორედ ამას ვჩივი, ამაზე მაქვს საუბარი.

იცით ცუდი რა არის? ეს ამბავი ზოგადად კიარ ვრცელდებოდა –  ასე და ასე ყოფილაო, ვიღაც ქალიო… არა! კონკრეტულად ასახელებდნენ ამ საბრალო ქალის სახელს. ცხოვრება ისე გალია იცოდა თვითონაც, რომ ყველას ალქაჯი ეგონა. გგონიათ ვინმეს დაუმტკიცებდა , რომ ალქაჯი არ იყო? ვერაფერს გახდებოდა.

ეს ცრურწმენა რა ყოფილა, ვერც დრომ მოსპო, ვერც ცივილიზაციამ, მეცნიერებამაც ვერაფერი დააკლო, უფრო პირიქით მოხდა. რაც უხსოვარი დროიდან იყო, ისევ ის არის, ცოცხალი და მუდმივი, რამე კარგი მაინც იყოს…

აბა რა უნდა ელაპარაკო დღევანდელ ახალგაზრდას, რომელიც ჯოხით ან კეტით შეიარაღბულა, მკლავები დაუკაპიწებია, წინ საღვთო წიგნი დაუდვია და უმოწყალოდ, დალურჯებამდე სცემს, ლამის სული გაფრთხობინოს ე.წ. “შეპყრობილს”, თუნდაც ეს ფეხმძიმე ქალი იყოს, ან მოზარდი გოგონა.
წარმოგიდგენიათ? ოჯახი კი დიდი მოწიწებითა და მადლობებით ისტუმრებს მათი შვილის “სულის მხსნელს”.
საინტერესოა ასეთ “მხსნელებს” თვითონ თუ სჯერათ ამისა, ან იქნებ რაღაც შავბნელი მიზნებისთვის სხვებსაც ასულელებენ, რას გაუგებ. რა სამწუხაროა! მე-10, მე-12 კლასებში ერთი ახალგაზრდა ვერ მოიძებნა, რომელსაც ამ ყველაფრის არ სჯერა, რატომ დარჩა ეს ხალხი თათქარიძეანთ ლამაზისეულის დონეზე ნეტავ? პასუხი კი მაქვს, მაგრამ მერე იყოს…
დასაწყისში ვთქვი, მარტო ვარ და ჩემთვის ვიმსჯელებ თავისუფლად, არადა ეს რომ თუნდაც სამი ადამიანის წინ მეთქვა – ცრურწმენაა – მეთქი, სამიდან ორი მაინც შემედავებოდა, ქვეყანას შემიყრიდა – ეგ როგორ არ გჯერაო და ათას არგუმენტს მოიშველიებდა, ათას ვინმეს დაიმოწმებდა, ან საერთოდ ხელს ჩაიქნევდა – შენ რა უნდა გელაპარაკოო. მოკლედ ურწმუნო თომა ჩემთან მოსატანიც არ იქნებოდა. მავანმა ნახაო, მავანს გადახდაო –  ნახეთ როგორი “მყარი” მტკიცებულება აქვს.

რას იზამ, რით დაუმტკიცებ? ილიას “მგზავრის წერილები” გამახსენდა, თერგდალეულებზე რომ ამბობს, “რიად საფუძვლიანი საბუთი აქვთ, რომ თერგდალეულობი არ ეჭაშნიკებათო, პირველი იმიტომ რომ თერგდალეულები არიოანო, მეორე იმიტომ რომ მეორედაც თერგდალეულები არიანო და მესამედაც – თერგდალეულები რომ არიანო. მოდი და ამისთანა ჭკვიანური საბუთი დაურღვიე ჩვენს დარღვეულ ქართველობასო” – ციტატა ზუსტად არ მახსოვს და ასე მოვაკვარახჭინე, აზრი არ დამიმახინჯებია.

ჰო და იმას ვამბობდი, მე რითი დავურღვიო ასეთი “მყარი” საბუთი დღევანდელ დარღვეულ ახალგაზრდობას? როდესაც ერთმა, ჩემს თვალწინ გაზრდილმა ახალგაზრდამ ერთი მორიგი მსხვერპლის შესახებ მითხრა – ჯინი თვითონ ვნახე, მაჯიდან ზემოთ როგორ აჰყვაო მკლავს, როგორ გამოდევნესო მერე ცემით, როგორ შეიძლება ამის ვინმეს არ სჯეროდესო. მე არ ვიცოდი რა მეთქვა. მანამდე ამ ყმაწვილს ნორმალურად მოაზროვნე ახალგაზრდად ვთვლიდი.
ღმერთო ჩემო! რა მაგია მოქმედებს ამ ხალხზე ისტი, რომ ზღაპურულსა აბსურდულს უფრო იჯერებენ, ვიდრე რეალურს. რა ხდება, ვინ არის დამნაშავე? საზოგადოება და პირველ რიგში ოჯახი. მშობლები, რომლებიც, როგორც ჩანს ძალიანაც კომფორტულად გრძნობენ თავს ამ სიცრუესა და მონაგონებში. და ცრუმორწმუნეობა თაობიდან თაობას გადაეცემა. გგონიათ ვაჭარბებ? აბა სცადეთ და გაესაუბრეთ, განგებ ჩამოაგდეთ სიტყვა ამ თემაზე, ფრთხილად, არ გაანაწყენოთ, აყევით და ნელ-ნელა გადმოშლიან მთელს თავიანთ “ავლადიდებას” – გაოცდებით. თანაც იცით რა არის ჩემთვის თვალშისაცემი? უფრო მეტად რელიგიურად მიდრეკილი ბავშვები გამოირჩევიან ამ კუთხით. არ არის ასაკვირი, რომ ეშმაკიც, ანუ ჯინიც ასეთების “სტუმარია” ხოლმე. კინაღამ დავიჯერე, უფრო სწორედ, იმ აზრის დაშვებაც შესაძლებელია, ჩაგონებაც თავის როლს თამაშობს. ვინ იცის იქნებ მათ ფსიქიკაზე სწორედ ეს მოქმედებს და თვითონაც ჰგონიათ რომ ჯინი დაეუფლათ?!
აუცილებად უნდა ვთქვა, რომ ადამიანებში ცრურწმენის დამკვიდრებაში ლომის წილი რელიგიას მიუძღვის. აბა დავფიქრდეთ, ამა თუ იმ რელიგიის გულწრფელ მიმდევარს რამდენი მისტიკური  ამბავი მოუსმენია წმინდა წიგნებიდან თუ ვინმესგან, უნახავს ფილმები, სადაც ხედავს რაიმე ნივთის განცხოველებას, ვთქვათ ჯოხის გადაქცევას შხამმიან ასპიდად, ან წყლისა ღვინოდ, ან ზღვის გადახსნას ან ფსკერის გამოჩენას ადამიანების  დასახმარებლად და ა.შ.  ეს უკვალოდ არ გამქრალა. ცრუ ამბების, ზღაპრის მაგვარი ისტორიები ბევრს სჯერა და ამაში, როგორც ვთქვი, რელიგიამ უდიდესი როლი ითამაშა. ამაზე რას იტყვით?
უხსოვარი დროიდან ტომის ბელადი თუ ქურუმი, ფარაონი თუ რელიგიის მესვეური- ყველა ცდილობდა შიში ჩაენერგა ხალხისთვის, რათა ადვილი სამართავები ყოფილიყვნენ. შიშში ეცხოვრათ, მონურ მორჩილებაში. ამას ძველი მემატიანეები, ისტორიკოსები, მეცნიერები ამბობენ. თუნდაც წარმართობის შემდეგ, უკვე მტკიცედ ჩამოყალიბებული რელიგიების ხანაშიც, რამდენი ადამიანი დაუსჯიათ სიკვდილით ჯადოქრობის ბრალდებით. უფლის სახელით რამდენი ცოდვა დატრიალებულა ქვეყანაზე, ღვთის მსახურთ რომ ეძახდნენ თავიანთ თავს, იმ ადამიანების ძალისხმევით. ამაზე რას იტყვით? რელიგია იარაღი იყო და ამას ვერსად გავექცევით, როგორც არ უნდა მივატრიალ-მოვატრიალოთ. ასეა და რა ვქნა!
მრავალი ისტორია ვიცით “ღვთის მსახურთა” მიერ დატრიალებული ცოდვა-ბრალისა. განა ამის მაგალითი ცოტაა? ბართლომეს ღამე გაიხსენეთ. ეს ხომ მითი არ არის.
ჩემთვის ღმერთი და რელიგია ერთი და იგივე არ აირს, უფრო მეტიც, ერთმანეთთან ახლოსაც არ არიან. რელიგიების მესვეურთ მიერ ჩადენილ ცოდვებს უფალს ვერ მივაწერთ. ამიტომ ვიტყვი რასაც ვფიქრობ. ღვთის სახელით არ დაწვეს ჯორდანო ბრუნო? აბა გაიხსენეთ რა ბრალდებით? თურმე როგორ გაბედა და თქვა, დედამიწა მრგვალია. ვინ იყო მართალი? ბრუნო თუ მანტიაში გამოწყობილი ჯალათები? რა ვქნათ, ფაქტები მეტყველებენ.
უფლის სახელით ჩადენილი დანაშაულები უფლის ჩადენილი არ არის, მაგრამ ფაქტია, რომ ჩადიოდნენ. რატომ ვერ ან არ შეაჩერა მან კაცობრიობის ბოროტება, კვლა წამება, მომხვეჭელობა და ათასი ჯანდაბა და უბედურება – ამას ალბათ თავისი ახსნა ექბეა. ჩვენი თემა სხვა არის, მაგრამ იმასაც ვიტყვი, რომ სიტყვა “ღმერთი”, ჩემთვის რამდენადმე განსხვავებული მნიშვნელობის მქონეა, არ ვიცი როგორ ავხსნა, შორს წაგვიყვანს, ისე რომ ჩემთვის ვიცი, თქვენთვის – არა.
ნიკო ლორთქიფანიძის “გულთამხილავის მსჯავრი” წაგიკითხავთ? გირჩევთ წაიკითხოთ, სულ ერთი გვერდია, ჩემზე დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა. დაახლოებით ისეთი – ნანატრი გოლის გატანას “არის” შეძახილი რომ მოჰყვება. ასი წლის წინ დაიწერა და კიდევ მრავალი ასი წლის მერეც საჭირო იქნება. ყოჩაღ ნიკო! იმ დროს ნათქვამი შენი სიტყვა, ანუ შენი ნოველა გაბედულია, ადამიანურია, დასაფიქრებელია. აბა რა?! უფალს რა შეეშლებოდა? ადამიანების ავკარგიანობას კანონების ცოდნით და მათი ზედმიწევნით შესრულებაში კი არ დაინახავდა. სამოთხით დააჯილდოვა ის კაცი, რომელსაც ღმერთსა და რელიგიაზე ოდნავი წარმოდგენაც კი არ ჰქონდა, მაგრამ ისე გალია სიცოცხლე, როგორც თვითონ მიაჩნდა სწორად.
სამწუხაროა ოცდამეერთე საუკენეში ცრუმორმწუნეობაზე გვიხდებოდეს საუბარი. დიახ, ეს არის სენი, რომლის განკურნებაც შეიძლება; ეს არის უბედურება, რომელიც როდისმე დასრულდება. ეს სიბნელეა, გაუნათლებლობაა, ტვინის უმოძრაობაა თუ … არვიცი რა დავარქვა.
კაცობრიობამ მრავალი ჭირი დაამარცხა, ტიფი, ქოლერა, ათასი ჯანდაბა და ამას კი ვერ აჯობა. ისევ ცოცხალია, უვნებელია, ვერც დრომ მოსპო, ვერც ცივილიზაციამ, მეცნიერებამაც ვერაფერი დააკლო..

ნეტავ რატომ?

ალბათ იმიტომ, რომ მტერი არ ჰყავს. არავინ ებრძვის.

არაღიარებული დედა

ლუიზა მუთოშვილის ესსე:
* * *
“იჯდა ქვასავით გაუნძრევლად.

ცარიელ სამყაროში მარტო.

უზიარებდა ქალად დაბადების სევდას მთვარეს, თავისი ტკივილების უსიტყვო მსმენელს.

მთვარეს, რომელსაც ყოველ ღამე, მუხლებზე დამხობილი  ქალიშვილებთან ერთად სთხოვდა ვაჟს.

მას ხომ არ ჩაეთვალა ხუთი სიცოცხლის დაბადება, ხუთი ცხოვრების დასაწყისი, ხუთი ქალიშვილის დედობა.

დაიბადა.

ვაჟი.

მოიხადა ცოლის ვალი – ქმრის, ოჯახის, ნათესავების, სოფლის წინაშე.

გააგრძელა გვარი.

მას შემდეგ ყოველ მთვარიან ღამეს აგრძელებს ტრადიციას, ქალიშვილებთან ერთად. ამჯერად უფალს და მთვარეს მადლობას სწირავს, ამ სამყაროში გადასარჩენი სულის გადარჩენისთვის.

“მაგრამ ხანგრძლივ ეს სოფელი გაახარებს განა ვინმეს?”

დაიხრჩო.

დარჩა, ვაჟის გარეშე, “არაღიარებული დედა”. შიშველი სულის ამარა.

გათენდა.

წიგნი “ვაინახების ხელოვნება” პრეზენტაცია ( ფოტოგალერეა )

ეს იყო მართლაც დაუვიწყარი დღე, დღე როცა მოკრძალებით თავდახრილი ვიდექი ჩემი ხალხის წინაშე და გული არ იტევდა სიყვარულს ჩემი ქისტების, ჩემი ორივე სამშობლოს მიმართ.

ბედნიერი ვიყავი იმით, რომ ჩემს საოცრად ლამაზ კუთხეს ვუსახსოვრე შედევრი, სადაც ისინი იხილავენ საკუთარი ხელებით შექმნილ უნიკალურ ნაკეთობებს, უფრო ღრმად გაეცნობიან საკუთარ კულტურას და იამაყებენ ამით.

თუმი დიშნი ( ნონა ხანგოშვილი )

“პანკისელი და თბილისელი ახალგაზრდების ინიციატივა”

2016 წლის 20 დეკემბერს, პრეზიდენტის სარეზერვო ფონდის მხარდაჭერითა და ევროპულ-ქართული ინსტიტუტის ორგანიზებით პროექტ „ინიციატივის“ ფარგლებში ახალგაზრდები პანკისის ხეობიდან ჩამოვიდნენ თბილისში.
პროექტის მიზანი იყო პანკისელი და თბილისელი თანატოლების დაახლოება-დამეგობრება და საახალწლო დღესასწაულების წინ კიდევ ერთხელ იმის დემონსტრირება, რომ თითოეული ჩვენგანის ძალა ერთობაშია .
დღის განმავლობაში შეიქმნა საუკეთესო გარემო პროექტის მიზნებისა და მონაწილეების სურვილების განსახორციელებლად: არაფორმალურ გარემოში, თბილისელმა და პანკისელმა თანატოლებმა მთლიანად დაუთმეს დრო ერთად ყოფნას, გართობას, გაცნობასა და შემეცნებას.
ასეთ სიტუაციაში თბილისელ და პანკისელ ახალგაზრდებს შორის, რომლებიც წარმოადგენენ ერთსა და იმავე საზოგადოების მომავალს, ჩამოაყალიბეს პოზიტიური ურთიერთობები.

სამომავლოდ კი იგეგმება მასშტაბური პროექტი პანკისელ და თბილისელ ახალგაზრდებთან ერთად.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ქისტები და აფხაზეთის კონფლიქტი

  დღევანდელ ბლოგში საუბრი იქნება აფხაზეთის კონფლიქტზე და ქისტების როლზე მიმდინარე საუკენში.

ქართველი და ვაინახი ხალხების მრავალსაუკუნოვანი ურთიერთობის მანძილზე არ ყოფილა შემთხვევა, როდესაც ეს ორი მოძმე ხალხი დაუპირისპირდა ერთმანეტშ. ცხადია, დაპირისპირებად ვერ ჩავთვლით ქისტების თარეშებს მეზობელ ქართველურ მთის ტომებზე, ან კიდევ ქართველ მთიელთა თავდასხმებს ვაინახების მიწა-წყალზე, რაიმე გაუგებრობას არ ჰქონია ადგილი ქართველთა მონაწილეობაზე რუსების ექსპედიციებში ჩეჩნების წინააღმდეგ შამილის დროს და არც მაშინ, როდესაც სტალინისა და ბერიას ხელმძღვანელობით, ქართველთა გენერლების უშუალო მონაწილეობით მოხდა ჩეჩნებისა და ინგუშების გადასახლება ყაზახეთის ველებში. Continue reading

მავნე ტრადიცია,რომელიც დღესაც არსებობს

“ყველაზე მავნე ტრადიცია, რომელსაც ქისტი ახალგაზრდები ჯიუტად ებღაუჭებიან და დღესაც მისდევენ, არის ქალის მოტაცება ცოლად შერთვის მიზნით. ეს მავნე ჩვეულება ისე აქვთ გამჯდარი სისხლში ქისტებს, რომ არც გადასახადი, არც სისხლიანი შეტაკებები და არც მკვლელობები არ მოქმედებს მათზე. ეს ის საკითხია, რომელსაც უხუცესები ყოველთვის აყენებენ დღის წესრიგში და ეძებენ გამოსავალს.
ჩვენ ავღნიშნეთ, რომ ჯერ კიდევ 1965 წლის ყრილობაზე დაგმობილ იქნა ეს ჩვეულება და ნება მიეცა გატაცებული ქალის მშობლებს, მიემართათ ხელისუფლებისათვის, თუ დამნაშავეს დაიჭერდნენ, ციხეს მიუსჯიდნენ და ციხეში მოკვდებოდა, პასუხისმგებლობა არ დაეკისრებოდა მომჩივნებს, როგორც ეს ადრე ხდებოდა. ეს გადაწყვეტილება პროგრესული იყო,  მაგრამ დროთა ვიტარებაში დავიწყებას მიეცა. 25 წლის შემდეგ კვლავ დადგა ეს საკითხი დღის წესრიგში, გადაწყვეტილებაც წინა ყრილობაზე მიღებულის იდენტური იყო, მაგრამ ამ მავნე ტრადიციას საშველი არ დაადგა..
ქალის გატაცებასთან დაკავშირებით ქისტებში დამკვიდრდა ტრადიცია, რომლის მიხედვითაც მთავარი და გადამწყვეტი მოწმის სტატუსი თავად გატაცებულ ქალიშვილს დაეკისრა. ქალიშვილი თავის ნებით, გაპარვით გაჰყვა თუ გაიტაცეს, ამას მნიშვნელობა არ აქვს, ქალის ნათესავების მხრიდან კაცი და ქალი მივლენ ვაჟის ოჯახში, ნახავენ ქალიშვილს და გამოჰკითხავენ, ნებით გაჰყვა თუ ძალით გაიტაცეს. თუ ქალი იტყვის, ნებით გავყევიო, ბედნიერებას უსურვებენ და გამობრუნდებიან.
სწორედ ეს ტრადიცია აძლევს ახალგაზრდებს სტიმულს, გზას უხსნის ახალი დანაშაულის ჩადენისაკენ. ქალის გატაცების შემდეგ, თუ იმ მომენტში ახლობლებმა ვერ მიუსწრეს და არ წაართვეს ქალი, მის დამუშავებას იწყებენ გამტაცებლის ნათესავები, ქალები, კაცები დაეხვევიან ხშირ შემთხვევაში ჯერ კიდევ ბავშვს, სკოლის მოსწავლეს, თუ ახლად სკოლადამთავრებულ გოგონას, რომელმაც არ იცის ჯერ ცხოვრების ავ-კარგი, დაამუნათებენ, შეაშინებენ, აქაოდა სისხლი დაიღვრება შენი გულისთვის, თქვი, თავად გამოვყევი და ა.შ. შეშინებული ქალიშვილიც ამბობს, თავად გამოვყევიო და მოძალადესთან იწყებს ცხოვრებას. რამდენად ბედნიერი იქნება ეს ცხოვრება, მკითხველმა განსაჯოს.
ხდება ასეც: ქალიშვილს, გატაცების ჟამს და შემდეგაც გამტაცებელი ხელებს უფათურებს, ამას ქისტები “ქუგიშ დეათარ”-ს(ხელის ფათურს) ეძახიან და ქალიშვილის რეპუტაციაზე ცუდად მოქმედებს. ასეთ ქალიშვილს, გატაცების შემდეგ გამოხსნილს, გათხოვების პერსპექტივა ცოტა აქვს და ამიტომ ის ძალაუნებურად თავხედთან რჩება.
არსებობს ასეთი შემთხვევაც : ბიჭმა ქალი გაიტაცა და გადამალა(ან სადმე ტყეში ჰყავდა, ან სხვა სოფელში ჩუმად ჰყავდა და ა.შ). მეორე თუ მესამე დღეს მიაგნეს ქალწული, ტრადიციულ კითხვას უსვამენ და ნათესავი ქალიც ეკითხება, ხომ არაფერი მომხდარა ქალსა და ვაჟს შორის. შესაძლებელია, არაფერიც არ მოხდა, გამტაცებელი ყველა კი არ არის თავხედი და უსინდისო, მაგრამ ხალხში ჭორები გავრცელდება, მითქმა-მოთქმა წავა და ქალს გათხოვების შანსი არ რჩება. ამიტომ არის ხოლმე, რომ გატაცებული, მიუხედავად შინაგანი წინააღმდეგობისა, რჩება გამტაცებულთან.
ხოლო თუ მართლა მოხდა ქალსა და ვაჟს შორის ცოლქმრული ურთიერთობა, ქალი რჩება მოძალადე ქმართან.
ცხადია, ქალს აქვს უფლება, ყველა შემთხვევაში დაბრუნდეს მამის ოჯახში, მისი უარის შემთხვევაში ძალით დაკავება გამორიცხულია. მაგრამ, თუ მან თანხმობა განაცხადა, უმეტეს შემთხვევაში ტოვებენ ახლობლები. თუმცა ხდება ისეც, რომ გატაცებულ ქალს დაიბრუნებენ და მერე ატანენ წესისა და რიგის მიხედვით.
მართალია, ყოფილა ისეთი შემთხვევებიც, რომ თავის ნებით გაყოლილი ქალი უკან წაურთმევიათ, ადათობრივ სასამართლოსთვისაც გადაუციათ ასეთი საქმე, დაუფიცებიათ კიდეც ვაჟიანები, მაგრამ ეს ძალზე საფრთხილო საკითხია, რადგან ქალი კვლავ გაპარულა და მისიანები შერცხვენილი დარჩენილან.
სხვადასხვა პერიოდში სხვადასხვა საჯარიმო თანხა ინიშნებოდა ქალის გატეცების მავნე ტრადიციის აღმოსაფხვრელად, მაგრამ რაიმე რეალური შედეგის დადგენა ვერ მოხერხდა. თანდათანობით თანხას ზრდიდნენ, გატაცების ფაქტიც კატეგორიებად დაყვეს. მაგალითად, გატაცების პროცესი სამ კატეგორიად დაყვეს და ტარიფიც სამი სახისა დაადგინეს:
1) თუ ქალს გატაცების მომენტში მიუსწრეს ახლობლებმა და დაიბრუნეს ქალი, გამტაცებელი იხდის ჯარიმას -1000 დოლარს;
2)თუ გამტაცებელმა ქალიშვილი გაიტაცა, გააცილა სოფელს ან ტყეში შეაფარა და იმავე დღეს მიაგნეს და ქალი დაიბრუნეს ჯარიმა იზრდება, გაორმაგდება – 2000 დოლარს;
3)თუ გამტაცებელმა ქალი გადამალა და დღე-ღამის განმავლობაში ჰყავდა და მხოლოდ მეორე დღეს შეძლეს ქალის დაბრუნება მშობლებმა, ჯარიმა იზრდება და უდრის 3000 დოლარს.
მიუხედავად სოლიდური ჯარიმებისა, ქისტი ახალგაზრდები ქალიშვილებზე ნადირობას არ იშლიან, უკვე სკოლის მოსწავლეების გატაცება დაიწყეს. მშობლებს ეშინიათ წამოჩიტული ბავშვების სკოლაში გაშვება, პოლიცია თვალს ხუჭავს გათავხედებული ახალგაზრდების დანაშაულზე, ყველაფერს ადათობრივ სამართალზე მიაგდებს და წყნარად სხედან ქვეგანყოფილებაში. დუისის ქვეგანყოფილებაში 25-28 პოლიციელი ირიცხება, ყოველდღიურად ადგილზე 5-7 კაცი თუ არის, მათი საზრუნავი ის არის, რომ არ აღიძრას სისხლის სამართლის ქამე, მაღლა მდგომ ორგანოებს მიაწოდონ ინფორმაცია, რომ პანკისში სიმშვიდეა, არავითარი კრიმინალი.

დასკვნა: პოლიცია საუკეთესოდ მუშაობს. ამიტომ არის, რომ გატაცებული ქალისვილის მშობლები და ახლობლები, ხშირად გამტაცებლის მშობლები და ახლობლებიც, მომხდარით შეწუხებულები დგანან პოლიციის წინ, ათენებენ, ელოდებიან დახმარებას, მაგრამ პოლიციის პასუხიც ერთფეროვანია:
-არ ვიცით სად არიან. ვეძებთ, ვაზუსტებთ.
ხოლო თუ მართლა მონახეს, უფრო ხშირად დაზარალებულები პოულობენ, დაკითხვაზე ისე ირჯებიან , რომ მორიგება მოხდეს. დაზარალებულებსაც ეუბნებიან:
-თქვენი წესით მორიგდით.
ასეთმა მიდგომამ ახალგაზრდები ისე გაათავხედა, რომ მოტაცების დარგში ჩამოყალიბდა სპეციალიზირებული ჯგუფი, რომელიც მზად იყო, დაძახებისთანავე მიხმარებოდა “სიყვარულით დამწვარს”. ისინი თავს ესხმოდნენ სკოლის მოსწავლეებს, იტაცებდნენ, ხელს უწყობდნენ “ნეფეს”, გადაემალა “პატარძალი” და შემდეგ განვითარებულ მოვლენებისგან განზე დგებოდნენ. ისინი ითვლებოდნენ “საქმროს მუშებად”, მათ ხელს არავინ ადებდა, მთელ პასუხისმგებლობას თავზე იღებდა გამტაცებელი საქმრო.
არსებული ქისტური სამართლით, გატაცების თანამონაწილეებზე სასჯელი არ ვრცელდებოა. რამდენჯერმე დაისვა ამ საკითხში ცვლილებების შეტანი აუცილებლობის შესახებ, მაგრამ აქამდე თავი ვერ მოაბეს. არა და სიახლის შემოტანა ამ საქმეში სულაც არ იყო საჭირო, რადგან ასეთი კანონი ძველად ქისტურ სამართალში არსებობდა.
მაგალითად, თუ გატაცებული ქალიშვილის ახლობლებს ეჭვი შეჰქონდათ, რომ გატაცებაში მონაწილეობდნენ “სასიძოს” გარდა მისი თანამზრახველები, ეჭვმიტანილთ ორი მოფიცარით უნდა დაეფიცათ, რომ მათ არ მიუღიათ მონაწილეობა მათი ქალიშვილის გატაცებაში.
ასევე გამტაცებელს ეკისრებოდა ფიცი ორი მოფიცარით, რომ აღნიშნული პირები არ იღებდნენ მონაწილეობას ქალი გატაცებაში და ის მარტო მოქმედებდა. წინააღმდეგ შემთხვევაში დამხმარეებიც ჯარიმდებოდნენ.
ეს საკითხი უაღრესად აქტუალურია, მზადდება კიდეც ყრილობაზე გასატანად ამ და სხვა საკითხებში ცვლილებების შესატანად. ჯერჯერობით ზემოთ აღნიშნული კატეგორიების მიხედვით ჯარიმა გაიზარდა და გადაყვანილ იქნა მამა-პაპურ გადასახადზე:
I კატეგორია – 5 ძროხა
II კატეგორია- 10 ძროხა
III კატეგორია-15 ძროხა.
დღესდღისობით ქალის გატაცების შემთხვევები შემცირებულია. მთავარი მიზეზი, ჩემი აზრით, არის ის,რომ სახელმწიფო კანონმდებლობაში გამკაცრდა ადამიანის გატაცებასთან დაკავშირებული სისხლის სამართლის კოდექსი და ქალიშვილის ცოლად შერთვის მიზნით გატაცებაც ითვლება ადამიანისათვის თავისუფლების აღკვეთად ძალადობრივი გზით. ასევე მიმაჩნია, რომ ვაჰბიტების უაღრესად ნეგატიურმა დამოკიდებულებმა ქალის გატაცებასთან დაკავშირებით საგრძნობი როლი ითამაშა, რამეთუ ახალგაზრდების დიდი უმეტესობა მათ იდეოლოგიას მიჰყვება. დადებითი არ უნდა დაუკარგო არავის, რამდენადაც წინააღმდეგობრივი უნდა იყოს მათი იდეოლოგია შენს მრწამსთან.”

სამართალი ქალბატონების მიმართ

საზოგადოებაში ფართოდაა ცნობილი,  ქისტებმა, რომ ქალის პატივისცემა იციან, ასეთი მეორე ერი ჯერჯერობით არ მოიძებნება. მაგრამ,როგორც წესი, არსებობს აზრთა სხვადასხვაობა. საზოგადოებაში არსებობს ისეთი აზრიც, რომ ქისტები ცოლებს ჩაგრავენ, მათ უფლებებს არ ითვალისწინებენ და მათზე სამართალიც არ მოქმედებს.
ჩემს ბლოგებში დასასაბუთებლად ხშირად ვიყენებ ბნ. ხასო ხანგოშვილის წიგნს “ქისტების ადათ-წესები”. ამ წიგნში ყველაფერი ისე კარგადაა განხილული, რომ სხვა საბუთი საჭირო აღარაა. დღესაც გთავაზობთ ნაწყვეტს მოცემული თემის შესახებ წიგნიდან:
“მიუხედავად ზოგიერთ შემთხვევებში ქალზე ძალადობისა, ქისტური სამართალი ყოველთვის იდგა ქალის უფლებების დაცვის სადარაჯოზე.
ქალიშვილის ან ქალის გაუპატიურება უმძეიმეს დანაშაულად ითვლება და დაზარალებულის ახლობლებიდან თუ ვინმე შეესწრო, დამნაშავის მკვლელობით სრულდება. მოძალადის მოსაკლავდ დევნა დიდხანს გრძედება, თუ მისი მოკვლა ვერ მოხერხდა დანაშაულის ჩადენის მომენტში. მართალია, ქალზე მოძალადის მოკვლით არ მთავრდება კონფლიქტი, მკვლელობაზე პასუხისმგებლობა ეკისრება შურისმაძიებელს, როგორც ჩვეულებრივ მკვლელს, ე.ი პირველ დანაშაულს მეორე ვერ დაფარავს, ორივე დანაშაულს დამოუკიდებლად პასუხი უნდა მიეგოს, ორივე მხარე უნდა დაკმაყოფილდეს.
ამიტომ არის, რომ აუცილებელია საქმე განიხილოს ადათობრივმა სასამართლომ, სანამ ერთს მეორე დანაშაული არ მოჰყვება. გაუპატიურება თუ ქალმა არ აღიარა, დავუშვათ, დამალა, რათა სისხლი არ დაიღვაროს და მის სახელსაც ჩრდილი არ მიადგეს, მაგრამ საქმე გახმაურდა და ქმრის ან ძმის ყურამდე მივიდა, ამ შემთხვევაში საქმის მოგვარება დიდ სირთულეს არ წარმოადგენს, ეჭვმიტანილს დააფიცებენ და საქმეც ამით მთავრდება, მაგრამ თუ ქმარი ან ძმა ამ შეურაცხყოფას აღიარებენ, ე.ი აიღებენ თავის თავზე, მაშინ განიხილება, როგორც სინამდვილეში მომხდარი ფაქტი. ქალის აღიარება და მათი პატრონების დასტური ისეთი ფაქტობრივი დადასტურებაა, რომ აქ უკვე არ არის საჭირო ფიცი.
ჩვეულებრივ ჭორის დონეზე გავრცელებული ინფორმაციის დროს სასამართლო აკისრებს ეჭვმიტანილს 5 კაცით დაფიცებას. ფიცის ფორმულა ზოგადად ასეთია : ” ვფიცავ, ამ კაცის ცოლს, ან ამ კაცის ქალიშვილს, ან ამ კაცის დას ცუდი განზრახვით არ შევხებივარ, რომ ჩემგან ეს ქალი წმინდაა.”
  გათხოვილი ქალის გაუპატიურების შემთხვევაში დამნაშავე ქმარს უხდის 30 ძროხას. შეიძლება მოსამართლეებმა გაზარდოს ძროხების რაოდენობა, ეს დამოკიდებული იქნება, რა ვითარებაში მოხდა გაუპატიურება, რამდენად შეურაცხყო ქალი და ა.შ. თუ ქალი ნაცემია, ტანსაცმელი გახეული, თმები დაგლეჯილი და სხვა ღირსების შემლახველ ქმედებს ჰქონდა ადგილი, სისხლის საფასურის ნახევარს იხდის.
გაუპატიურებული ცოლის დატოვებაც და გაშვებაც ქმრის უფლებაა, მაგრამ უმეტეს შემთხვევაში ქალი ბრუნდება მამის ოჯახში. თუმცა აქვე უნდა აღვნიშნო, რომ ქისტებში გათხოვილი ქალის გაუპატიურება ძალზე მძიმე დანაშაულია, არათუ იშვიათად, თითქმის არც ხდება. აი, ცოლად შერთვის მიზნით გატაცებული ქალიშვილის გაუპატიურება არცთუ იშვიათობაა.
ქალშვილის გაუპატიურების შემთხვევაში, უპირველეს ყოვლისა, აიძულებენ დამნაშავეს, შეირთოს ცოლად დაზარალებული. ცხადია, პირობასაც უყენებენ, რომ ვერ დაითხოვს ცოლს, თუ არ იქნება სერიოზული მიზეზი. ამას დიდ ყურადღებას აქცევს ქისტური სამართალი, რადგან იძულებითმა ქმარმა შეიძლება რამდენიმე ხანს დრო ატაროს ცოლთან და მერე სახლისკენ გზა უჩვენოს.
იმ შემთხვევაშიც, თუ ქმარმა ცოლი დაითხოვა სერიოზული მიზეზების გამო, გაუპატიურების საქმე მაშინვე წინ წამოიწევს და 15 ძროხის საფასურის გადახდა მოუწევს. როგორც ზემოთაც ავღნიშნე, მოსამართლენი განიხილავენ საქმეს და ისინი ადგენენ საფასურს.
დანიშნული ქალის გაუპატიურების შემთხვევაში დაზარალებულის როლში გვევლინება საქმრო, რომელიც იწყებს დევნას შეურაცხყოფისათვის. ცხადია, მისთვის დამნაშავე გამაუპატიურებელია, მაგრამ საცოლის მშობლებთანაც აქვს ხოლმე პრეტენზია. მაგრამ უმთავრესად დამნაშავეს სთხოვს პასუხს. დანიშნული ქალი ჯერ კიდევ არ არის ცოლი, ამიტომ დანაშაულიც 10-12 ძროხით ფასდება.
ამ შემთხვევაში საქმროს უფლება აქვს შეირთოს დანიშნული ან სულაც უარი თქვას. თუ საქმრო უარს იტყვის, ქალის ახლობლები აიძულებენ დამნაშავეს, ცოლად მიიყვანოს ქალიშვილი.დამნაშვის უარი პასუხისგებაზე სისხლის ფასად დაუჯდება, ამას არავინ აპატიებს.დანიშნული ქალის გაუპატიურება მძიმე დანაშაულია, მაგრამ მისი ცოლად წაყვანაც არანაკლებ მძიმე დანაშაულად ითვლება.”

შუქი და მღილი

ნაწყვეტი გაბრიელ ჯაბუშანურის “ქვაკაცას ღამეებიდან”- “შუქი და მღილი”

“შუაღამეა, ღოღავს მღილი რამ
ჩმეს ლოდის მკერდზე,
მიმწუხრზე სავალს
დაადგა იგი ფეხის ფრჩხილიდან
და გზა თავამდე ვერ მოათავა.Continue reading

გებიშ ხანგოშვილისა და სილამაზით განთქმული გაურგაშვილის ქალის ისტორია.

მოცემულ ნაწყვეტში აღწერილია გებიშ ხაგნოშვილისა და გაურგაშვილის ქალიშვილის ისტორია.
ხ. ხანგოშვილის წიგნში “ქისტების ადათ-წესები”, ძალდატანებითი ქორწინების ერთ-ერთ მაგალითადაა მოყვანილი:Continue reading